Fassara tsakanin harsunan Hausa da Igbo wani muhimmin bangare ne na sadarwa da kasuwanci a Yammacin Afirka, musamman a kasar Najeriya inda wadannan harsuna biyu ke cikin manyan harsunan kasar. Duk da cewa wadannan al'ummomi biyu suna rayuwa ne a kasa daya, harsunansu sun fito ne daga rukunoni mabanbanta na harsunan Afirka. Harshen Hausa yana karkashin rukunin Chadic (Afrasiyatik), yayin da harshen Igbo yake karkashin rukunin Volta-Niger (Nije-Kongo). Wannan bambanci na tushe da tsari yana haifar da kalubale na musamman da kuma nuances da kowane mai fassara yake bukatar ya fahimta domin gudanar da aiki na kwarewa.
Bambancin Nahawu da Tsarin Jumla Tsakanin Hausa da Igbo
Babban abin da mai fassara zai fara lura da shi shine yadda tsarin nahawu da ginin jumloli ya bambanta tsakanin harsunan biyu. Harshen Hausa yana da tsarin jinsi (gender system) mai karfi, inda komai ya kasu zuwa namiji ko mace. Wannan yana shafar wakilin suna (pronouns), fi'ili (verbs), da kuma siffofi (adjectives). Misali, idan kana cewa "Ya zo" (na namiji) da "Ta zo" (na mace) a Hausa, akwai bambanci a sarari. Amma a harshen Igbo, babu wannan rarrabe-rarraben jinsi a cikin wakilin suna na mutum na uku guda daya. Kalmar "Ọ bịara" a Igbo na nufin "Ya zo" ko "Ta zo" dangane da mahallin magana.
Bugu da kari, tsarin mallakar abu (genitive construction) shima yana da nakiya ta musamman. A harshen Hausa, ana nuna mallaka ta hynar amfani da haruffan mallaka kamar "-n" ko "-r" (misali, littafin yaro, motar aboki). A harshen Igbo kuwa, ana sanya sunan mai mallakar ne bayan abin da aka mallaka kai tsaye, ko kuma a yi amfani da kalmomin hadawa kamar "nke" (misali, "akwụkwọ nwata" ko "ụgbọala enyi"). Saboda rasa yin wannan daidaitawa, fassarar kalma-da-kalma tana haifar da jumloli marasa ma'ana.
Karin Sauti (Tones) da Kuma Tasirinsa Ga Ma'anar Kalma
Daya daga cikin mafi wuyar al'amura yayin fassarawa zuwa harshen Igbo shine fahimtar karin sauti (tonal variations). Harshen Igbo harshe ne na sauti (tonal language) inda tsawa ko sanyin murya yayin furta harafin wasali yake sauya ma'anar kalma gaba daya. Kodayake Hausa ma tana da karin sauti, rubutun Hausa na yau da kullum (Boko) ba ya cika nuna wadannan saututtuka. Amma a rubutun Igbo na kwarai, rashin sanya alamun sauti (tone marks) ko digo na kasa (subdots) a jikin wasu haruffa kamar "ọ", "ị", "ụ" na "ṅ" na iya haifar da rudani mai yawa.
Misali, duba kalmar nan "akwa" a harshen Igbo:
- Ákwá (sauti babbar-babbar) yana nufin "kuka" (crying).
- Àkwà (sauti kasa-kasa) yana nufin "gado" (bed).
- Ákwà (sauti babbar-kasa) yana nufin "tufafi" (cloth).
- Àkwá (sauti kasa-babbar) yana nufin "kwai" (egg).
Saboda haka, lokacin da kake fassarawa daga asalin rubutun Hausa wanda ba shi da alamun sauti, dole ne ka fahimci mahallin magana sosai domin sanin ainihin ma'anar da ake nufi kafin ka sanya ta a harshen Igbo tare da daidai-da-daidai na haruffan da suka dace.
Karin Magana da Salon Magana na Al'adu
Harshe madubin al'ada ne. Don haka, fassarar da ta shafi karin magana da salon magana (idioms and proverbs) tana bukatar kulawa ta musamman. Hausawa da Igbawa suna da hanyoyi daban-daban na bayyana hikima da fasaha ta hynar amfani da misalai na muhallinsu. Idan mai fassara ya yi kokarin fassara karin maganar Hausa kai tsaye zuwa Igbo, sakamakon zai kasance aiki mara dadi da kuma wuyar fahimta.
Misali, karin maganar Hausa da ke cewa: "Kaza mai kwai ba ta mutuwa da yunwa," idan aka fassara ta kai tsaye zuwa Igbo zai zama "Ọkụkọ nwere akwa anaghị anwụ n'agụụ." Ko da yake za a iya fahimtar wannan, Igbawa suna da nasu salon da suka fi amfani da shi wajen bayyana cewa mutum mai basira ko dukiya ba zai rasa abin da zai ci ba. A maimakon fassarar kalma-da-kalma, mai fassara na kwarai zai nemo asalin karin maganar Igbo (ilu Igbo) da ke da daidaitacciyar ma'ana da asalin sako na karin maganar Hausar.
Matakai da Hanyoyin Kyautata Fassara Daga Hausa Zuwa Igbo
Domin tabbatar da cewa fassarar ta kasance mai inganci da kuma kiyaye ka'idojin aikin fassara na kasa da kasa, ana ba da shawarar bin wadannan matakai:
- Fahimtar Daukacin Rubutun (Read for Gist): Kafin ka fara rubuta komai, karanta dukkan rubutun Hausar dari bisa dari. Wannan zai baka damar fahimtar manufar marubucin, sautin murya (tone) na rubutun, da kuma wadanda ake son isarwa sakon gare su.
- Gano Kalmomi Masu Wuya: Tace duk wani kalubale na kalmomi na musamman (technical terms), karin magana, ko sunayen wurare da mutane, sannan ka nemo daidai-da-daidansu a harshen Igbo kafin ka fara aikin fassarar daki-daki.
- Fassara Mahallin Magana, Ba Kalmomi Ba: Tabbatar cewa kana fassara ma'anar jumla ce gaba daya. Tsarin yaren Igbo ya kamata ya zama na dabi'a (natural flow) yadda mai karatu ba zai ji kamar yana karanta aikin da aka fassara ba.
- Tace Aiki da Gyara Kurakurai (Proofreading and Editing): Bayan kammala fassarar, sake karanta aikin cikin harshen Igbo domin gyara kura-kurai na nahawu da haruffa. Idan za ta yiwu, nemi wani kwararre na daban mai jin Igbo ya sake duba aikin domin tabbatar da ingancinsa.
Kammalawa da Muhimmancin Kwarewa
Kwarewa wajen fassara daga Hausa zuwa Igbo ba wai kawai sanin kalmomin harsunan biyu ba ne; aiki ne na hada gadoji tsakanin al'adu da tunani mabanbanta. Ta hanyar fahimtar bambance-bambancen nahawu, amfani da sautin harshe yadda ya kamata, da kiyaye ma'anar al'adu a cikin karin magana, mai fassara zai iya samar da aiki mai daraja da zai taimaka wajen inganta hadin kai da fahimtar juna a cikin al'umma. Wannan jagora yana zama matattakala ga duk mai son daukaka matakin kwarewarsa a wannan fanni na fassarar harsunan Afirka.