He hana koʻikoʻi a me ka hoihoi ka unuhi ʻana ma waena o ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Iāpana. ʻOiai he mau ʻōlelo kēia mai nā ʻohana ʻōlelo like ʻole—ʻo ka ʻōlelo Hawaiʻi mai ka ʻohana ʻAustronesia a ʻo ka ʻōlelo Iāpana mai ka ʻohana Iāpana—ua loaʻa kahi pili paʻa ma waena o nā lāhui ʻelua ma muli o ka mōʻaukala lōʻihi o ka neʻe ʻana o ka poʻe Iāpana i Hawaiʻi nei. Ma kēia ʻatikala, e kālailai hohonu ʻia ana nā loina kaulike o ke kūkulu ʻana i kēlā alahaka ʻōlelo, nā ʻano piliʻōlelo like ʻole, ka pilikia o ka unuhi ʻana i ke kaona, a me nā manaʻo kōkua e holopono ai ka hana unuhi.
Ka Pilina Moʻomeheu a me ke Kuanaʻike Ao
Ma mua o ka hoʻomaka ʻana o ka unuhi ʻana i kekahi huaʻōlelo, pono e maopopo i ka mea unuhi ka pili kokoke o nā manaʻo moʻomeheu o kēia mau lāhui ʻelua. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, he mea nui ka "aloha," ka "ʻohana," a me ka "mālama ʻāina." Ma ka ʻōlelo Iāpana hoʻi, loaʻa nā manaʻo like e like me ka "omotenashi" (ka hoʻokipa malihini ʻana me ka naʻau maikaʻi), ka "wa" (ka lokahi a me ka maluhia o ka hui), a me ka "kizuna" (nā kaula pili o ka pilina kanaka). No laila, ke unuhi ke kanaka i ka ʻōlelo Hawaiʻi i ka ʻōlelo Iāpana, ʻaʻole ia he unuhi huaʻōlelo wale nō, akā, he unuhi naʻau a me ka hoʻoili manaʻo mai kekahi moʻomeheu aloha i kekahi moʻomeheu mahalo.
Nā Hoʻololi Piliʻōlelo: Mai ka VSO a i ka SOV
ʻO kekahi o nā kumu nui e paʻakikī ai ka unuhi pololei ʻana, ʻo ia ke kūkulu ʻana o ka hopunaʻōlelo. ʻO ka piliʻōlelo Hawaiʻi, he hoʻonohonoho pinepine ia ma lalo o ka VSO (Verb-Subject-Object), kahi e hoʻomaka ai ka hopunaʻōlelo me ka haʻina. E laʻa me kēia: "E inu ana ke keiki i ka wai." Ma kēia laʻana, ʻo "E inu ana" ka haʻina, ʻo "ke keiki" ka mea hana, a ʻo "i ka wai" ka mea i hana ʻia.
Eia naʻe, ma ka ʻōlelo Iāpana, ʻo ke kumu hana maʻamau ʻo ia ka SOV (Subject-Object-Verb), kahi e waiho ʻia ai ka haʻina ma ka hopena loa o ka hopunaʻōlelo. No ka laʻana i luna aʻe nei, e lilo ana ia ma ka ʻōlelo Iāpana he: "Kodomo wa mizu wo nomimasu" (Ke keiki [particle] wai [particle] inu). No ka mea unuhi, he mea nui ka hoʻomaʻamaʻa ʻana i ka lolo e hoʻololi i ke kuhikuhi o nā manaʻo i hiki ai i ka hopunaʻōlelo Iāpana ke kahe mālie a kūlohelohe hoʻi i ka pepeiao o ka mea heluhelu Iāpana.
