ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາທີ່ມີຕົ້ນກຳເນີດ ແລະ ໂຄງສ້າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ ເຊັ່ນ ພາສາລາວ (Lao) ເຊິ່ງເປັນພາສາໃນຕະກູນໄທ-ກະໄດ (Tai-Kadai) ແລະ ພາສາຊິເຊວາ (Chichewa) ເຊິ່ງເປັນພາສາໃນຕະກູນບານຕູ (Bantu) ທີ່ເວົ້າໃນພາກພື້ນອາຟຣິກາຕາເວັນອອກ ແລະ ຕາເວັນຕົກສຽງໃຕ້ ເຊັ່ນ ປະເທດມາລາວີ, ແຊມເບຍ, ໂມຊຳບິກ ແລະ ຊິມບັບເວ ນັ້ນ ຖືເປັນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍສູງ ແລະ ຕ້ອງການຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບລະບົບພາສາສາດ ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳຂອງທັງສອງພາສາ.
1. ການວິເຄາະໂຄງສ້າງທາງພາສາສາດ ແລະ ໄວຍາກອນ
ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດໃນການແປພາສາລາວເປັນພາສາຊິເຊວາ ຄືການເຂົ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານໂຄງສ້າງໄວຍາກອນ. ພາສາລາວເປັນພາສາແບບວິເຄາະ (Analytic Language) ເຊິ່ງບໍ່ມີການຜັນຄຳ (Inflection) ຕາມເພດ, ພົດ, ຫຼື ກາລະ (Tense). ຄວາມໝາຍທາງໄວຍາກອນຈະຖືກກຳນົດໂດຍການລຽງລຳດັບຄຳໃນປະໂຫຍກ ແລະ ການໃຊ້ຄຳຊ່ວຍ ຫຼື ຄຳບອກເວລາ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາຊິເຊວາເປັນພາສາແບບປ່ຽນຮູບຄຳ ຫຼື ພາສາຄຳຕິດຕໍ່ (Agglutinative Language) ເຊິ່ງມີການໃຊ້ຄຳອຸປະສັກ (Prefixes) ແລະ ຄຳປັດໄຈ (Suffixes) ຢ່າງຫຼວງຫຼາຍເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມສຳພັນທາງໄວຍາກອນ.
ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ, ໃນການສະແດງກາລະ ຫຼື ເວລາ (Tense), ພາສາລາວຈະໃຊ້ຄຳຊ່ວຍເຊັ່ນ "ຈະ", "ກຳລັງ", "ໄດ້" ຫຼື "ແລ້ວ" ວາງໄວ້ທາງໜ້າ ຫຼື ທາງຫຼັງຄຳກຳມະ. ແຕ່ໃນພາສາຊິເຊວາ, ຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບກາລະ, ປະທານ, ແລະ ກຳ ຈະຖືກລວມເຂົ້າກັນໃນຄຳກຳມະດຽວໂດຍການຕື່ມຄຳນຳໜ້າ (Verb Subject/Object Prefixes and Tense Markers). ຕົວຢ່າງ: ປະໂຫຍກລາວ "ຂ້ອຍຮັກເຈົ້າ" ຈະຖືກແປເປັນພາສາຊິເຊວາວ່າ "Ndimakukondani" ເຊິ່ງປະກອບດ້ວຍ "ndi-" (ຂ້ອຍ), "-ma-" (ກຳລັງ/ເປັນປະຈຳ), "-ku-" (ເຈົ້າ/ກຳ), ແລະ "-konda" (ຮັກ) ບວກກັບ "-ni" ທີ່ສະແດງຄວາມສຸພາບ.
2. ລະບົບຫ້ອງນາມ (Noun Classes) ໃນພາສາຊິເຊວາ
ຫນຶ່ງໃນລັກສະນະທີ່ໂດດເດັ່ນ ແລະ ສັບສົນທີ່ສຸດຂອງພາສາຊິເຊວາ ທີ່ບໍ່ມີໃນພາສາລາວເລີຍ ຄື "ລະບົບຫ້ອງນາມ" (Noun Classes) ເຊິ່ງມີເຖິງ 18 ຫ້ອງ (ຂຶ້ນກັບການຈັດແບ່ງທາງພາສາສາດ). ຫ້ອງນາມເຫຼົ່ານີ້ຈະກຳນົດການປ່ຽນແປງຂອງຄຳຄຸນນາມ, ຄຳແທນນາມ, ແລະ ຄຳກຳມະ ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄຳນາມນັ້ນໆ (Grammatical Concord).
