ဗမာဘာသာစကားနှင့် ဟီဘရူးဘာသာစကားတို့သည် မတူကွဲပြားသော ဘာသာစကားမိသားစုများမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး စာရေးသားမှုစနစ်၊ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံများတွင် ကြီးမားစွာ ခြားနားကြသည်။ ဗမာဘာသာစကားသည် တိဗက်-ဗမာနွယ်ဝင် ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်ကာ ဟီဘရူးဘာသာစကားသည် ဆီးမိုက် (Semitic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သည်။ ဤဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား အပြန်အလှန်ပြန်ဆိုခြင်းသည် ရိုးရှင်းသော အလုပ်တစ်ခုမဟုတ်ဘဲ ဘာသာစကားဆိုင်ရာ နက်နဲသောဗဟုသုတနှင့် နည်းဗျူဟာမြောက် ချဉ်းကပ်မှုများ လိုအပ်သည်။ ဤဆောင်းပါးတွင် ဗမာဘာသာစကားမှ ဟီဘရူးဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည့် စိန်ခေါ်မှုများ၊ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ ကွာခြားချက်များနှင့် အရည်အသွေးမြင့်မားသော ဘာသာပြန်ဆိုချက် ရရှိရန်အတွက် လိုက်နာရမည့် နည်းလမ်းကောင်းများကို အသေးစိတ် ရှင်းလင်းတင်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။
စကားလုံးအစဉ်အလာနှင့် ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွာခြားချက်များ (Word Order and Sentence Structure)
ဗမာဘာသာစကားသည် ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) ပုံစံကို အသုံးပြုသည်။ ဝါကျတစ်ကြောင်း၏ အဆုံးတွင် ကြိယာကို အမြဲတမ်း တွေ့ရှိရသည်။ သို့သော် ခေတ်သစ်ဟီဘရူးဘာသာစကား (Modern Hebrew) သည် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အဓိကအသုံးပြုသည်။ ထို့ကြောင့် ဗမာဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားသော စာကြောင်းတစ်ကြောင်းကို ဟီဘရူးဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် စကားလုံးများ၏ အစီအစဉ်ကို လုံးဝပြောင်းလဲတည်းဖြတ်ရန် လိုအပ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် "မောင်မောင်သည် စာအုပ်ကို ဖတ်သည်" ဟူသော SOV ဝါကျကို ဟီဘရူးဘာသာစကားတွင် "မောင်မောင် ဖတ်သည် စာအုပ်" (SVO) ဟူ၍ ပြောင်းလဲပြန်ဆိုရမည်ဖြစ်သည်။ ဤတည်ဆောက်ပုံ ပြောင်းလဲမှုကို ကောင်းစွာနားမလည်ပါက ဘာသာပြန်ဆိုချက်သည် သဘာဝမကျဘဲ ဖတ်ရခက်ခဲစေမည်ဖြစ်သည်။ ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် ဝါကျရှည်များကို ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် ကတ္တားနှင့် ကံကို သဲသဲကွဲကွဲ ခွဲခြားပြီးမှသာ ဟီဘရူးဝါကျတည်ဆောက်ပုံအတိုင်း ပြောင်းလဲတပ်ဆင်ရမည် ဖြစ်သည်။
စာရေးသားမှုစနစ်နှင့် စာလုံးဖတ်ရမည့် ဦးတည်ချက် (Writing System and Reading Direction)
