Ittraduċi Amhariku għal Armenjan - Traduttur online b'xejn u grammatika korretta | FrancoTranslate

አማርኛ እና አርሜንኛ የየራሳቸው የረጅም ዘመን ታሪክ፣ የዳበረ ስልጣኔ እና የፊደል ስርአት ያላቸው ጥንታዊ ቋንቋዎች ናቸው። የኢትዮጵያ እና የአርመንያ ግንኙነት በታሪክ ዘመናት ውስጥ እጅግ የጠበቀ እና ጥልቅ መሰረት ያለው ነው። ይህ ትስስር ከሃይማኖታዊ አንድነት አልፎ በማህበራዊ እና ፖለቲካዊ መስኮችም የታየ ነው። ለምሳሌ ያህል በኢትዮጵያ ታሪክ ውስጥ የሚታወቁት "አርባ ልጆች" የተባሉት የንጉሳዊ ቤተሰብ የሙዚቃ ቡድን አባላት የነበሩት አርመናውያን ታሪካዊ ትስስርን ያሳያሉ። ይህንን ታሪካዊ ዳራ መሰረት በማድረግ፣ ከአማርኛ ወደ አርሜንኛ የሚደረግ የትርጉም ስራ የሁለቱን ሀገራት ስነ-ጽሁፋዊ፣ ታሪካዊ እና ዘመናዊ ግንኙነቶች ይበልጥ ለማሳደግ ጉልህ ድርሻ አለው። ይሁን እንጂ ከቋንቋ ቤተሰብ አንጻር አማርኛ የሴማዊ (Semitic) ቋንቋዎች ቤተሰብ አባል ሲሆን፣ አርሜንኛ ደግሞ የራሱ የተለየ ቅርንጫፍ ያለው የኢንዶ-አውሮፓዊ (Indo-European) ቋንቋ ቤተሰብ ነው። ይህ መሰረታዊ የቋንቋ ልዩነት በትርጉም ሂደት ላይ ከፍተኛ ጥንቃቄን እና ስልታዊ አካሄድን ይጠይቃል። ይህ ጽሁፍ ከአማርኛ ወደ አርሜንኛ ለመተርጎም የሚረዱ ዋና ዋና ስልቶችን፣ ተግዳሮቶችን እና ጠቃሚ ምክሮችን በዝርዝር ያብራራል።

1. የሰዋስው እና የዓረፍተ ነገር መዋቅር ልዩነቶች

የአማርኛ እና የአርሜንኛ ቋንቋዎች ሰዋስዋዊ መዋቅር እጅግ የተለየ በመሆኑ፣ ተርጓሚዎች ቃል በቃል ከመተርጎም ይልቅ የዓረፍተ ነገሮችን ይዘት በአዲሱ ቋንቋ ሰዋስው መሰረት መልሰው መገንባት አለባቸው።

• የዓረፍተ ነገር ቅደም-ተከተል (Word Order)፦ አማርኛ የባለቤት-ተሳቢ-ግሥ (Subject-Object-Verb ወይም SOV) የዓረፍተ ነገር ቅደም-ተከተልን በጥብቅ ይከተላል። በአንጻሩ አርሜንኛ በተለዋዋጭነቱ የሚታወቅ ቢሆንም፣ በተለምዶ የባለቤት-ግሥ-ተሳቢ (Subject-Verb-Object ወይም SVO) መዋቅርን ይጠቀማል። ይህ ማለት ከአማርኛ ወደ አርሜንኛ በሚተረጎምበት ጊዜ ግሡን ከዓረፍተ ነገሩ መጨረሻ ወደ መካከለኛው ክፍል ማምጣት እና ሌሎች የዓረፍተ ነገር አካላትን እንደገና ማደራጀት የግድ ይላል።
• የስም ሙያዎች (Noun Cases)፦ አርሜንኛ በስም ሙያ አወቃቀሩ የበለፀገ ቋንቋ ሲሆን፣ ስድስት ወይም ሰባት የስም ሙያዎች አሉት (Nominative, Genitive, Dative, Accusative, Ablative, Instrumental, Locative)። እነዚህ ሙያዎች በስሞች መጨረሻ ላይ በሚጨመሩ ቅጥያዎች ይገለጻሉ። በአማርኛ ደግሞ እነዚህ ሰዋስዋዊ ግንኙነቶች የሚገለጹት በቅድመ-ቅጥያዎች (ለምሳሌ፡ ለ-፣ ከ-፣ በ-፣ ወደ-) እና በድህረ-ቅጥያዎች ነው። ተርጓሚው እያንዳንዱን የአማርኛ ቅድመ-ቅጥያ ወደ ትክክለኛው የአርሜንኛ የስም ሙያ መለወጥ መቻል አለበት።
• ሰዋስዋዊ ጾታ (Grammatical Gender)፦ አማርኛ ለወንድ እና ለሴት የተለዩ የጾታ አመላካቾችን በግሥ፣ በስም እና በተውላጠ ስም ላይ ይጠቀማል። በአንጻሩ አርሜንኛ ሰዋስዋዊ ጾታ የለውም። ይህ ልዩነት ከአማርኛ ወደ አርሜንኛ በሚተረጎምበት ጊዜ የአማርኛውን የጾታ ልዩነት በአርሜንኛ አውድ ውስጥ ትክክለኛውን መልእክት ለማስተላለፍ ተጨማሪ ገላጭ ቃላትን መጠቀምን ሊጠይቅ ይችላል።

