ယနေ့ခေတ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ မိမိတို့နှင့် မရင်းနှီးသော၊ ကွဲပြားခြားနားသော ဘာသာစကားမိသားစုများအကြား ပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာပါသည်။ ၎င်းတို့အနက် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သော မြန်မာဘာသာစကား (Burmese) မှ ဆီမစ်တစ် (Semitic) ဘာသာစကားမိသားစုဝင် ဖြစ်သော အီသီယိုပီးယားနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကား (Amharic) သို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်ထူးခြားဆန်းသစ်ပြီး စိန်ခေါ်မှုများပြားသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဤလမ်းညွှန်ချက်တွင် မြန်မာဘာသာမှ အမ်ဟာရစ်ဘာသာသို့ တိကျမှန်ကန်စွာ ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ရန် လိုအပ်သော အဓိကနည်းဗျူဟာများ၊ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ သဒ္ဒါစနစ်ဆိုင်ရာ ခြားနားချက်များနှင့် အခက်အခဲများကို ကျော်လွှားရန် အကြံပြုချက်များကို အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည် ဖြစ်သည်။
၁။ ဘာသာစကားနှစ်ခု၏ နောက်ခံသမိုင်းနှင့် အခြေခံဖွဲ့စည်းပုံ ကွာခြားချက်များ
မြန်မာဘာသာစကားသည် အသံအနိမ့်အမြင့် ရှိသော (Tonal language) နှင့် စကားလုံးများကို စုစည်းထားသော ဘာသာစကား အမျိုးအစား ဖြစ်သည်။ အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကားသည်မူ ဆီမစ်တစ် ဘာသာစကားစုတွင် ပါဝင်ပြီး၊ အာရဗီနှင့် ဟီဘရူးဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် စကားလုံးများ၏ အမြစ်တွယ်ပုံ (Root and Pattern) စနစ်ကို အသုံးပြုသော်လည်း၊ အာဖရိကဦးချိုဒေသ (Horn of Africa) ရှိ အခြားသော ကူရှီတစ် (Cushitic) ဘာသာစကားများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် ထူးခြားသော သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံများ ရှိနေသည်။
ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းတွင် အောင်မြင်ရန်အတွက် ဤဘာသာစကားနှစ်ခု၏ ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံနှင့် သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံကို သေချာစွာ နားလည်ထားရန် လိုအပ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာမှ အမ်ဟာရစ်သို့ ပြန်ဆိုရာတွင် စကားလုံးတစ်လုံးချင်းစီကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်း (Literal Translation) ထက် ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို ဆွဲထုတ်ပြီး အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကား၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့်အညီ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် လိုအပ်ပါသည်။
၂။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံနှင့် သဒ္ဒါဆိုင်ရာ နှိုင်းယှဉ်ချက် (Sentence Structure & Grammar)
ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးတွင် တွေ့ရသော အဓိကတူညီချက်တစ်ခုမှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံစနစ် ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားရော အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကားပါ ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb: SOV) ဝါကျတည်ဆောက်ပုံကို အသုံးပြုကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် -
- မြန်မာ: ကျွန်တော် (Subject) စာအုပ် (Object) ဖတ်သည် (Verb)။
- အမ်ဟာရစ်: እኔ (Subject - əne) መጽሐፍ (Object - mäṣhaf) አነበብኩ (Verb - anäbbäbku)။
