He huakaʻi laha ʻole a he hana koʻikoʻi ka unuhi ʻana i ka manaʻo ma waena o ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Sinahala (Sinhala). ʻO ka ʻōlelo Hawaiʻi, he lālā aloha ia no ka ʻohana ʻōlelo ʻAukolonēpia (Polenēsia), i ulana pū ʻia me ka moʻomeheu moana o ka Pākīpika. Ma kekahi ʻaoʻao, ʻo ka ʻōlelo Sinahala ka ʻōlelo kumu a ka hapa nui o nā kānaka ma ka mokupuni ʻo Sere Lanaka (Sri Lanka) ma ke Kai ʻInia, he ʻōlelo ia no ka ʻohana ʻĪnia-ʻEulopa (Indo-Aryan). Ma muli o ka ʻokoʻa loa o ko lāua wahi i ulu ai a me ko lāua mau mōʻaukala ponoʻī, kū aʻe kekahi mau keʻakeʻa nui i mua o ka mea unuhi. Eia naʻe, ke mōhala nei ke ala o ka ʻike ke kālailai pono ʻia nā kiʻina syntax, nā huaʻōlelo pili moʻomeheu, a me ke ʻano o ke kūkulu ʻana i nā hopunaʻōlelo kūpono.
Ka Hoʻohālikelike ʻana i ka Hopuna a me ke Kālailai Welina
ʻO ka ʻokoʻa nui loa ma waena o ka ʻōlelo Hawaiʻi a me ka ʻōlelo Sinahala, ʻo ia ke ʻano o ke kūkulu ʻana i ka hopunaʻōlelo (word order). Ua kaulana ka ʻōlelo Hawaiʻi no kona hoʻonohonoho ʻana ma ke ʻano o ka Painu-Piko-ʻAkena (Verb-Subject-Object, aiʻole VSO). Hōʻike kēia i ke koʻikoʻi o ka hana ma mua o ka mea nāna ka hana. Eia kahi laʻana ma ka ʻōlelo Hawaiʻi:
"E kūkulu ana ka wahine i ka hale pālolo."
Inā kākou e kālailai i kēia hopunaʻōlelo, ʻo ka painu mua ("E kūkulu ana"), ukali ʻia e ka piko ("ka wahine"), a pau ma ka ʻakena ("i ka hale pālolo").
Ma ka ʻōlelo Sinahala naʻe, he ʻōlelo kēlā e hahai ana i ka Piko-ʻAkena-Painu (Subject-Object-Verb, aiʻole SOV). I mea e unuhi ai i kēlā manaʻo Hawaiʻi ma luna, pono e hoʻoneʻe loa i ka painu i ka hopena o ka hopunaʻōlelo. Inā hoʻololi pololei ʻia ma ke kiʻina Sinahala, e like ana ke kūkulu ʻana me kēia:
"Ka wahine ka hale pālolo kūkulu nei." (Ma ka ʻōlelo Sinahala: ස්ත්රිය මැටි ගෙය සාදයි - Sthriya maeti geya sādai).
No laila, pono ka mea unuhi e akamai loa i ka hoʻoneʻe ʻana i nā māhele o ka hopunaʻōlelo me ka nalowale ʻole o ke au o ka manawa. Inā he unuhi huaʻōlelo maʻamau wale nō me ka hoʻololi ʻole i ke kumu hoʻonohonoho, e lilo ana ia i mea maopopo ʻole a kūpono ʻole hoʻi ma ka pepeiao o ka mea heluhelu Sinahala.
Ke Kaona a me ka Wehewehe Moʻomeheu
ʻO kekahi mea paʻakikī loa, ʻo ia ka wehewehe ʻana i ke "kaona" (manaʻo hūnā aiʻole pāpālua) a me nā huaʻōlelo pili ʻāina. He mana kōkua a he kapu ko ka ʻōlelo Hawaiʻi e pili ana i ke ʻano o ke kai, nā ua kikoʻī, a me nā makani kūloko. No ka laʻana, he ʻokoʻa ka manaʻo o ka "ua kilihune" (he ua makalii a mālie) ma mua o ka "ua loku" (he ua nui loa). Inā unuhi wale ʻia kēia mau huaʻōlelo ma ke ʻano he "ua" ma ka ʻōlelo Sinahala (වැස්ස - vaessa), e nalowale ana ka waihoʻoluʻu a me ka nani o ka palapala kumu.