ဘာသာပြန်ဆိုသူများနှင့် ဒီဇိုင်နာများ သတိပြုရမည့် အခြားအရေးကြီးသော အချက်တစ်ခုမှာ စာရေးသားမှုပုံစံ ဖြစ်သည်။ ဗမာစာကို ဘယ်မှညာသို့ (Left-to-Right - LTR) ရေးသားဖတ်ရှုသော်လည်း ဟီဘရူးဘာသာစကားကို ညာမှဘယ်သို့ (Right-to-Left - RTL) ရေးသားရသည်။ ဤသည်မှာ ရိုးရှင်းသည်ဟု ထင်ရသော်လည်း ဒစ်ဂျစ်တယ်ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းများနှင့် စာမျက်နှာတည်ဆောက်မှု (Typesetting/Formatting) ပိုင်းတွင် ကြီးမားသော စိန်ခေါ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်။ စာသားများကို သတ်မှတ်ထားသော ဆော့ဖ်ဝဲလ်များအတွင်း ထည့်သွင်းရာတွင် ကွင်းစကွင်းပိတ်များ၊ ကော်မာများနှင့် သင်္ကေတများ လွဲချော်သွားခြင်း မရှိစေရန် အထူးဂရုပြုရမည်ဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဟီဘရူးဘာသာစကားသည် အက္ခရာများတွင် သရသံများကို အစက်အပြောက်ငယ်များ (Nikkud) ဖြင့် ဖော်ပြလေ့ရှိသော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် ယင်းတို့ကို ချန်လှပ်၍ ရေးသားကြသဖြင့် အဓိပ္ပာယ်လွဲမှားမှု မရှိစေရန် ရှေ့နောက်စကားစပ် (Context) ကို သေချာစွာ ဆန်းစစ်ရမည်ဖြစ်သည်။ ဗမာဘာသာစကားတွင် ပါဠိသက် ဝေါဟာရများ ရှိသကဲ့သို့ ဟီဘရူးဘာသာစကားတွင်လည်း ရှေးဟောင်းဘာသာရေးစာပေများမှ ဆင်းသက်လာသော စကားလုံးများ ရှိနေသဖြင့် စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံနှင့် ဦးတည်ချက်ကို အထူးဂရုပြုရမည်ဖြစ်သည်။
နာမ်နှင့် ကြိယာတို့၏ လိင်သဘာဝ သတ်မှတ်ချက် (Gender and Grammatical Agreement)
ဗမာဘာသာစကားတွင် နာမ် သို့မဟုတ် ကြိယာများ၌ အမျိုးသား/အမျိုးသမီး ခွဲခြားသည့် သဒ္ဒါစနစ် (Grammatical Gender) မရှိသလောက် နည်းပါးသည်။ သို့သော် ဟီဘရူးဘာသာစကားသည် လိင်ခွဲခြားမှုကို အလွန်အလေးထားသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဟီဘရူးဘာသာရှိ နာမ်တိုင်းတွင် ကျား/မ လိင်သတ်မှတ်ချက်ရှိပြီး ယင်းနာမ်ကို အထူးပြုသော နာမဝိသေသနများ၊ ကြိယာများနှင့် ကိန်းဂဏန်းများကပါ နာမ်၏ လိင်နှင့်အညီ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲပေးရသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "သူမ သွားသည်" နှင့် "သူ သွားသည်" တွင် အသုံးပြုသော ကြိယာပုံစံမှာ လုံးဝမတူညီပါ။ ဗမာစာမှ ဟီဘရူးစာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ပြောဆိုသူ သို့မဟုတ် ဖော်ပြခံရသူ၏ လိင်သဘာဝကို အသေအချာ မသိရှိပါက မှန်ကန်သော ဟီဘရူးဝါကျကို တည်ဆောက်ရန် ခက်ခဲလိမ့်မည်ဖြစ်သည်။ ဤပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန် ဘာသာပြန်သူသည် ရှေ့နောက်စာသားများမှတစ်ဆင့် ဇာတ်ကောင် သို့မဟုတ် ပြောဆိုသူ၏ လိင်ကို အချက်အလက် ရှာဖွေရမည်ဖြစ်ပြီး လိုအပ်ပါက သုံးစွဲသူထံသို့ တိုက်ရိုက်မေးမြန်း၍ အတည်ပြုရမည်ဖြစ်သည်။
ကြိယာပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ကာလဖော်ပြချက်များ (Verb Conjugation and Tenses)