ဤကဲ့သို့ SOV ပုံစံတူညီမှုသည် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အားသာချက်တစ်ခု ဖြစ်စေသော်လည်း၊ အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကား၏ ရှုပ်ထွေးသော ကြိယာပြောင်းလဲမှုစနစ်နှင့် ဝိဘတ်များ (Prepositions and Postpositions) အသုံးပြုပုံတို့ကြောင့် ဘာသာပြန်သူများ အထူးသတိထားရမည် ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် နောက်ဆက်စကားလုံးများ (Postpositions) ဖြစ်သော "က"၊ "ကို"၊ "သို့"၊ "မှ" စသည်တို့ကို အသုံးပြုသော်လည်း၊ အမ်ဟာရစ်သည် ရှေ့ဆက် (Prefixes) နှင့် နောက်ဆက် (Suffixes) နှစ်မျိုးလုံးကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုသောကြောင့် ၎င်းကို အထူးလေ့လာထားရန် လိုအပ်သည်။ ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာရှိ "ရန်ကုန်သို့" ဟူသော စကားစုကို အမ်ဟာရစ်တွင် "ወደ ရန်ကုန်" (wädä Yangon) ဟု ပြန်ဆိုရာတွင် "ወደ" (wädä) ဟူသော ရှေ့ဆက်ဝိဘတ်ကို နာမ်၏ရှေ့တွင် ထားရှိရသည်။
ထို့အပြင် နာမ်ပုဒ်များကို အထူးပြုရာတွင် မြန်မာဘာသာစကား၌ အထူးပြုစကားလုံးများသည် နာမ်၏ရှေ့တွင် အမြဲရှိနေတတ်သကဲ့သို့ (ဥပမာ - လှပသောပန်း)၊ အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကားတွင်လည်း နာမ်၏ရှေ့တွင် အထူးပြုစကားလုံးများ ရှိနေတတ်သည် (ဥပမာ - ቆንጆ አበባ - konjo abäba)။ သို့သော် အမ်ဟာရစ်တွင် သတ်မှတ်ညွှန်းလုံး (Definite Article) များသည် နာမ် သို့မဟုတ် နာမဝိသေသန၏ နောက်တွင် နောက်ဆက်တွဲ (Suffix) အဖြစ် ကပ်ပါသွားလေ့ရှိသဖြင့် ၎င်းစနစ်ကို သတိပြုရမည်ဖြစ်သည်။
၃။ ကြိယာပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် ကာလပြစနစ် (Verb Conjugation and Aspect)
အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကား၏ အခက်ခဲဆုံးသော အပိုင်းမှာ ကြိယာပုံသဏ္ဌာန်ပြောင်းလဲခြင်း (Verb Conjugation) ဖြစ်သည်။ အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကားတွင် ကြိယာတစ်ခုသည် ကတ္တား၏ ဂျင်ဒါ (Gender - ကျား/မ)၊ ကိန်း (Number - ဧကဝုစ်/ဗဟုဝုစ်) နှင့် ရိုသေမှုအဆင့်အတန်းအပေါ် မူတည်ပြီး ပုံစံများစွာ ပြောင်းလဲသွားသည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ကြိယာတစ်ခုကို ပြောင်းလဲရန်အတွက် "ခဲ့သည်"၊ "နေသည်"၊ "လိမ့်မည်" စသည့် ကာလပြနောက်ဆက်တွဲများကိုသာ ထည့်ရပြီး ကတ္တား၏ လိင် သို့မဟုတ် ကိန်းအလိုက် ကြိယာအရင်းအမြစ် ပြောင်းလဲသွားခြင်း မရှိသော်လည်း၊ အမ်ဟာရစ်တွင်မူ ကြိယာ၏ အရင်းအမြစ်ဗျည်းလုံးများအကြား သရသံများကို ပြောင်းလဲခြင်း သို့မဟုတ် ရှေ့ဆက်နောက်ဆက်များ ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြင့် ကာလ (Tense) နှင့် အခြင်းအရာ (Aspect) ကို ဖော်ပြသည်။ ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကား၏ အောက်ပါအချက်များကို ဂရုပြုရမည် -
- နာမ်စားနှင့် ဂျင်ဒါ လိုက်လျောညီထွေဖြစ်မှု: အမ်ဟာရစ်တွင် "မင်း" ဟု ပြောရာ၌ နားထောင်သူသည် ယောက်ျားဖြစ်ပါက "မင်း" (አንተ - antä) နှင့် မိန်းမဖြစ်ပါက "မင်း" (አንቺ - anči) ဟု ကွဲပြားပြီး ကြိယာနောက်ဆက်လည်း ပြောင်းလဲသွားသည်။ မြန်မာစာမှ ပြန်ဆိုရာတွင် ဝါကျနောက်ခံအကြောင်းအရာကို ကြည့်၍ ကျား/မ ခွဲခြားမှုကို မှန်ကန်စွာ သတ်မှတ်ပေးရမည်။
- ကာလပြောင်းလဲမှု (Aspect vs. Tense): အမ်ဟာရစ်သည် ပြီးမြောက်ပြီးသော အခြေအနေ (Perfective) နှင့် မပြီးမြောက်သေးသော အခြေအနေ (Imperfective) ကို အဓိကထား ခွဲခြားသည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဝါကျများရှိ "ပြီးပြီ" သို့မဟုတ် "လုပ်နေဆဲ" စသည့် အဓိပ္ပာယ်များကို အမ်ဟာရစ်၏ စနစ်နှင့်အညီ ကိုက်ညီအောင် ပြောင်းလဲရန် လိုအပ်သည်။
၄။ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ရိုသေမှုပြစကားလုံးများ (Honorifics and Register)