Nā Hōʻailona Piliʻōlelo a me nā Hunahuna ʻŌlelo
Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, hoʻohana nui ʻia nā hunahuna ma mua o nā inoa e kuhikuhi i ko lākou pili ma ka hopunaʻōlelo, e like me "i/iā," "ma," "no," a me "mai." Ma ka ʻōlelo Iāpana, hoʻohana ʻia nā hunahuna e like me "wa," "ga," "wo," "ni," a me "de" akā e kau ʻia ana kēia mau mea ma hope o ka inoa. ʻO kēia kaʻina hana ʻē aʻe, pono e kiaʻi pono ʻia i ʻole e huikau ke kuhikuhi o ka hana. ʻO ka hoʻololi kūpono o kēia mau hōʻailona kekahi o nā hana paʻakikī loa no ka mea e loli ana ka manaʻo o ka hopunaʻōlelo inā hoʻohana ʻia ka hunahuna hewa.
Ka Hanohano a me ka Haʻahaʻa ma ka ʻŌlelo: Keiko a me ka Leo Haʻahaʻa
He mea nui ka hoʻomaopopo ʻana i ke kūlana o ka mea e kamaʻilio nei a me ka mea e hoʻolohe nei. Ma ka ʻōlelo Iāpana, aia he ʻōnaehana piliʻōlelo koʻikoʻi no ka hōʻike ʻana i ka mahalo, ʻo ia hoʻi ka "Keigo" (ʻōlelo kūhelu a hanohano). Ua mahele ʻia kēia i kekahi mau ʻano like ʻole: ʻo ka "Sonkeigo" no ka hōʻike hanohano i haʻi, ʻo ka "Kenjougo" no ka hoʻohaʻahaʻa ʻana iā ia iho ma ke alo o haʻi, a ʻo ka "Teineigo" no ka maʻamau kūpono. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi hoʻi, ʻaʻole loaʻa kēia ʻano ʻōnaehana piliʻōlelo paʻakikī no ka mahalo, akā, hōʻike ʻia ke aloha a me ka mahalo ma o ka leo, ke koho ʻana i nā huaʻōlelo kūpono, a me ke kūlana haʻahaʻa o ke kanaka. Ke unuhi ka mea unuhi mai ka ʻōlelo Hawaiʻi i ka ʻōlelo Iāpana, pono ia e hoʻoholo i ke kūlana kūpono o ka "Keigo" e pili ana i ke kūlana o nā poʻe ma ka moʻolelo. Inā he kamaʻilio ma waena o kekahi aliʻi a i ʻole kekahi kumu, he mea pono ke hoʻohana ʻia ke kaila hanohano loa ma ka ʻōlelo Iāpana. Inā he kūkākūkā maʻamau ma waena o ka ʻohana, e kūpono ka ʻōlelo maʻamau.
Nā Inoa o ka Ua, ka Makani, a me ka Honua: Ka Hoʻohālikelike ʻana i ka Poʻe Kūlohelohe
Ua kaulana ka ʻōlelo Hawaiʻi no ka nui o nā inoa kikoʻī no nā ʻano ua a me nā ʻano makani like ʻole o kēlā me kēia wahi. E laʻa me ka ua Kīpuʻupuʻu o Waimea ai ʻole ka ua Tuahine o Mānoa. Loaʻa i kēia mau inoa kekahi manaʻo hohonu e pili ana i ka mōʻaukala a me ke ʻano o ka ʻāina. Pēlā nō ma ka ʻōlelo Iāpana; loaʻa iā lākou he mau huaʻōlelo kūikawā he nui no nā kau like ʻole a me nā ʻano ua like ʻole e like me ka "Harusame" (ua o ke kupulau) ai ʻole ka "Shigure" (ua kulu wawe o ke kupulau a me ka hoʻoilo). Ke unuhi ke kanaka i nā inoa ua a makani paha mai ka ʻōlelo Hawaiʻi, he hana paʻakikī ke loaʻa he huaʻōlelo kūpono loa ma ka ʻōlelo Iāpana. ʻO ke ala maʻamau, ʻo ia ka mālama ʻana i ka inoa Hawaiʻi kumu me ka hoʻohui ʻana i kekahi wehewehe pōkole no ke ʻano o kēlā ua ai ʻole kēlā makani i hiki ai i ka mea heluhelu Iāpana ke ʻike maka i ka nani o ke kiʻi i pena ʻia me ka huaʻōlelo.
