Phetolelo ea lipuo ke borokho bo kopanyang lichaba, litsotsomela le mekhoa e fapaneng ea bophelo. Ha re sheba phetolelo ho tloha ka Sesotho, e leng puo ea SeBantu e buuoang haholo Afrika Boroa le Lesotho, ho ea ho se-Czech (puo ea se-Slavic e buuoang haholo Europe Bohareng), re kopana le phephetso e kholo ea thuto-puo, setso le sebopeho sa lipolelo. Lipuo tsena tse peli li tsoa malapeng a fapaneng a lipuo: Sesotho se tsoa lelapeng la Niger-Congo, ha se-Czech se tsoa lelapeng la Indo-European. Sephetho sa sena ke phapang e kholo ea meralo ea puo e hlokang kutloisiso e batsi ho tsoa ho mofetoleli.
Phapang ea Sebopeho sa Thuto-Puo: Lihlopha tsa Mabitso khahlanong le Likase
Ntlha ea pele le ea bohlokoa eo mofetoleli a lokelang ho e utloisisa ke tsela eo mabitso le litlatsetso tsa mabitso li sebetsang ka eona lipuong tsena tse peli. Sesotho se sebelisa sistimi ea lihlopha tsa mabitso (noun classes) ho laola tumellano ea thuto-puo. Lihlopha tsena li supa hore na lebitso le qala ka tlhaku efe (mohlala, mo-, ba-, le-, li-) le hore na le amana joang le maetsi kapa lihlopi tse ling polelong.
Ka lehlakoreng le eleng, puo ea se-Czech ha e sebelise lihlopha tsa mabitso joalo ka Sesotho. Sebakeng sa sena, e na le sistimi e rarahaneng ea likase tsa thuto-puo (grammatical cases) tse supileng. Likase tsena li fetola qetello ea lebitso, leemeli, kapa sefane ho latela karolo eo lebitso le e bapalang polelong (joalo ka moetsi, moetsoa, kapa mong'a ntho). Likase tsena tsa se-Czech ke:
- Nominative (Nominativ): bakeng sa moetsi oa ketso.
- Genitive (Genitiv): e bontšang ho ba mong'a ntho kapa karolo ea ntho.
- Dative (Dativ): e bontšang moetsoa ea sa tobang.
- Accusative (Akuzativ): bakeng sa moetsoa ea tobileng.
- Vocative (Vokativ): e sebelisetsoang ho bitsa kapa ho buisa motho.
- Locative (Lokál): e bontšang sebaka (e sebelisoa feela le lihlongapele).
- Instrumental (Instrumentál): e bontšang hore na ketso e entsoe ka eng kapa le mang.
Mofetoleli o tlameha ho ba hlokolosi haholo ha a fetolela polelo e bonolo ea Sesotho. Mohlala, polelo e reng "Ke bona sefate" (moo 'sefate' e leng moetsoa o tobileng) e tla hloka o lebitso la se-Czech bakeng sa sefate (strom) le fetohele ho kase ea Accusative (strom), ha polelo e reng "Ke lula tlas'a sefate" e tla hloka kase ea Instrumental (pod stromem). Ho hloka kutloisiso ea likase tsena ho ka lebisa ho phetolelong e sa utloahaleng kapa e fosahetseng ka ho feletseng.
Tlhophiso ea Mantsoe le Sebopeho sa Lipolelo (Syntax)
Tlhophiso ea mantsoe lipolelong ke phapang e 'ngoe e hlokang tlhokomelo e kholo. Sesotho ke puo e latelang sebopeho sa SVO (Subject-Verb-Object kapa Moetsi-Maetsi-Moetsoa). Mohlala: "Ntate (Moetsi) o bala (Maetsi) buka (Moetsoa)". Sebopeho sena se thata ebile hangata ha se fetohe habonolo ntle le ho fetola moelelo oa polelo.
Ka lehlakoreng le lehla, puo ea se-Czech e na le tlhophiso ea mantsoe e feto-fetohang haholo (free word order). Kaha likase li se li ntse li hlakisa hore na ke mang ea etsang ketso le hore na o e etsa ho mang, mantsoe a ka behoa ka mekhoa e fapaneng ho latela ntho eo ho batloang ho tsamaisoa khatello ho eona. Mohlala, polelo e reng "Ota o rata Alena" e ka ngoloa ka mekhoa e fapaneng ka se-Czech:
- "Ota miluje Alenu" (Sebopeho sa mehleng).