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင် လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်နှင့် ရာထူးဌာနန္တရအလိုက် "ခင်ဗျာ"၊ "ရှင်"၊ "ပါ" စသည့် ရိုသေစကားလုံးများနှင့် အထူးနာမ်စားများကို အသုံးပြုကြသည်။ အလားတူပင် အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အထူးရိုသေမှုပြစကားလုံးများနှင့် နာမ်စားများ ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် -
မြန်မာဘာသာစကားမှ "လူကြီးမင်း" သို့မဟုတ် "အရှင်ဘုရား" စသည့် ရိုသေမှုပြဖော်ပြချက်များကို အမ်ဟာရစ်သို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သင့်လျော်သော ရိုသေနာမ်စား ဖြစ်သည့် "အာရ်စဝို" (እርስዎ - ərswo) နှင့် ၎င်းနှင့်ကိုက်ညီသော ကြိယာပုံစံများကို စနစ်တကျ အသုံးပြုရမည်ဖြစ်သည်။ ဤသို့မဟုတ်ပါက ယဉ်ကျေးမှုအရ စော်ကားရာရောက်နိုင်ပြီး ဘာသာပြန်ချက်၏ အရည်အသွေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်။
၅။ မြန်မာမှ အမ်ဟာရစ်သို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သတိပြုရမည့် လက်တွေ့ကျသော အကြံပြုချက်များ
ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘာသာပြန်သူတစ်ဦးအနေဖြင့် မြန်မာ-အမ်ဟာရစ် ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းကို လုပ်ဆောင်ရာတွင် အောက်ပါလမ်းညွှန်ချက်များကို လိုက်နာသင့်သည် -
- ဘာသာစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဦးစားပေးပါ: တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး၊ မြန်မာဝါကျ၏ ဆိုလိုရင်းကို ဦးစွာနားလည်အောင်လုပ်ပါ။ ထို့နောက် အမ်ဟာရစ်စကားပြောဟန် သဘာဝကျကျ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ပြန်လည်ရေးသားပါ။
- ဂျင်ဒါ (Gender) ကို အမြဲစစ်ဆေးပါ: မြန်မာဝါကျများတွင် ကျား/မ ကွဲပြားမှုကို ထည့်သွင်းဖော်ပြလေ့မရှိသော်လည်း၊ အမ်ဟာရစ်တွင် ၎င်းသည် မဖြစ်မနေလိုအပ်သည်။ ဇာတ်ကောင် သို့မဟုတ် ပြောဆိုသူ၏ လိင်အမျိုးအစားကို သေချာစွာ စိစစ်ပါ။
- ရိုသေမှုအဆင့်အတန်းကို ထိန်းသိမ်းပါ: မူရင်းမြန်မာစာသား၏ သေသပ်ယဉ်ကျေးမှုကို အမ်ဟာရစ်ဘာသာပြန်တွင်လည်း ထပ်တူထပ်မျှ ခံစားရစေရန် ဖန်တီးပါ။
- အမ်ဟာရစ် အက္ခရာစနစ် (Ge'ez script) ကို ကျွမ်းကျင်စွာ အသုံးပြုပါ: အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကားသည် ဂီးဇ် (Ge'ez) အက္ခရာဟု ခေါ်သော သီးခြားအက္ခရာစနစ်ကို အသုံးပြုသည်။ စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံနှင့် သင်္ကေတများ မှန်ကန်စေရန် အထူးဂရုစိုက်ပါ။
- ကိန်းဂဏန်းစနစ်များ (Numerals): မြန်မာဘာသာစကားတွင် မြန်မာကိန်းဂဏန်းများ (၁၊ ၂၊ ၃) နှင့် နိုင်ငံတကာသုံးကိန်းဂဏန်းများကို အသုံးပြုသကဲ့သို့၊ အမ်ဟာရစ်တွင်လည်း ရိုးရာဂီးဇ်ဂဏန်းများ (፩၊ ፪၊ ፫) ရှိသော်လည်း ယနေ့ခေတ်တွင် အာရပ်ကိန်းဂဏန်းများ (1, 2, 3) ကို အသုံးများသည်။ မည်သည့်စနစ်ကို အသုံးပြုမည်ကို ဘာသာပြန်ရမည့် စာသားအမျိုးအစားပေါ် မူတည်၍ ဆုံးဖြတ်ပါ။
နိဂုံးချုပ်နှင့် အနှစ်ချုပ်
မြန်မာဘာသာစကားမှ အမ်ဟာရစ်ဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ရှုပ်ထွေးလှသော ဘာသာစကားနှစ်ခုအကြား ပေါင်းကူးတံတားတစ်ခု တည်ဆောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ သဒ္ဒါစနစ်၊ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ခြားနားချက်များကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းအားဖြင့်သာ တိကျပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်ဆိုချက်များကို ထုတ်လုပ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်။ အထက်ဖော်ပြပါ နည်းလမ်းများနှင့် လမ်းညွှန်ချက်များသည် မြန်မာ-အမ်ဟာရစ် ဘာသာပြန်ဆိုသူများအတွက် များစွာအထောက်အကူပြုနိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။