די קונסט פֿון איבערזעצונג פֿאַרבינדט נישט נאָר צוויי שפּראַכן, נאָר צוויי גאַנצע וועלטן פֿון קולטור, היסטאָריע און מענטשלעכער ערפֿאַרונג. ווען מיר קוקן אויף דער אַרבעט פֿון איבערזעצן פֿון ייִדיש – אַן אַשכּנזיש-ייִדישע שפּראַך מיט טיפע אייראָפּעיִשע און סעמיטישע וואָרצלען – אויף טײַלענדיש – אַ טאָנאַלישע שפּראַך פֿון דרום-מזרח אַזיע מיט באַזונדערע אַנאַליטישע סטרוקטורן – געפֿינען מיר זיך פֿאַר איינע פֿון די אינטערעסאַנטסטע און שווערסטע אַרויספֿאָדערונגען אין דער איבערזעצונג-וועלט. דער דאָזיקער וועגווײַזער אַנאַליזירט די הויפּט-אַספּעקטן פֿון דעם דאָזיקן פּראָצעס און גיט פּראַקטישע עצות פֿאַר איבערזעצערס וואָס ווילן דערגרייכן אַ הויכע מדרגה פֿון פּינקטלעכקייט און קולטורעלער לאָקאַליזאַציע.
1. סינטאַקס און וואָרט-סדר: פֿון V2 צו ריין SVO
ייִדיש געהערט צו די גערמאַנישע שפּראַכן און נוצט די באַקאַנטע גראַמאַטיקאַלישע סטרוקטור פֿון V2 (Verb-Second) אין הויפּט-זאַצן. דאָס מיינט אַז דאָס קאָניוגירטע ווערב מוז תּמיד שטיין אויפֿן צווייטן אָרט פֿונעם זאַץ, ניט געקוקט אויף דעם וואָס שטייט אויפֿן ערשטן אָרט. דערצו פֿאָדערט ייִדיש סובזשעקט-ווערב קאָנסענסוס און האָט אַ קאָמפּליצירטע נעסט-סטרוקטור פֿאַר אָפּהענגיקע זאַצן.
טײַלענדיש, פֿון דער אַנדערער זײַט, איז אַן SVO (Subject-Verb-Object) שפּראַך, אָבער זי איז אויך זייער טעמע-פּראָמינענט (Topic-Prominent). דאָס מיינט אַז דער זאַץ אָנהייב שטעלט אָפֿט מאָל אָן די טעמע, און דערנאָך קומט די באַשרײַבונג. אין טײַלענדיש עקסיסטירן ניט קיין קאָניוגאַציעס פֿאַר ווערבן, און די צײַטן ווערן אויסגעדריקט דורך ספּעציפֿישע פּאַרטיקלען אָדער קאָנטעקסטועלע ווערטער (ווי "נעכטן", "איצט", "מאָרגן"). דער איבערזעצער מוז דעריבער פֿאַרשטיין ווי אַזוי צו צעקלאַפּן די לאַנגע, פֿאַרדרייטע ייִדישע זאַצן אויף קלאָרע, דירעקטע טײַלענדישע פֿראַזעס אָן צו פֿאַרלירן די צײַט-באַציִונגען.
2. מאָרפֿאָלאָגיע: פֿלעקסיע קעגן אַנאַליטישער פּאַשטעס
די מאָרפֿאָלאָגישע סטרוקטור פֿון ייִדיש איז רײַך מיט פֿלעקסיעס (Inflections). ווערטער ענדערן זייער פֿאָרם לויט מין (זכר, נקבה, נייטראַל), צאָל (איינצאָל און מערצאָל), און קאַסוס (נאָמינאַטיוו, אַקוזאַטיוו, דאַטיוו). קעגנזײַטיק, איז טײַלענדיש אַן אַנאַליטישע שפּראַך. דאָס מיינט אַז יעדער מאָרפֿעם (שטיק וואָרט) איז געוויינטלעך זעלבשטענדיק און ענדערט קיינמאָל ניט זײַן פֿאָרם. עס זענען ניטאָ קיין מינים פֿאַר סובסטאַנטיוון, און קיין פֿרומע מורא פֿאַר פֿאַלן (Cases).