ໃນພາສາລາວ, ພວກເຮົາໃຊ້ "ລັກສະນະນາມ" (Classifiers) ເພື່ອບອກຈຳນວນ ຫຼື ຈຳແນກປະເພດຂອງຄຳນາມ (ເຊັ່ນ: ປຶ້ມ 1 ຫົວ, ຄົນ 2 ຄົນ). ແຕ່ໃນພາສາຊິເຊວາ, ຄຳນາມແຕ່ລະຫ້ອງຈະມີຄຳອຸປະສັກສະເພາະຂອງມັນ. ຕົວຢ່າງ:
- ຫ້ອງ 1 (ຄົນ - ເອກະພົດ): Mtsikana (ເດັກຍິງ)
- ຫ້ອງ 2 (ຄົນ - ພະຫູພົດ): Atsikana (ພວກເດັກຍິງ)
- ຫ້ອງ 3 (ຕົ້ນໄມ້/ສິ່ງຂອງ - ເອກະພົດ): Mtengo (ຕົ້ນໄມ້)
- ຫ້ອງ 4 (ຕົ້ນໄມ້/ສິ່ງຂອງ - ພະຫູພົດ): Mitengo (ພວກຕົ້ນໄມ້)
ເມື່ອແປ, ຜູ້ແປຕ້ອງກວດສອບວ່າຄຳອຸປະສັກທັງໝົດໃນປະໂຫຍກນັ້ນສອດຄ່ອງກັນຕາມລະບົບຫ້ອງນາມຂອງປະທານ ແລະ ກຳ. ຄວາມຜິດພາດໃນການຈັບຄູ່ຄຳອຸປະສັກຈະເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກຟັງເບິ່ງບໍ່ເປັນທຳມະຊາດ ຫຼື ບໍ່ສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ເລີຍ.
3. ຕະຕະລາງປຽບທຽບຄຸນລັກສະນະທາງພາສາສາດ
| ຄຸນລັກສະນະ | ພາສາລາວ (Lao) | ພາສາຊິເຊວາ (Chichewa) |
|---|---|---|
| ຕະກູນພາສາ | ໄທ-ກະໄດ (Tai-Kadai) | ໄນເຈີ-ຄອງໂກ / ບານຕູ (Niger-Congo / Bantu) |
| ປະເພດໂຄງສ້າງ | ແບບວິເຄາະ (Analytic / Isolating) | ແບບຄຳຕິດຕໍ່ (Agglutinative) |
| ລະບົບສຽງ | ມີວັນນະຍຸດ (Tonal - 5-6 ລະດັບສຽງ) | ມີລະດັບສຽງສູງ-ຕ່ຳ (Pitch Accent / Non-lexical Tone) |
| ລະບົບການຂຽນ | ອັກສອນລາວ (Lao Script) | ອັກສອນລາຕິນ (Latin Alphabet) |
| การປ່ຽນແປງຄຳນາມ | ບໍ່ມີການຜັນຄຳ (ໃຊ້ລັກສະນະນາມ) | ມີລະບົບຫ້ອງນາມ 18 ຫ້ອງ (Noun Classes) |
| ການລຽງລຳດັບຄຳ | ປະທານ - ກຳມະ - ກຳ (SVO) | ປະທານ - ກຳມະ - ກຳ (SVO) ພ້ອມການຜັນຄຳກຳມະ |
4. ການຖ່າຍທອດບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ລະດັບຄວາມສຸພາບ
ພາສາລາວມີລະດັບຄວາມສຸພາບ ແລະ ການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບທີ່ຂຶ້ນກັບຖານະທາງສັງຄົມ, ອາຍຸ, ແລະ ຄວາມສຳພັນລະຫວ່າງຜູ້ເວົ້າຢ່າງຈະແຈ້ງ (ເຊັ່ນ: ການໃຊ້ຄຳວ່າ "ຂ້ອຍ", "ເຮົາ", "ຂ້ານ້ອຍ" ຫຼື ຄຳລາຊາສັບ). ໃນຂະນະທີ່ພາສາຊິເຊວາ ກໍມີການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ ແລະ ຄວາມສຸພາບໂດຍການໃຊ້ຮູບແບບພະຫູພົດ ຫຼື ການຕື່ມຄຳປັດໄຈ "-ni" ຢູ່ທ້າຍຄຳກຳມະ (ເຊັ່ນ: Muli bwanji? - ສະບາຍດີ ໃຊ້ໃນຮູບແບບທົ່ວໄປ ຫຼື ສະແດງຄວາມເຄົາລົບ).