Pēlā nō hoʻi me nā huaʻōlelo koʻikoʻi o ka naʻau e like me ka "Aloha" a me ka "Mana." ʻAʻole loaʻa i ka ʻōlelo Sinahala kahi huaʻōlelo hoʻokahi e hōʻike ana i kēia mau mea kikoʻī. Pono e koho i nā huaʻōlelo kūpono e like me ka pōʻaiapili. Inā e kamaʻilio ana no ke aloha o ka ʻohana, hiki ke hoʻohana i ka huaʻōlelo Sinahala "ආදරය" (ādaraya - love) aiʻole "දයාව" (dayāva - compassion). Inā he manaʻo hoʻohanohano aiʻole hōʻihi, ʻo "ගරුත්වය" (garutvaya - respect) ka mea kūpono. A no ka "mana," hiki paha ke wehewehe ma ke ʻano he "ආධ්යාත්මික ශක්තිය" (ādhyātmika shaktiya - spiritual power) aiʻole "බලය" (balaya - power/authority).
Nā Hunahuna ʻŌlelo Hawaiʻi a me nā Suffixes o ka ʻŌlelo Sinahala
ʻO nā hunahuna ʻōlelo (particles) o ka ʻōlelo Hawaiʻi e like me ka "ʻo," "i," "ma," "e," "mai," a me "kō/kā" kekahi kumu o ke kākāʻōlelo maikaʻi ʻana. Ma ka ʻōlelo Hawaiʻi, kū kēia mau hunahuna ma mua o ka inoa. Akā ma ka ʻōlelo Sinahala, hoʻohana ʻia nā hōʻailona hoʻopili ma ka hopena o ka huaʻōlelo (suffixes aiʻole postpositions) e hōʻike ana i ka pilina grammatical (case endings):
- Ka neʻe kuhikuhi ("i" aiʻole "iā"): Ma ka Hawaiʻi, "Hele au i ka hale." Ma ka Sinahala, lilo kēia i "මම ගෙදරට යනවා" (Mama gedarata yanavā), kahi i hoʻopili ʻia ai ka suffix "-ට" (-ta) ma ka hopena o ka huaʻōlelo no ka hale (ගෙදර - gedara).
- Kahi a me ka wahi ("ma"): Ma ka Hawaiʻi, "Aia ka puke ma ka papa." Ma ka Sinahala, e hoʻopili ʻia ka suffix "-මත" (-mata - ma luna o) aiʻole "-ලඟ" (-laṅga - kokoke), e like me "පොත මේසය මත තිබේ" (Potha mēsaya mata thibē).
- Ka ʻOihana ʻAkena/Piko ("e"): Hōʻike kēia hunahuna i ka mea nāna i hana ma hope o ka painu passive. Ma ka ʻōlelo Sinahala, hoʻohana ʻia ka suffix "-විසින්" (-visin - na/by) ma hope pono o ka inoa kumu.
Ke Kino a me nā Au Painu: Hōʻailona vs. Inflection
ʻO ka ʻōlelo Hawaiʻi, hoʻohana nui ia i nā hunahuna e like me "ua," "e... ana," "ke... nei," a me "e" no ke kuhikuhi ʻana i ka manawa o ka hana (aspect markers). No ka laʻana, ʻaʻole hoʻololi ʻia ka huaʻōlelo painu ponoʻī (e like me "hele"), akā kōkua nā hunahuna e hoʻololi i ka manaʻo: "ua hele" (past), "e hele ana" (future/continuous). Ma ka ʻōlelo Sinahala naʻe, hoʻololi maoli ka huaʻōlelo painu ma muli o ke au (tense), ka nui o ka poʻe (singular/plural), a me ke kāne aiʻole ka wahine (gender agreements ma kekahi mau pōʻaiapili kahiko), ʻoiai ke emi nei kēia ma ka ʻōlelo kūkā o kēlā me kēia lā.