2. የፊደላት እና የድምፅ አወቃቀር ተግዳሮቶች

አማርኛ የራሱ የሆነ የፊደል ገበታ (የግዕዝ ፊደላት ወይም አቡጊዳ) የሚጠቀም ሲሆን፣ አርሜንኛ ደግሞ የራሱ የሆነ 39 ፊደላትን የያዘ ልዩ የአርሜንኛ ፊደል ሥርዓት አለው። ይህ ልዩነት በተለይ የግል ስሞችን፣ የቦታ ስሞችን እና ባህላዊ ቃላትን በድምፅ ደረጃ ለመተርጎም (Transliteration) በሚደረገው ጥረት ላይ ተጽዕኖ ያሳድራል።

በአማርኛ ውስጥ ያሉ የተለዩ የላንቃ እና የጉሮሮ ድምፆች (ለምሳሌ፡ ሻ፣ ጫ፣ ኛ፣ ኸ) በአርሜንኛ ቋንቋ ውስጥ ቀጥተኛ ተመጣጣኝ ድምፅ ላያገኝ ይችላል። እንዲሁም በአርሜንኛ ውስጥ ያሉ ልዩ የድምፅ ፍንዳታዎች (Aspirated and Ejective Consonants) በአማርኛ ውስጥ ቀጥተኛ ውክልና የላቸውም። ስለዚህ ተርጓሚው የቃላቱን ትክክለኛ አጠራር ሳይቀይር በአርሜንኛ ፊደላት እንዴት በቅርብ ድምፅ ሊወከሉ እንደሚችሉ በጥንቃቄ መወሰን አለበት።

3. የባህል፣ የሃይማኖት እና የማህበራዊ አውዶች ማጣጣም (Localization)

የኢትዮጵያ እና የአርመንያ የሃይማኖት ትስስር (በተለይም በኦርቶዶክስ ክርስትና እምነት በኩል) በርካታ መንፈሳዊ እና ስነ-መለኮታዊ ቃላት በቀላሉ እንዲተረጎሙ ያደርጋል። ይሁን እንጂ ማህበራዊ ህይወትን፣ ባህላዊ ምግቦችን፣ እና የአኗኗር ዘይቤዎችን የሚገልጹ ቃላትን መተርጎም ከፍተኛ የፈጠራ ችሎታን ይጠይቃል።

ለምሳሌ ያህል፣ እንደ "እንጀራ"፣ "ጠጅ"፣ "እድር" ወይም "ዕቁብ" ያሉ ባህላዊ መገለጫዎችን ወደ አርሜንኛ ቀጥታ መተርጎም አንባቢው እንዳይረዳው ሊያደርግ ይችላል። በእንደዚህ ዓይነት ሁኔታዎች ውስጥ ተርጓሚው የሚከተሉትን ስልቶች ሊጠቀም ይችላል፦

• ባህላዊ አቻን መፈለግ (Cultural Equivalence)፦ በአርሜንኛ ባህል ውስጥ ከእነዚህ ጽንሰ-ሀሳቦች ጋር የሚመሳሰሉ ነገሮች ካሉ (ለምሳሌ፡ ለእንጀራ የሚቀርበው "ላቫሽ" የተባለው ቀጭን ዳቦ) ለአንባቢው ቅርብ በሆነ መንገድ መተርጎም።
• ገላጭ ትርጉም (Descriptive Translation)፦ ቃሉን እንዳለ ወስዶ አጭር ገላጭ ሀረግ ማከል (ለምሳሌ፡ "እንጀራ" የሚለውን ቃል "ኢትዮጵያዊ ባህላዊ ዳቦ" ብሎ መተርጎም)።
• የግርጌ ማስታወሻ (Footnotes)፦ በስነ-ጽሁፋዊ ስራዎች ላይ የቃሉን ትክክለኛ ምንነት በግርጌ ማስታወሻ በኩል በዝርዝር ማብራራት።

