Lefatsheng la kajeno le amanang haholo ka theknoloji le khoebo, liphetolelo lipakeng tsa lipuo tse fapaneng haholo li fetohile ntho ea bohlokoa haholo. Har'a liphetolelo tsena tse ikhethang ke ho fetolela lipakeng tsa puo ea Sesotho, e leng puo ea Bantu e buuoang haholo Afrika Boroa le Lesotho, le puo ea Sekatalane (Catalan), e leng puo ea Leroma (Romance) e buuoang haholo Catalonia, Andora, le likarolong tse ling tsa Spain. Le hoja lipuo tsena tse peli li tsoa malapeng a fapaneng ka ho felletseng a lipuo, ho na le mekhoa, mathata le malebela a bohlokoa ao mofetoleli e mong le e mong oa setsebi a lokelang ho a utloisisa ho netefatsa phetolelo e nepahetseng le e amohelehang ho latela setso.
Phapang ea Popi-Puo le Sebopeho sa Lipolelo lipakeng tsa Sesotho le Sekatalane
Ntlha ea pele eo mofetoleli a lokelang ho e sheba ke sebopeho sa thuto-puo kapa popi-puo. Sesotho ke puo e itšetlehileng haholo ka lihlopha tsa mabitso (noun classes). Lihlopha tsena tsa mabitso li laola tumellano ea polelo eohle, ho tloha ho makopanyi, maemeli, ho ea ho maetsi. Ka lehlakoreng le eleng, Sekatalane ke puo e tsoang ho Selatine e sebelisang bong ba mabitso (grammatical gender) — e leng botona kapa botšehali — ho laola tumellano ea lihlopha tsa mantsoe joaloka limameli, lihlongo le mathusi.
Ha u fetolela lipolelo, u tlameha ho ela hloko lintlha tse latelang tsa sebopeho:
- Lihlopha tsa Mabitso le Bong: Mabitso a Sesotho ha a na bong ba tlhaho joaloka botona kapa botšehali bo laolang thuto-puo, empa a arotsoe ka lihlopha tse 18. Ha u fetolela ho ea ho Sekatalane, u tlameha ho tseba hore na lebitso le lekanang le la Sesotho ka Sekatalane ke le tona (masculí) kapa le tšehali (femení), hobane sena se tla fetola sebopeho sa mahlalosi le maemeli.
- Sebopeho sa Maetsi: Sesotho se sebelisa lihlongo (prefixes) le liphethoho tse fapaneng ho bontša nako (past, present, future) le maikutlo. Ka lehlakoreng le leng, Sekatalane se na le lethathamo le lelelele la likopanyo tsa maetsi (verb conjugations) ho latela motho ea buang le nako, e leng ntho e rarahaneng haholo.
- Tlhophiso ea Mantsoe (Syntax): Lipuo tsohle tse peli li latela moralo oa bohlokoa oa SVO (Subject-Verb-Object), empa Sekatalane se lumella phetoho e kholo ea tlhophiso ea mantsoe bakeng sa ho hatisa lintlha tse itseng (focus shifts), hape se na le tšebeliso e rarahaneng ea maemeli a tlamahaneng (pronouns clitics) a hlahang pele kapa ka mor'a leetsi.
Mathata a Setso le Tšebeliso ea Mantsoe ho latela Tikoloho
Phetolelo hase feela ho fetola mantsoe ho tloha puong e 'ngoe ho ea ho e 'ngoe; ke ho fetisa moelelo le maikutlo a setso sa puo ea mohloli ho ea ho puo ea sepheo. Sesotho se na le pokello e ruileng ea maele le lipolelo tse rutang (idioms) tse amanang haholo le bophelo ba mahaeng, mehlape, le filosofi ea Botho. Ka lehlakoreng le leng, Sekatalane se na le maele a sona a amanang le nalane ea Mediterranean, temo, le litloaelo tsa Europe Bophirimela.
