Lefatšeng lena la kajeno la likhokahano tsa machaba le tsoelopele ea dijithale, ho fetolela lipuo tse tsoang likonoteng tse fapaneng ho fetohile karolo ea bohlokoa haholo bakeng sa likhoebo, mekhatlo ea machaba, le thuto. Phetolelo ho tloha ho Sesotho (puo e buuoang haholo ke sechaba sa Basotho linaheng tsa Lesotho le Afrika Boroa) ho ea ho Selao (puo ea semmuso ea naha ea Laos e Asia Boroa-Bochabela) ke mohlala o ikhethang oa borokho ba lipuo bo kopanyang litso tse fapaneng ka ho feletseng. Le hoja lipuo tsena tse peli li se na likamano tsa nalane kapa tsa sebopeho-puo, ho na le tlhahiso-leseling e ntseng e ekoseha e hlokang phetolelo e nepahetseng lipakeng tsa tsona. Sengoliloeng sena se hlahloba ka botlalo mathata, mekhoa e metle le malebela a bohlokoa bakeng sa ho fihlella phetolelo e phahameng ho tloha ho Sesotho ho ea ho Selao.
1. Phapang ea Sebopeho-puo le Syntakse Lipakeng tsa Sesotho le Selao
Hore mofetoledi a atlehe ho fetolela litaba ho tloha ho Sesotho ho ea ho Selao, ho bohlokoa ho utloisisa phapang e kholo ea sebopeho sa lipuo tsena tse peli. Sesotho ke puo ea SeBantu e nang le sebopeho sa mahlophiso a mabitso (noun classes) le lihlongo (affixes). Sena se bolela hore mabitso a hlophisoa ka lihlopha tse fapaneng tse laolang tumellano ea sebopeho-puo sa polelo eohle, ho kenyelletsa lemafo, maetsi le lereki. Mohlala, lihlopha tsena li ama ka ho toba tsela eo maetsi a kopanngoang ka eona le tsela eo polelo e aheloang ka eona.
Ka lehlakoreng le leng, Selao ke puo e ikhethileng ea mofuta oa "isolating" le "analytical". Ha e na lihlopha tsa mabitso kapa ho fetoha ha mantsoe ho latela linako (tenses) kapa bongata joalo ka Sesotho. Selao se tšepile haholo tatellano ea mantsoe polelong (Word Order) le ho sebelisa mantsoe a thusang (particles) ho bontša nako, bong, kapa bongata. Liphetoho tsena li baka liphapang tse kholo tse latelang:
- Tumellano ea Mabitso (Noun Agreement): Ka Sesothong, re re "batho ba baholo" kapa "sefate se selelele". Moetsi le sehlomathiso li lokela ho lumellana le sehlopha sa lebitso. Ka Selao, ha ho na tumellano e joalo; mantsoe a hlophisoa feela ka tatellano e tobileng ntle le ho fetola li-prefixes kapa li-suffixes. Sena se bolela hore mofetoledi o lokela ho thula polelo ea Sesotho mme a e ahe bocha ka tsela e bonolo e latelang melao ea Selao.
- Linako tsa Liketsahalo (Verb Tenses): Sesotho se na le mekhoa e rarahaneng ea ho bontša linako (joalo ka se fetileng, se tlang, le se ntseng se etsahala) ka ho fetola leetsi kapa ho sebelisa bathusi ba maetsi (mohlala, "ke tla tsamaea", "ke tsamaile"). Selao sona se sebelisa maetsi a sa fetogeng mme se kenya mantsoe a nako (joalo ka "maobane", "hona joale", kapa likaroloana tse joalo ka "leou" bakeng sa nako e fetileng) ho hlakisa nako.
- Mongolo le Lifomate tsa Puo: Sesotho se sebelisa mongolo oa Selatine o tloaelehileng o nang le likheo lipakeng tsa mantsoe. Selao se sebelisa mongolo oa sona o ikhethang oa Selao (Lao script), o sa sebeliseng likheo lipakeng tsa mantsoe. Likheo li sebelisoa feela qetellong ea lipolelo kapa mafatong a itseng. Sena se etsa hore ho be thata ho rala le ho hlophisa mongolo marang-rang ntle le lisebelisoa tse nepahetseng tse utloisisang mongolo ona.
2. Maemo a Setso le ho Fetolela Maikutlo a Hlompho
Phetolelo hase feela ho fetola mantsoe ho tloha puong efe kapa efe ho ea ho efe; ke ho fetisa moelelo le setso. Sesotho se tletse maele, litšomo le mekhoa ea puo e amanang haholo le setso sa Basotho, bophelo ba mahaeng, le histori ea rona. Mohlala, ho hlompha ke karolo ea bohlokoa haholo puong ea Sesotho, moo re sebelisang mantsoe a joalo ka "bona" ho e-na le "uena" ha re bua le batho ba baholo kapa ba nang le maemo.
Ka lehlakoreng le leng, Selao se susumetsoa haholo ke thuto ea Mabuda (Buddhism) le mekhoa ea sechaba ea Asia Boroa-Bochabela. Puo ea Selao e na le maemo a fapaneng a hlompho ho latela lilemo, maemo a sechaba, le likamano lipakeng tsa batho ba buang. Ho na le mantsoe a khethehileng a sebelisoang ha ho buuoa le baitlami ba Mabuda, baetapele ba sechaba, kapa litho tsa lelapa. Ha u fetolela litaba ho tloha ho Sesotho ho ea ho Selao, mofetoledi o tlameha ho khetha molumo le maemo a nepahetseng a hlompho e le hore a se ke a khopisa babali ba puo eo.