4. ምስራቅ እና ምዕራብ አርሜንኛ ቀበሌያትን መለየት

የአርሜንኛ ቋንቋ በሁለት ዋና ዋና ቀበሌያት ይከፈላል። እነሱም የምስራቅ አርሜንኛ (Eastern Armenian) እና የምዕራብ አርሜንኛ (Western Armenian) ናቸው። የምስራቅ አርሜንኛ በዋናነት በአርመንያ ሪፐብሊክ እና በኢራን ባሉ አርመናውያን ዘንድ የሚነገር እና ኦፊሴላዊ የጽሁፍ ቋንቋ ሲሆን፣ ምዕራብ አርሜንኛ ደግሞ በመካከለኛው ምስራቅ፣ በአውሮፓ እና በአሜሪካ በሚኖሩ የዳያስፖራ ማህበረሰቦች ዘንድ በስፋት ጥቅም ላይ ይውላል።

ተርጓሚው ስራውን ከመጀመሩ በፊት የታለመው አንባቢ ማህበረሰብ የትኛውን ቀበሌኛ እንደሚጠቀም ማወቅ አለበት። በሁለቱ ቀበሌያት መካከል የፊደል አጻጻፍ (orthography)፣ የቃላት ምርጫ እና የአጠራር ልዩነቶች ስላሉ፣ የተሳሳተ ቀበሌኛ መምረጥ የትርጉሙን ተደራሽነት እና ጥራት በእጅጉ ሊቀንስ ይችላል።

5. ከአማርኛ ወደ አርሜንኛ ለመተርጎም ተግባራዊ ምክሮች

ለትርጉም ባለሙያዎች ስራቸውን በብቃት ለማከናወን የሚረዱ ተግባራዊ መመሪያዎች የሚከተሉት ናቸው፦

1. የቃላት ዝርዝር እና የቃላት መዝገብ (Glossary) ማዘጋጀት፦ ከአማርኛ ወደ አርሜንኛ ቀጥታ የሚተረጉሙ ታማኝ ዲጂታል መዝገበ-ቃላት በብዛት ስለማይገኙ፣ ተርጓሚው በየጊዜው የሚያጋጥሙትን ልዩ ቃላት እና ፅንሰ-ሀሳቦች መዝግቦ መያዝ ይኖርበታል።
2. የሶስተኛ ቋንቋዎችን ድጋፍ መጠቀም፦ በአማርኛ እና በአርሜንኛ መካከል ያለውን ትርጉም ይበልጥ ለማረጋገጥ፣ እንደ እንግሊዝኛ ወይም ሩሲያኛ ያሉ በሁለቱም ሀገራት በስፋት የሚታወቁ ቋንቋዎችን እንደ ማመሳከሪያ (Reference) መጠቀም ይቻላል።
3. የአውድ ንባብ (Contextual Reading)፦ የትርጉም ስራው ከመጀመሩ በፊት ስለ ሰነዱ ዋና ይዘት በሁለቱም ቋንቋዎች ተዛማጅ ጽሁፎችን ማንበብ ተስማሚ የቃላት አጠቃቀምን ለመምረጥ ይረዳል።
4. ባለሙያዎችን ማማከር፦ የተጠናቀቀውን ትርጉም አርሜንኛ በአፍ መፍቻ ቋንቋነቱ በሚናገር የቋንቋ ባለሙያ ወይም አርታኢ ማስገምገም እና ማረም የትርጉሙን ደረጃ ከፍ ያደርገዋል።

6. የጥራት ቁጥጥር ሂደቶች (Quality Assurance)

ማንኛውም ከአማርኛ ወደ አርሜንኛ የሚደረግ ትርጉም ጥራት ያለው ሆኖ እንዲወጣ ደረጃቸውን የጠበቁ የጥራት ማረጋገጫ ሂደቶችን ማለፍ አለበት። ይህም መጀመሪያ ረቂቅ ማዘጋጀት፣ በመቀጠል የሰዋስው እና የቃላት ምርጫን ማረም፣ እና በመጨረሻም የዓረፍተ ነገሮችን ፍሰት እና ተፈጥሯዊነት ማረጋገጥን ያካትታል። እነዚህን ሂደቶች በጥንቃቄ መተግበር መልእክቱ ሳይዛባ እና አንባቢውን በማይከብድ መልኩ በአግባቡ መተላለፉን ያረጋግጣል።