Tataiso e pharaletseng ea litsebi tsa phetolelo le bo-rasaense ba lipuo holima ho fetolela lipuo tsa Se-Bantu ho ea ho tsa Se-Sino-Tibetan.
Kutloisiso e Tebileng ea Lipuo Tsena Tse Peli
Mosebetsi oa ho fetolela lipuo ho tloha ho e le 'ngoe ho ea ho e' ngoe ke borokho bo kopanyang lichaba le litsotsokiso tse fapaneng tsa lefats'e. Ha re bua ka phetolelo ho tloha ka Sesotho ho ea ho se-Burma (Burmese), re bua ka ho kopanya lipuo tse peli tse tsoang malapeng a fapaneng ka ho feletseng a lipuo. Sesotho ke puo ea bohlokoa haholo lelapeng la lipuo tsa Se-Bantu (Niger-Congo), e buuoang ke batho ba limilione Afrika Boroa, Lesotho le libakeng tse pota-potileng. Ka lehlakoreng le leng, se-Burma ke puo ea semmuso ea naha ea Myanmar (eo pele e neng e tsebahala ka hore ke Burma), e leng setho sa bohlokoa sa lelapa la lipuo tsa Se-Sino-Tibetan.
Phapang ena ea malapa a lipuo e bolela hore bafetoleli ba thulana le mathata a ikhethang a sebopeho, thuto-puo, melumo, hammoho le mekhoa ea setso. Phetolelo e atlehileng ha e hloke feela tsebo ea mantsoe a hlahang ho mahlale a lipuo tse peli, empa e hloka le kutloisiso e tebileng ea moelelo oa setso le tsela eo batho ba buang lipuo tsena ba nahanang le ho hlalosa litaba ka eona letsatsi le letsatsi. Mokhoa ona o bitsoa "transcreation" kapa phetolelo e hlomphang setso, moo molaetsa o fanoang ka tsela eo sebui sa tlhaho sa puo e fetoleloang se ka o utloisisang habonolo ntle le ho ferekana.
Phapang ea Thuto-Puo le Sebopeho sa Lipolelo (Syntax)
Ntlha ea pele e hlokang tlhokomelo e kholo ke tsela eo lipolelo li hahoang ka eona lipuong tsena tse peli. Sesotho ke puo e latelang sebopeho se tloaelehileng sa Subject-Verb-Object (SVO). Ka mohlala, polelong e reng "Moithuti o bala buka", "Moithuti" ke moetsi (Subject), "bala" ke ketso (Verb), 'me "buka" ke moetsuoa (Object). Sona sebopeho sena se laola lipolelo tse ngata tsa Sesotho, 'me se thusa ho tsamaisa molaetsa ka tsela e otlolohileng.
Ka lehlakoreng le leng, se-Burma se latela sebopeho sa Subject-Object-Verb (SOV). Polelo e tšoanang le e ka holimo e tla fetoloa ebe e ngoloa ka tsela ena: "Moithuti buka o bala". Ketso e lula e tla qetellong ea polelo. Ho mofetoleli ea tloaetseng ho bala le ho utloisisa lipolelo ka sebopeho sa SVO, ho fetolela litaba tse telele le tse rarahaneng ho ea ho se-Burma ho hloka ho hlophisa bocha mehopolo le ho netefatsa hore moetsuoa o lula pele ho ketso. Liphoso molemong ona li ka etsa hore polelo e fetoletsoeng e se ke ea utloahala hantle ho babali ba se-Burma, kapa ea fetola moelelo ka ho feletseng.
Molumo (Tone) le Mongolo o Ikhethang oa Se-Burma
Phapang e 'ngoe ea bohlokoa e amahanngoa le melumo le mongolo. Se-Burma ke puo ea molumo (tonal language), e nang le mefuta e meraro e fapaneng ea melumo e laolang lipolelo: molumo o tlase, molumo o phahameng, le molumo o khuts'oane kapa o matla. Melumo ena e fetola moelelo oa lentsoe le ngotsoeng ka tsela e tšoanang. Mohlala, lentsoe le le leng le ka ba le meelelo e meraro e fapaneng ho latela kamoo le bitsoang kateng.
Mabapi le mongolo, Sesotho se sebelisa alfabeta ea Selatine, e leng bonolo ho e ngola le ho e toloka ka mechine ea sejoale-joale. Leha ho le joalo, se-Burma se sebelisa mongolo oa sona o ikhethang (Burmese script), o nang le litlhaku tse chitja le tse kopaneng tse tsoang ho mongolo oa bo-India oa boholo-holo. Litlhaku tsena li hloka lisebelisoa tsa khomphutha tse ntlafalitsoeng hantle tse khonang ho bontša mongolo ona ka nepo (Unicode fonts). Bafetoleli ba lokela ho ba le lisebelisoa tsa mahlale le tsebo ea ho netefatsa hore mongolo ha o senyehe ha o romeloa kapa o phatlalatsoa marang-rang.