Mohlala o hlakileng ke leele la Sesotho le reng: "Motho ke motho ka batho". Polelo ena e tšere filosofi e tebileng oa bophelo ba Seafrika. Ha u e fetolela ka Sekatalane, phetolelo ea lentsoe ka lentsoe ("Una persona és persona per les persones") e ka utloahala e le ntho e sa utloahaleng kapa e se nang moelelo o tebileng oa setso. Mofetoleli oa setsebi o lokela ho sebelisa mokhoa oa thuto-puo e lekanang (cultural equivalence) ho fumana polelo kapa mohopolo o hlalosang momahano le lerato la baahisani ka Sekatalane, joaloka mehopolo e amanang le momahano kapa sechaba (solidaritat le col·lectivitat).
Malebela a Setsebi bakeng sa Phetolelo e Nepahetseng ea Sesotho le Sekatalane
Bakeng sa ho netefatsa hore mosebetsi oa hau oa phetolelo o fihlella maemo a holimo haholo, latela litlhahiso tsena tse latelang:
- Qoba Phetolelo ea Lentsoe ka Lentsoe: Kamehla leka ho utloisisa molaetsa oohle oa polelo kapa serapa pele u qala ho fetolela. Sena se bohlokoa haholo hobane mekhoa ea ho hlalosa maikutlo e fapane haholo lipakeng tsa puo ea Bantu le ea Leroma.
- Sebelisa Dikishinari tse Tšepahalang le Lisebelisoa tsa CAT: Kaha ha ho na dikishinari tse ngata tse tobileng tsa Sesotho-Sekatalane, mofetoleli a ka 'na a hloka ho sebelisa puo ea boraro (joaloka Sekhoa/English kapa Sepanishe/Spanish) e le borokho (bridge language). Lisebelisoa tsa phetolelo tse thusang ka k'homphieutha li li thusa ho boloka botsitso ba mantsoe a khethehileng.
- Utloisisa Boemo ba Babali ba Sepheo (Target Audience Context): Sekatalane se na le mefuta e fapaneng ea lifensetere tsa libaka (dialects), joaloka Sekatalane sa Bophirimela (Central Catalan) kapa sa Valencia (Valencià). Ho bohlokoa ho tseba hore na babali ba hau ba lula kae ho sebelisa mantsoe a loketseng.
- Etsa Tlhahlobo ea Bobeli (Proofreading): Ka mor'a ho fetolela, mosebetsi o lokela ho hlahlobjoa ke motho ea buang Sekatalane e le puo ea lapeng (native speaker) ho tiisa hore lipolelo li phalla hantle le hore ha ho na liphoso tsa thuto-puo.
Meqolo le Lisebelisoa tse Hlokoang ke Bafetoleli
Ho atleha mosebetsing ona, ho bohlokoa ho ba le phihlello ea mehloli e latelang:
- Institut d'Estudis Catalans (IEC): Mokhatlo ona ke oona o laolang melao ea puo ea Sekatalane. Webosaete ea bona le dikishinari ea bona ea DIEC ke mehloli e tšepahalang ea thuto-puo le mantsoe.
- Optimot: Sena ke sebatli se setle sa lipotso tsa puo ea Sekatalane se fanang ka mehlala le litlhahiso tsa ho fetolela mantsoe a thata a tsoang lipuong tse billing.
- Libuka tsa Maele a Sesotho: Ho ba le kutloisiso e tebileng ea lingoliloeng tsa Sesotho ho thusa mofetoleli ho utloisisa meelelo e patiloeng pele a e fetolela ka Sekatalane.
Ka ho kopanya kutloisiso e tebileng ea mahlale a lipuo le tlhompho e kholo ho litso tsa lipuo tsohle tse peli, bafetoleli ba ka khona ho haha marokho a matla a puisano lipakeng tsa batho ba buang Sesotho le ba buang Sekatalane, ba tlisa mafatše ana a mabeli a thahasellisang haufi le ho feta.