די דאָזיקע גראַמאַטיקאַלישע פֿרומקייט פֿון ייִדיש דאַרף איבערגעזעצט ווערן אין טײַלענדיש דורך דעם קלוגן נוצן פֿון קלאַסיפֿיקאַטאָרן (Classifiers). אין טײַלענדיש מוז מען צוגעבן אַ ספּעציפֿיש וואָרט וואָס באַשרײַבט די קאַטעגאָריע פֿונעם חפֿץ (למשל, קאַטעגאָריע פֿאַר קליינע חיות, פֿאַר ביכער, פֿאַר פֿלאַכע חפֿצים) ווען מען ציילט זיי אָדער באַשרײַבט זיי מיט דעמאָנסטראַטיווע פּראָנאָמינען. אָן די קלאַסיפֿיקאַטאָרן וועט די טײַלענדישע איבערזעצונג קלינגען אומנאַטירלעך און אומפּראָפֿעסיאָנעל.
3. רעגיסטערס, העפֿליכקייט און פּראָנאָמינען
איינע פֿון די גרעסטע מניעות פֿאַר איבערזעצער פֿון אייראָפּעיִשע שפּראַכן אויף טײַלענדיש איז די סיסטעם פֿון העפֿליכקייט און סאָציאַלער כיראַרכיע. אין ייִדיש עקסיסטירט דער קלאַסישער חילוק צווישן "דו" (פֿאַר פֿרײַנד און קינדער) און "איר" (פֿאַר העפֿליכקייט און עלטערע מענטשן). דאָס איז אַ רעלאַטיוו פּשוטע סיסטעם.
אין טײַלענדיש איז די פּראָנאָמינאַלע סיסטעם פֿיל מער קאָמפּליצירט און האָט צענדליקער ווערסיעס פֿאַר דעם וואָרט "איך" און "דו", אָפּהענגיק אין:
- דעם עלטער פֿונעם רעדנער און דעם צוהערער.
- דעם סאָציאַלן סטאַטוס און פּאָזיציע (למשל, מאָנאַכסקייט, מלוכה-אָנשטעלונג, לערערס).
- דעם מין פֿונעם רעדנער (ווי "קראַפּ" פֿאַר מענער און "קאַ" פֿאַר פֿרויען ווי העפֿליכקייט-פּאַרטיקלען אין סוף פֿון אַ זאַץ).
דער איבערזעצער מוז טיף אַנאַליזירן דעם קאָנטעקסט פֿונעם ייִדישן מקור-טעקסט. ווער רעדט צו וועמען? אויב אַ טאַטע רעדט צו זײַן זון, וועט די איבערזעצונג אויסזען גאָר אַנדערש ווי ווען אַ תּלמיד-חכם רעדט צו אַן עלטערן רבֿ אָדער אַ פּשוטער מענטש צו אַן אַמטמאַן. אָן דעם ריכטיקן אויסקלײַב פֿון די טײַלענדישע העפֿליכקייט-ווערטער וועט דער טעקסט אָדער קלינגען גראָב אָדער לעכערלעך היפּער-פֿאָרמאַל.
4. קולטורעלע לאָקאַליזאַציע: פֿון ייִדישקייט צו בודדהיזם
ייִדיש איז אינטעגראַל פֿאַרבונדן מיט דער ייִדישער רעליגיע, מסורה און לעבנס-שטייגער. באַגריפֿן ווי כשר, מצווה, עולם-הבא, שכינה, און טרייף זענען טיף אײַנגעבאַקן אין דער שפּראַך. טײַלאַנד איז אַ לאַנד וואָס זײַן קולטור און שפּראַך זענען שטאַרק באַאײַנפֿלוסט פֿון בודדהיזם און הינדואיזם, ווי אויך פֿון דער סאַנסקריט שפּראַך.
ווען מיר זעצן איבער אַ ייִדישן קולטור-באַגריף, מוזן מיר באַשליסן צי צו ניצן אַ פֿרעמד-וואָרט מיט אַן ערקלערונג (Transliteration) אָדער צו געפֿינען אַ פֿונקציאָנעלן עקוויוואַלענט. צום בײַשפּיל:
- שבת: עס איז בעסער צו שרײַבן ווי אַ פֿרעמד-וואָרט (วันสะบท - Shabbat-טאָג) מיט אַ קורצן קאָנטעקסט, אלא ווי פֿשוט "שבת-טאָג" אָן ערקלערונג, ווײַל דער טײַלענדישער לייענער קען דאָס פֿאַרבײַטן מיט אַ געוויינטלעכן אָפּרו-טאָג.