Ka Unuhi ʻana i ke "Kaona" a me ka Huna Manaʻo
ʻO ke "kaona" kekahi o nā mea waiwai loa o ka moʻolelo a me ka haku mele ʻana ma ka ʻōlelo Hawaiʻi. ʻO ia ka manaʻo huna i hoʻokomo ʻia iloko o ka huaʻōlelo i hiki wale i ka poʻe i kamaʻāina i ka moʻomeheu ke hoʻomaopopo. He like loa kēia me ke ʻano haku mele a me ke kamaʻilio ʻana ma Iāpana, kahi i kapa ʻia ai he "haragei" ai ʻole ka "sasshi" (ka heluhelu ʻana i waena o nā laina). Ke unuhi ʻia ke kaona mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Iāpana, pono e noʻonoʻo hohonu ka mea unuhi inā e wehewehe pololei paha i ka manaʻo huna ma ke ʻano he kuhikuhi ma lalo o ka ʻaoʻao (footnote), ai ʻole e ʻimi paha i kekahi huaʻōlelo Iāpana e lawe pū ana i kēlā ʻano huna manaʻo like.
Eia kekahi laʻana: ʻo ka pua. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, hiki i ka "pua" ke kuhikuhi i kahi keiki aloha ai ʻole he mea nani loa. Ma ka ʻōlelo Iāpana hoʻi, ʻo ka huaʻōlelo "hana" (flower) hiki ke hoʻohana ʻia ma kekahi ʻano noʻeau like, akā he ʻokoʻa paha nā pili piliʻōlelo e pili ana. Inā ʻaʻole makaʻala ka mea unuhi, e nalowale loa ka hohonu o ka manaʻo kumu o ka mea kākau mua.
He mau Manaʻo Kōkua no ka Holopono o ka Unuhi ʻana
No ka mea makemake e hana ma ke ʻano he mea unuhi ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua, eia he mau manaʻo kōkua koʻikoʻi:
- Mai unuhi huaʻōlelo wale nō: Pono e nānā i ka pōʻaiapili holoʻokoʻa o ka paukū a me ka manaʻo nui a ka mea kākau e hoʻāʻo nei e hōʻike.
- E aʻo i nā moʻolelo kahiko: E kōkua ana ka maopopo i nā kaʻao, nā mōʻaukala, a me nā mele o nā lāhui ʻelua i ka ʻike ʻana i nā manaʻo hoʻohālikelike (metaphors).
- E makaʻala i ka "Mana" o ka ʻōlelo: Ma ka manaʻo Hawaiʻi, he mana ko ka ʻōlelo ("i ka ʻōlelo nō ke ola, i ka ʻōlelo nō ka make"). No laila, pono e mālama ʻia ka hanohano o ka ʻōlelo kumu me ka haʻahaʻa a me ka mahalo.
- E hōʻoia i ka hana: Ma hope o ka unuhi ʻana, he mea pono e heluhelu kekahi kanaka ʻōlelo makuahine Iāpana i ka unuhi i mea e hōʻoia ai he maʻalahi a kūpono ke kahe o ka ʻōlelo.
Ke Kūlana o ka Unuhi ʻana i Keia au Hou
I kēia ao e holo wikiwiki nei ka ʻenehana, hoʻohana nui ʻia nā polokalamu unuhi kamepiula. Eia naʻe, no nā ʻōlelo waiwai i ka ʻike ʻōiwi e like me ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Iāpana, ʻaʻole hiki i ka lolouila ke hopu i ka ʻuhane a me ke aloha o ka ʻōlelo. ʻO ka mea unuhi kanaka ka mea nāna e hoʻopili i nā puʻuwai o nā poʻe heluhelu. ʻO ia ka waiwai maoli o kēia hana, he alahaka ola ia e mau ai ka pilina ma waena o ko Hawaiʻi nei a me ko Iāpana.