ນອກຈາກນີ້, ວັດທະນະທຳລາວທີ່ຜູກພັນກັບພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ວັດທະນະທຳກະສິກຳ ມັກຈະມີສຳນວນ ແລະ ຄຳອຸປະມາອຸປະໄມສະເພາະຕົວ ເຊັ່ນ "ນ້ຳເພິ່ງເຮືອເສືອເພິ່ງປ່າ" ຫຼື "ເຂົ້າໃໝ່ປາມັນ". ການແປສຳນວນເຫຼົ່ານີ້ເປັນພາສາຊິເຊວາ ຈະຕ້ອງຊອກຫາສຳນວນທ້ອງຖິ່ນທີ່ມີຄວາມໝາຍຄ້າຍຄືກັນ ຫຼື ໃຊ້ການແປແບບອະທິບາຍຄວາມໝາຍ (Paraphrasing) ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຜູ້ອ່ານຊາວມາລາວີ ຫຼື ແຊມເບຍ ເກີດຄວາມສັບສົນ.
5. ເຄັດລັບ ແລະ ຄຳແນະນຳໃນການແປພາສາລາວເປັນພາສາຊິເຊວາ
ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບສູງ, ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ເໝາະສົມກັບບໍລິບົດ, ຜູ້ແປຄວນປະຕິບັດຕາມຄຳແນະນຳດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
- 1. ວິເຄາະຄວາມໝາຍຫຼັກ ແລະ ຫຼີກລ່ຽງການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ: ເນື່ອງຈາກໂຄງສ້າງການສ້າງຄຳຂອງທັງສອງພາສາແຕກຕ່າງກັນຫຼາຍ, ການແປແບບຄຳຕໍ່ຄຳ (Literal Translation) ຈະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຜິດພາດ. ຄວນອ່ານປະໂຫຍກທັງໝົດໃຫ້ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍ ແລ້ວຈຶ່ງຮຽບຮຽງໃໝ່ຕາມໂຄງສ້າງຂອງພາສາປາຍທາງ.
- 2. ໃຫ້ຄວາມສຳຄັນກັບລະບົບຫ້ອງນາມ: ເມື່ອເລືອກຄຳນາມໃນພາສາຊິເຊວາແລ້ວ, ຕ້ອງກວດສອບຄຳອຸປະສັກຂອງຄຳຄຸນນາມ ແລະ ຄຳກຳມະທີ່ກ່ຽວຂ້ອງສະເໝີ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສອດຄ່ອງທາງໄວຍາກອນຢ່າງສົມບູນ.
- 3. ປັບປຸງລະດັບຄວາມສຸພາບໃຫ້ເໝາະສົມ: ຖ້າຕົ້ນສະບັບພາສາລາວໃຊ້ຄຳເວົ້າທີ່ສຸພາບ ຫຼື ເປັນທາງການ, ຕ້ອງແປເປັນພາສາຊິເຊວາໂດຍການໃຊ້ຮູບແບບການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ (Honorific forms) ຫຼື ໃຊ້ຄຳແທນນາມບຸກຄົນທີສອງໃນຮູບແບບພະຫູພົດ.
- 4. ນຳໃຊ້ເຄື່ອງມືຊ່ວຍແປ ແລະ ວັດຈະນານຸກົມສະເພາະທາງ: ເນື່ອງຈາກການແປໂດຍກົງລະຫວ່າງສອງພາສານີ້ຍັງມີເຄື່ອງມືຈຳກັດ, ການນຳໃຊ້ວັດຈະນານຸກົມພາສາລາວ-ອັງກິດ ແລະ ອັງກິດ-ຊິເຊວາ ຮ່ວມກັນ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ໄດ້ຄຳສັບທີ່ຖືກຕ້ອງທີ່ສຸດ.
- 5. ການກວດທານໂດຍເຈົ້າຂອງພາສາ (Native Proofreading): ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ຂາດບໍ່ໄດ້ ຄືການໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາຊິເຊວາເປັນຜູ້ກວດທານຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ຄວາມເປັນທຳມະຊາດຂອງພາສາອີກຄັ້ງ.
ສະຫຼຸບ
ການແປພາສາລາວເປັນພາສາຊິເຊວາ ເປັນຂະບວນການທີ່ຕ້ອງການຄວາມປານີດ ແລະ ທັກສະລະດັບສູງ. ການເຂົ້າໃຈຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງພາສາແບບວິເຄາະ ແລະ ພາສາແບບປ່ຽນຮູບຄຳ, ພ້ອມທັງການຄຸ້ມຄອງລະບົບຫ້ອງນາມ ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ ຈະຊ່ວຍໃຫ້ຜູ້ແປສາມາດສ້າງສັນຜົນງານທີ່ຖືກຕ້ອງ, ຊັດເຈນ ແລະ ເຂົ້າເຖິງຫົວໃຈຂອງຜູ້ອ່ານທ້ອງຖິ່ນໄດ້ຢ່າງແທ້ຈິງ.