- "Alenu miluje Ota" (E hatisa hore ke Alena eo Ota a mo ratang, e seng motho e mong).
Mofetoleli a fetolela ho tloha ka Sesotho o tlameha ho sekaseka moelelo o tebileng le maikutlo a sengoloa sa mantlha e le hore a khethe tlhophiso e nepahetseng ea mantsoe ka se-Czech e tla fetisa maikutlo ao hantle.
Litšusumetso tsa Setso le Maele a Puo
Puo ha se mantsoe feela; ke seipone sa setso sa batho ba e buang. Sesotho se na le maele le lipolelo tse ngata tse amanang le bophelo ba mahaeng, leruo la likhomo, le likamano tsa sechaba. Ka lehlakoreng le leng, se-Czech se na le lipolelo tse thehiloeng nalaneng ea Europe, maemo a leholimo a fapaneng (joalo ka mariha a nang le lehloa), le litšomo tsa lehae tsa Europe Bohareng.
Mohlala, maele a Sesotho a reng "Mofuta o tsoang lehlakeng o tšoana le lehlaka" kapa lipolelo tse amanang le likhomo joalo ka "Khomo ha e lahle lenaka la eona" li ke ke tsa fetoleloa ka tsela ea mantsoe feela (literal translation) ho ea ho se-Czech. Ho fetolela ka tsela eo ho tla etsa hore sengoloa se se ke sa utloahala ho 'mali oa se-Czech. Mofetoleli o lokela ho etsa "transcreation" kapa ho batla maele a tšoanang ka moelelo le litso tsa se-Czech (cultural equivalents). Sena se tiisa hore molaetsa o fihla o le boemong bo phahameng ba boleng le bohlokoa ba maikutlo.
Malebela a Bohlokoa bakeng sa Bafetoleli
Bakeng sa ho netefatsa phetolelo e nepahetseng le e hloekileng ho tloha ka Sesotho ho ea ho se-Czech, bafetoleli ba lokela ho latela mekhoa ena e latelang:
- Utloisisa Bong ba Mabitso ka se-Czech: Se-Czech se arola mabitso ka bong bo tharo: botona (masculine), botšehali (feminine), le bohare (neuter). Botona bo boela bo aroloa ka ba phelang (animate) le ba sa pheleng (inanimate). Ntlha ena e bohlokoa haholo bakeng sa ho sebelisa litlatsetso tse nepahetseng tsa mabitso.
- Hlokomela Linako tsa Maetsi (Verb Aspects): Puo ea se-Czech e sebelisa likarolo tse peli tsa maetsi: "imperfective" (bakeng sa liketso tse ntseng li tsoela pele kapa tse phetoang) le "perfective" (bakeng sa liketso tse seng li felile). Bafetoleli ba lokela ho khetha foromo e nepahetseng oa leetsi ho tsamaisana le nako ea ketso e hlalositsoeng ka Sesotho.
- Sebelisa Lihlalosintsoe le Litaba tsa Inthanete: Kaha ho na le lihlalosintsoe tse fokolang tse tobileng lipakeng tsa Sesotho le se-Czech, ho khothalletsoa ho sebelisa puo ea borokho (joalo ka Senyesemane) e le tsela ea ho netefatsa meelelo ea mantsoe a rarahaneng a tekheniki kapa a setso.
- Netefatsa Sengoloa ka Bahlophisi ba Se-Czech: Kamora ho fetolela, ho bohlokoa haholo hore sengoloa se hlahlojoe ke motho eo puo ea hae ea lapeng e leng se-Czech (native speaker). Sena se thusa ho lokisa liphoso tsa thuto-puo tse ka 'nang tsa phonyoha mofetoleli oa Sesotho.
Kakaretso ea Liphephetso le Litharollo tsa Tekheniki
Ho fetolela ho tloha ka Sesotho ho ea ho se-Czech ke mosebetsi o hlokang boitelo le boiphihlelo bo phahameng ba thuto-puo. Phapang e kholo lipakeng tsa malapa ana a mabeli a lipuo e fana ka phephetso e kholo, empa ka tšebeliso ea mekhoa e nepahetseng ea phetolelo, ho utloisisa likase tsa se-Czech, le ho netefatsa hore litaba tsa setso li fetoleloa ka bohlale, bafetoleli ba ka khona ho hlahisa lingoloa tse hlakileng, tse utloahalang le tse bolokang moelelo o nepahetseng oa sengoloa sa mantlha.