- מצווה: מען קען נוצן באַגריפֿן פֿון טײַלענדישן בודדהיזם ווי ทําบุญ (Thambun - טאָן אַ גוטע טאַט, מאַכן פֿאַרדינסט), אָבער מען מוז זיין פֿאָרזיכטיק ניט צו פֿאַרלירן דעם געבאָט-אַספּעקט פֿון דער ייִדישער מצווה.
- כשר: כאָטש טײַלאַנד האָט אַ מוסולמענישע מינדערהייט וואָס נוצט דאָס וואָרט "האַלאַל" (ฮาลาล), פֿאַר "כשר" איז ריכטיקער צו נוצן אַ דעסקריפּטיווע איבערזעצונג ווי อาหารที่ถูกต้องตามหลักศาสนายิว (עסנוואַרג לויטן ייִדישן דין).
5. שרײַבונג און פֿאָרמאַטירונג: RTL קעגן LTR אָן אָפּטיילן ווערטער
ייִדיש ווערט געשריבן מיט העברעיִשע אותיות פֿון רעכץ צו לינקס (Right-to-Left). טײַלענדיש ניצט דעם טײַלענדישן אַלפֿאַבעט און ווערט געשריבן פֿון לינקס צו רעכץ (Left-to-Right). דאָס מיינט אַז בײַם איבערזעצן קורץ-טעקסטן, פּרעזענטאַציעס אָדער וועבזײַטלעך, מוז דער איבערזעצער גוט אויפֿפּאַסן אויף די דיזיין-ענדערונגען פֿון דער ריכטונג.
דערצו האָט טײַלענדיש ניט קיין ליידיקע פֿלעקן (Spaces) צווישן יעדן וואָרט. די שפּראַך ווערט געשריבן ווי איין לאַנגער שטראָם פֿון אותיות, און ליידיקע פֿלעקן ווערן נאָר גענוצט אין סוף פֿון אַ פֿראַזע אָדער אַ זאַץ. דער איבערזעצער אָדער דער דורכפֿירער פֿון דעם טעקסט מוז זיכער מאַכן אַז די ווערטער ווערן צעטיילט ריכטיק אין די שורות (Word Wrap) דורך דיגיטאַלישע מכשירים, כּדי די איבערזעצונג זאָל ניט ווערן אומלייענבאַר דורך צעברעכן אַ וואָרט אין מיטן פֿון אַן אות.
6. פּראַקטישע עצות פֿאַר אַן ערפֿאָלגרײַכער איבערזעצונג
- אַנאַליזירט דעם אָפּשטאַם פֿון ייִדישע ווערטער: ייִדיש אָטעמט מיט ווערטער פֿון גערמאַנישן, העברעיִש-אַרמישן און סלאַווישן אָפּשטאַם. ווערטער פֿון העברעיִשן אָפּשטאַם האָבן אָפֿט מאָל אַ מער אַבסטראַקטן אָדער רעליגיעזן באַדײַט, וואָס פֿאָדערט ספּעציעלע קאָנטעקסטועלע איבערזעצונג אין טײַלענדיש.
- איבערזעצט דעם באַדײַט, ניט די ווערטער: צוליב די גרויסע סטרוקטורעלע חילוקים, וועט אַ וואָרט-בײַ-וואָרט איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף טײַלענדיש זיין גאָר אומפֿאַרשטענדלעך. פֿאָקוסירט זיך אויפֿן געדאַנק און בויט אים אויס פֿון דאָס נײַ לויט די כללים פֿון טײַלענדישער רעדנער-טראַדיציע.
- נוצט קלאָרע צײַט-מאַרקערס: אַזוי ווי טײַלענדיש האָט ניט קיין ווערב-קאָניוגאַציעס פֿאַר פֿאַרגאַנגענהייט אָדער צוקונפֿט, לייגט צו ווערטער ווי ได้ (Dai - האָט פּאַסירט / געקענט) אָדער וועט (จะ - Cha) כּדי צו האַלטן די קלאָרקייט פֿון דער כראָנאָלאָגיע.
- טאָפּל-קאָנטראָלירט די העפֿליכקייט פּאַרטיקלען: יעדער דיִאַלאָג אָדער פֿאָרמאַלער בריוו מוז האָבן די געהעריקע סופֿיקסן (ครับ/ค่ะ) כּדי צו געבן דעם טעקסט דעם רעספּעקט וואָס עקסיסטירט אין אָריגינעלן ייִדישן רעגיסטער.