No ka laʻana, no ka painu "hele" (Sinahala: යනවා - yanavā):
- Ke au i hala (Past): Ua hele au -> "මම ගියා" (Mama giyā)
- Ke au e hiki mai ana (Future): E hele ana au -> "මම යන්නෙමි" (Mama yannemi - formal) aiʻole "මම යන්නම්" (Mama yannam - colloquial)
Eia nō ka mea nui e makaʻala ai ka mea unuhi: ʻo ka hoʻohālikelike ʻana i kēia mau au me ka ʻoki ʻole ʻana i ka waiwai o ka hopunaʻōlelo Hawaiʻi. Pono e maopopo ka mea heluhelu i ka wā pololei i hana ʻia ai ka hanana.
Nā Manaʻo Kōkua no ka Mea Unuhi mai ka ʻŌlelo Hawaiʻi a i ka Sinahala
No ka hana ʻana i kahi unuhi pololei, ʻoiaʻiʻo, a piha hoʻi i ke aloha, eia kekahi mau ʻōlelo aʻo e hahai ai:
- E kālailai i ka manaʻo nui ma mua o nā huaʻōlelo kikoʻī: Mai hoʻāʻo e unuhi pololei i kēlā me kēia huaʻōlelo mai ka hoʻomaka a ka hopena. E heluhelu i ka hopunaʻōlelo piha, e ʻimi i ka ʻiʻo o ka manaʻo, a laila e hoʻololi i kēlā manaʻo i loko o ka hale hopunaʻōlelo kūpono o ka ʻōlelo Sinahala (SOV).
- E mahalo i nā manaʻo pili moʻomeheu: Inā ʻaʻohe huaʻōlelo pololei ma ka Sinahala no kekahi mea e pili ana i ke kaiaulu Hawaiʻi (e like me ka hoʻokipa, ke kalo, ka lūʻau, aiʻole ka hula), he mea maikaʻi ke mālama i ka huaʻōlelo Hawaiʻi kumu a wehewehe pōkole paha ma kahi ʻaoʻao aiʻole e hoʻohana i nā huaʻōlelo wehewehe kūpono ma ka ʻōlelo Sinahala.
- E hoʻolohe i ka "Leo" o ka palapala: He ʻōlelo kūhelu paha ka palapala kumu, a he haʻiʻōlelo kānāwai paha, aiʻole he oli nani? Ma ka ʻōlelo Sinahala, aia ka ʻokoʻa nui ma waena o ka ʻōlelo kākau (formal/literary Sinhala) a me ka ʻōlelo waha (spoken Sinhala). E koho i ke ʻano kūpono e like me ka leo o ka mea kākau Hawaiʻi.
- E hoʻohana pinepine i nā puke wehewehe ʻōlelo hilinaʻi: He kōkua nui ka hoʻohana pū ʻana i nā puke wehewehe ʻōlelo Hawaiʻi-Pelekane a me nā puke wehewehe Sinahala-Pelekane i mea e loaʻa ai ka pololei loa o ka manaʻo. ʻO ka wehewehe kūhelu ʻana i kēlā me kēia huaʻōlelo paʻakikī, pale ia i nā kuhihewa unuhi.
Ka Hopena o ka Huakaʻi Unuhi
ʻOiai he nui nā pilikia a me nā keʻakeʻa i loko o ke kaʻina hana o ka unuhi ʻana mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Sinahala, he alahaka koʻikoʻi kēia e pili ai nā naʻau o nā kānaka o nā mokupuni ʻelua. ʻO ke aloha i loaʻa i ka poʻe Hawaiʻi a me ka hoʻokipa maikaʻi o ka poʻe o Sere Lanaka, hiki ke hōʻike ʻia a ke kaʻana like ʻia ma o ke kūkulu ʻana i nā huaʻōlelo pololei a kūpono. ʻO ka mea unuhi e hoʻopaʻa ana i kona noʻonoʻo ma luna o kēia mau kumu aʻo, ʻaʻole nō e hewa kāna unuhi ʻana, akā e lilo ia i mōhaiunu waiwai no ka holomua ʻana o ka naʻauao.