Ha u fetolela maele a Sesotho kapa lipoleloana tse sebelisang litšoantšo, ho bohlokoa hore u se ke ua fetolela lentsoe ka lentsoe. Mohlala, poleloana e joalo ka "lepotla-potlane le ja phiri" ha e na moelelo o utloahalang ha e fetoleloa ka tsela e tobileng ho ea ho Selao. Mofetoledi o tlameha ho fumana poleloana e tšoanang ka puo ea Selao e fetisang maikutlo a tšoanang a hore ho potlaka ha ho tsise litholoana tse ntle. Mekhoa ena e bitsoa "transcreation" kapa phetolelo e hlophisitsoeng ea setso.
3. Mekhoa e Molemo ea ho Fetolela ho tloha ho Sesotho ho ea ho Selao
Ho netefatsa hore phetolelo ea hau e fihlela maemo a holimo mme e baleha habonolo ke batho ba buang Selao, latela mekhoa ena e latelang:
- Hlahloba Litaba ka Botlalo: Pele u qala, bala sengoloa sa Sesotho kaofela ho utloisisa morero, molumo, le basebelisi ba reretsoeng. Hlaola mantsoe a thata kapa a setso a hlokang lipatlisiso tse eketsehileng.
- Sebelisa "Glossary" le Libuka tsa Mantsoe tse Tšepahalang: Etsa bonnete ba hore u na le lethathamo la mantsoe a tloaelehileng le litsibolo ho netefatsa ho tšoana ha mantsoe ho pholletsa le sengoloa, haholo-holo bakeng sa litaba tsa tekheniki kapa tsa molao.
- Sebeletsa Mmoho le Libui tsa Tlhaho tsa Selao: Kaha mongolo le maemo a hlompho a Selao a ka ba thata ho a lemoha bakeng sa motho ea ithutileng puo eo hamorao, ho bohlokoa hore sengoloa se hlahlojwe ke mohlophisi eo e leng puo ea hae ea tlhaho ea Selao.
- Hlahloba Mongolo ka Lisebelisoa tsa Tekheniki: Sebelisa lisebelisoa tsa phetolelo tsa morao-rao (CAT tools) tse tšehetsang mongolo oa Selao, empa le ka mohla u se ke ua tšepa phetolelo ea mochini ntle le tlhahlobo ea motho e batsi.
4. Malebela a Bohlokoa a SEO bakeng sa Lingoloa tse Fetoleloang
Haeba u fetolela litaba bakeng sa marang-rang (websites), ho bohlokoa ho hopola melao-motheo ea SEO (Search Engine Optimization) e le hore litaba tsa hau li fumanehe habonolo ke batho ba batlang tlhahiso-leseling ka puo ea Selao. Tsena ke litsela tsa ho etsa sena:
- Lipatlisiso tsa Mantsoe a Bohlokoa (Keywords) ka Selao: Se ke ua fetolela mantsoe a bohlokoa a Sesotho ka tsela e tobileng. Fumana hore na batho ba buang Selao ba batla litaba tse joalo joang marang-rang ba sebelisa lisebelisoa tsa lipatlisiso tsa mantsoe.
- Ho Fetolela Metadata ka nepo: Lifomate tsa metadata (title tags le meta descriptions) li lokela ho ngoloa ka tsela e khahlang ka Selao mme li be le mantsoe a bohlokoa a batloang haholo.
- Sebopeho sa HTML sa Lihlooho: Sebelisa lihlooho tse nepahetseng joalo ka <h1>, <h2>, le <h3> ho arola sengoloa sa hau. Sena se thusa lienjini tsa ho batla ho utloisisa hore na ke karolo efe ea bohlokoa sengoloeng sa hau.
5. Karolo ea Mongolo le Lifomate ha ho Fetoleloa
Ntho e 'ngoe e rarahaneng ha ho fetoleloa ho tloha ho Sesotho ho ea ho Selao ke mokhoa oa ho hlophisa mongolo o hlahang skrineng. Kaha Selao ha se sebelise likheo lipakeng tsa mantsoe, li-web browser li ka ba le mathata a ho arola lipolelo ha li fihla qetellong ea mola. Sena se ka baka hote mantsoe a arolehe ka tsela e sa utloahaleng kapa a senye moralo oa leqephe la webo. Bafetoledi ba marang-rang ba tlameha ho sebelisa "Zero Width Space" (ZWSP) kapa khoutu ea Unicode e thusang marang-rang ho utloisisa moo lentsoe le fellang teng e le hore moralo oa webo o lule o le motle mme o baleha habonolo.
Hape, ho bohlokoa ho khetha lifonti (fonts) tse nepahetseng tsa Selao tse balehang habonolo marang-rang le lifonong. Lifonti tse ling tsa khale li ka baka mathata a hore litlhaku tse ling li se ke tsa hlaha hantle kapa tsa kopana ka tsela e phoso.
6. Qetello le Kakaretso ea Liphephetso tsa Phetolelo
Phetolelo ea Sesotho ho ea ho Selao ke mosebetsi o hlokang mamello, boitsebelo le kutloisiso e tebileng ea litso tse fapaneng tsa likonoteng tsena tse peli. Bafetoledi ba atlehileng ke ba sa lebelleng feela mantsoe a dikshinaring, empa ba lebellang moelelo, setso, le boemo ba puo. Ka ho latela mekhoa e molemo e hlahisitsoeng sengoliloeng sena le ho sebelisana le litsebi tsa lipuo tsa tlhaho, ho ka khoneha ho hlahisa phetolelo e nepahetseng le e balehang habonolo e tla khahlisa babali le ho fihlela merero eohle ea puisano.