ဗမာဘာသာစကား၌ ကြိယာများကို ပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ ကြိယာနောက်ဆက်တွဲ ပစ္စည်းများ (ဥပမာ - ခဲ့၊ တယ်၊ မည်၊ ပြီ) ကို အသုံးပြု၍ ကာလ (Tense) ကို ဖော်ပြသည်။ ဟီဘရူးဘာသာစကားတွင်မူ ကြိယာများကို အခြေခံအက္ခရာသုံးလုံး သို့မဟုတ် လေးလုံးပါဝင်သော ကြိယာမြစ် (Shoresh) များမှတစ်ဆင့် တည်ဆောက်ပြီး စနစ်ခုနစ်မျိုး (Binyanim) ဖြင့် သဒ္ဒါပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲအသုံးပြုသည်။ ကြိယာများ၏ ကာလ (အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ်)၊ ကတ္တား၏ ရေတွက်ပုံ (ဧကဝုစ်/ဗဟုဝုစ်) နှင့် လိင်တို့အပေါ် မူတည်ပြီး ကြိယာများကို ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲပေါင်းစပ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဗမာဘာသာစကားမှ ဟီဘရူးဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ကြိယာ၏ အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်ကိုသာမက ၎င်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် လုပ်ဆောင်ချက်၏ သဘာဝကိုပါ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ခွဲခြားစိတ်ဖြာရန် လိုအပ်သည်။ ဤသို့ ခွဲခြားစိတ်ဖြာနိုင်မှသာ မူရင်းဗမာဝါကျ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို ဟီဘရူးစကားပြောပုံစံဖြင့် အတိအကျ သရုပ်ဖော်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွာခြားချက်များနှင့် သုံးနှုန်းမှုအဆင့်အတန်း (Cultural Context and Social Registers)
ဗမာယဉ်ကျေးမှုတွင် အဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ရာထူးအပေါ်မူတည်၍ အသုံးအနှုန်းများ (Honorifics) နှင့် နာမ်စားများကို စနစ်တကျ ရွေးချယ်အသုံးပြုရသည်။ ဗမာဘာသာစကားရှိ ပစ္စည်းများဖြစ်သော "ပါ"၊ "ခင်ဗျာ"၊ "ရှင်" စသည်တို့သည် ပြောဆိုသူ၏ ယဉ်ကျေးမှုကို ဖော်ပြသည်။ ဟီဘရူးယဉ်ကျေးမှုသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ပွင့်လင်းလွတ်လပ်ပြီး တိုက်ရိုက်ဆန်သော (Direct and Informal) ပုံစံရှိသည်။ နာမ်စားများတွင်လည်း အဆင့်အတန်းခွဲခြားမှု နည်းပါးသည်။ ထို့ကြောင့် ဗမာဘာသာစကားရှိ အလွန်ယဉ်ကျေးသော သို့မဟုတ် အလေးအမြတ်ပြုသော စကားစုများကို ဟီဘရူးဘာသာသို့ ပြန်ဆိုသည့်အခါ သဘာဝကျပြီး ဆီလျော်သော လေသံဖြစ်စေရန်အတွက် ပုံစံပြောင်းလဲရသည်။ လွန်ကဲစွာ ယဉ်ကျေးနေသော စကားလုံးများကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက ဟီဘရူးစာဖတ်ပရိသတ်အတွက် ထူးဆန်းနေနိုင်ပြီး နားလည်ရခက်ခဲစေနိုင်သည်။ ဘာသာပြန်သူသည် မူရင်းစာသား၏ ရည်ရွယ်ချက်ကို မထိခိုက်စေဘဲ ဟီဘရူးစကားပြော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် ညှိနှိုင်းပြန်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
ဝေါဟာရနှင့် အသုံးအနှုန်းများဆိုင်ရာ ကိုက်ညီမှု ရှာဖွေခြင်း (Vocabulary and Terminology Equivalence)