Lihlopha tsa Mabitso le Mantsiboea a Puo (Classifiers)
Tsamaiso ea mabitso ke ntlha e 'ngoe e bontšang phapang e kholo ea thuto-puo. Sesotho se na le tsamaiso ea lihlopha tsa mabitso (noun classes) tse laolang tumellano ea mofuta ofe ofe oa mantsoe polelong. Lihlopha tsena li arotsoe ho latela li-prefix (lihlongo-pele), mme sena se etsa hore ho be le tumellano e ntle lipakeng tsa mabitso, matlaoli le maetsi.
Se-Burma ha se na tsamaiso ena ea lihlopha tsa mabitso, empa se sebelisa seo re se bitsang "numeral classifiers" kapa mantsoe a supang lihlopha tsa lintho ha li baloa. Ha ho baloa lintho ka se-Burma, u ke ke ua re feela "batho ba bararo" kapa "buka tse peli". U tlameha ho sebelisa lentsoe la sehlopha se nepahetseng bakeng sa batho (u sebelisa sehlopha sa batho) kapa lintho tse bataletseng joaloka libuka kapa pampiri. Ho khetha classifier e fosahetseng ho nkoa e le liphoso tse kholo tsa thuto-puo tse ka amang boleng ba phetolelo ka kakaretso.
Litloaelo tsa Setso le Maemo a Boitšoaro (Honorifics)
Ntho e ’ngoe e lokelang ho eloa hloko ke tlhompho le boemo ba sechaba bo bontšoang ka puo. Se-Burma se na le mefuta e rarahaneng ea mantsoe a tlhompho (honorifics) le litlotla tse sebelisoang ho bontša tlhompho ho latela lilemo, boemo ba sechaba, le maemo a thuto kapa bolumeli ba motho eo ho buuoang le eena. Mokhoa ona o tebile hahole setsoing sa Myanmar se laoloang ke bolumeli ba Se-Buda le tlhompho ea batho ba baholo.
Le hoja Sesotho le sona se na le mekhoa ea sona ea tlhompho (joaloka ho sebelisa "Mme", "Ntate", "Hle" kapa litloaelo tsa go bua le batho ka tsela ea tlhompho), mekhoa ea se-Burma e hloka boiphihlelo bo khethehileng. Mofetoleli o lokela ho sekaseka hore na litaba tseo li reretsoe mang, e le ehoro a sebelise boemo bo nepahetseng ba puo ea se-Burma. Phetolelo e sa hlokomelang maemo ana e ka nkoa e le e sa hlompheng setso, 'me sena se ka senya botsitso ba molaetsa kapa tšebelisano-mmoho lipakeng tsa mekhatlo.
Malebela a Bohlokoa bakeng sa Bafetoleli ba Litsebi
Bakeng sa ho netefatsa phetolelo e nepahetseng le e hloekileng pakeng tsa Sesotho le se-Burma, bafetoleli ba ka latela mekhoa ena e latelang:
- Phetolelo ea Moelelo (Sense-for-Sense): Qoba phetolelo ea lentsoe ka lentsoe. Kamehla sheba sepheo le moelelo oa polelo eohle pele u e fetolela ho ea ho puo e 'ngoe.
- Tšebeliso ea Lisebelisoa tsa Sejoale-joale (CAT Tools): Sebelisa mechine le mananeo a phetolelo ho boloka botsitso ba mantsoe a mahlale (terminology control) le ho potlakisa mosebetsi.
- Tšebelisano-mmoho le Libui tsa Tlhaho: Kamehla netefatsa hore ho na le tlhahlobo ea bobeli (peer review) e etsoang ke sebui sa tlhaho sa puo e fetoleloang (se-Burma) ho netefatsa hore litaba li ngotsoe ka mokhoa o amohelehang ka tlhaho.
- Kutloisiso ea Setso le Bolumeli: Ithute ka litloaelo tsa bolumeli ba Se-Buda le meetlo ea batho ba Myanmar ho qoba liphoso tsa setso tse ka hlahang litabeng tse fetoletsoeng.
Liphephetso le Bokamoso ba Phetolelo Tsena
Ho fetolela pakeng tsa Sesotho le se-Burma ho ntse ho talimane le liphephetso tse kholo ka lebaka la ho ba sieo ha lipalo-palo tse lekaneng tsa mantsoe kapa lidikshinare tse otlolohileng pakeng tsa lipuo tsena tse peli. Hangata, bafetoleli ba tlameha ho sebelisa puo ea borokho (joaloka Senyesemane) e le mohato oa bohareng. Leha ho le joalo, ka lebaka la kholo ea theknoloji, ho hlahisoa ha lisebelisoa tse ncha, le ho hlahella ha thahasello ea khokahano ea machaba, ho na le menyetla e mengata ea ho ntlafatsa le ho nolofatsa mokhoa ona oa phetolelo molemong oa bokamoso bo khanyang ba mahlale a lipuo.