ဗမာဘာသာစကားတွင် အသုံးများသော စကားပုံများ၊ လူမှုရေးဓလေ့ထုံးတမ်းဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများသည် ဟီဘရူးဘာသာစကားတွင် တိုက်ရိုက်ကိုက်ညီသော စကားလုံး မရှိနိုင်ပါ။ ဂျူးလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာရေးနောက်ခံတို့သည် ဟီဘရူးဝေါဟာရများအပေါ် များစွာလွှမ်းမိုးထားသည်။ ထို့အတူ ဗမာဘာသာစကားတွင်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် မြန်မာ့ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများစွာ ရှိနေသည်။ ထို့ကြောင့် "ကုသိုလ်"၊ "ဝဋ်ကြွေး" သို့မဟုတ် "အလှူ" စသော ဗမာဘာသာစကားမှ စကားလုံးများကို ဟီဘရူးဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ခြင်းထက် ၎င်း၏ နောက်ကွယ်မှ ယဉ်ကျေးမှုသဘောတရားကို ဖတ်ရှုသူနားလည်နိုင်မည့် ဟီဘရူးစကားလုံး သို့မဟုတ် ရှင်းလင်းချက်များဖြင့် စနစ်တကျ အစားထိုးပြန်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ ဤသို့ပြုလုပ်မှသာ စာဖတ်သူသည် မူရင်းအာဘော်ကို လွဲချော်မှုမရှိဘဲ ခံစားနားလည်နိုင်မည်ဖြစ်သည်။
ဘာသာပြန်ဆိုမှု ပိုမိုကောင်းမွန်စေရန် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ (Practical Tips for Translators)
ဗမာဘာသာစကားမှ ဟီဘရူးဘာသာစကားသို့ အမှားအယွင်းမရှိ သဘာဝကျကျ ပြန်ဆိုနိုင်ရန် အောက်ပါအချက်များကို လိုက်နာသင့်သည် -
- %E1%80%Blines-anchor%E1%80%B7%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%B8%E1%80%A1%E1%80%B0%E1%80%9充满%E1%80%B1%E1%80%AC%E1%80%84%E1%80%B9%E1%80%A1%E1%80%Bရာကို ဆန်းစစ်ပါ: ဟီဘရူးဘာသာစကားတွင် လိင်နှင့် ကိန်း (Gender and Number) ကို တိကျစွာ ဖော်ပြရသဖြင့် ဗမာစာသား၏ နောက်ကွယ်မှ ပြောဆိုသူ သို့မဟုတ် ဖော်ပြခံရသူ၏ အချက်အလက်ကို ဦးစွာရှာဖွေပါ။
- တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါ: စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ဖလှယ်ခြင်း (Literal Translation) ထက် ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် ရည်ရွယ်ချက်ကို ဦးစားပေးကာ ဟီဘရူးဝါကျတည်ဆောက်ပုံ (SVO) အတိုင်း ပြန်လည်ရေးသားပါ။
- RTL အထောက်အကူပြု ကိရိယာများကို အသုံးပြုပါ: စာသားများ၏ ဖတ်ရှုမှု ဦးတည်ချက် မှန်ကန်စေရန်နှင့် ပုံစံမပျက်စေရန်အတွက် Unicode စနစ်နှင့် ညာမှဘယ်သို့ စာရေးသားမှုကို အပြည့်အဝ ထောက်ကူပေးနိုင်သော Text Editor များကို ရွေးချယ်ပါ။
- ဘာသာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံကို လေ့လာပါ: ဗမာဘာသာစကားရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများနှင့် ဟီဘရူးဘာသာစကားရှိ ဂျူးယဉ်ကျေးမှု/ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများကို အပြန်အလှန် လျော်ကန်စွာ အစားထိုးနိုင်ရန် ကြိုးစားပါ။
- ဒေသခံဘာသာစကား ကျွမ်းကျင်သူနှင့် စစ်ဆေးပါ: ဘာသာပြန်ဆိုပြီးနောက် ဟီဘရူးဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသူ (Native Speaker) တစ်ဦးအား ဝါကျများ သဘာဝကျမှု ရှိမရှိ ပြန်လည်စစ်ဆေးခိုင်းပါ။