1. ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານໂຄງສ້າງພາສາ ແລະ ລະບົບໄວຍາກອນ
ການແປພາສາລາວເປັນພາສາມອລຕາ (Maltese) ຖືເປັນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍສູງ ເນື່ອງຈາກທັງສອງພາສາມີຕົ້ນກຳເນີດ ແລະ ໂຄງສ້າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ພາສາລາວຈັດຢູ່ໃນຕະກູນພາສາໄທ-ກະໄດ (Tai-Kadai) ເຊິ່ງມີລັກສະນະເປັນພາສາແຍກຄຳ (Analytic or Isolating Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນວັນນະຍຸດຕາມເພດ, ພົດ, ຫຼື ກາລະ (Tense). ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາມອລຕາເປັນພາສາໃນຕະກູນອາຟຣິກາ-ເອເຊຍ (Afroasiatic) ກຸ່ມເຊມິຕິກ (Semitic) ເຊິ່ງເປັນພາສາດຽວໃນຕະກູນນີ້ທີ່ໃຊ້ຕົວອັກສອນລາຕິນໃນການຂຽນ ແລະ ເປັນພາສາທາງການຂອງສະຫະພາບເອີຣົບ.
ລະບົບໄວຍາກອນຂອງພາສາມອລຕາມີການຜັນຮູບຄຳສັບຢ່າງຊັບຊ້ອນ ໂດຍສະເພາະການໃຊ້ຮາກຄຳສາມພະຍັນຊະນະ (Triconsonantal Roots) ໃນການສ້າງຄຳກິລິຍາ ແລະ ຄຳນາມ ເຊິ່ງໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກພາສາອາຣັບ, ພ້ອມທັງມີການຢືມຄຳສັບຈາກພາສາອີຕາລີ ແລະ ພາສາອັງກິດຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ການປ່ຽນແປງຮູບຄຳເພື່ອສະແດງເພດ (Gender), ພົດ (Number), ແລະ ກາລະ ເຮັດໃຫ້ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກຂອງພາສາມອລຕາມີຄວາມແຕກຕ່າງຈາກພາສາລາວທີ່ເນັ້ນການໃຊ້ຄຳຊ່ວຍ ຫຼື ຄຳບອກບໍລິບົດເພື່ອສະແດງຄວາມໝາຍເຫຼົ່ານັ້ນ.
2. ສິ່ງທ້າທາຍຫຼັກໃນການແປ ແລະ ແນວທາງການແກ້ໄຂ
ການຈັດການລະບົບເພດ ແລະ ພົດທາງໄວຍາກອນ
ໃນພາສາມອລຕາ, ຄຳນາມທຸກຄຳຈະຖືກກຳນົດໃຫ້ມີເພດທາງໄວຍາກອນ ເຊິ່ງແບ່ງອອກເປັນເພດຊາຍ (Masculine) ແລະ ເພດຍິງ (Feminine). ນອກຈາກນີ້, ຄຳຄຸນນາມ (Adjectives) ແລະ ຄຳກິລິຍາ (Verbs) ທີ່ກ່ຽວຂ້ອງຈະຕ້ອງມີການຜັນຮູບໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບເພດ ແລະ ພົດຂອງຄຳນາມນັ້ນໆ (Subject-Verb Agreement ແລະ Noun-Adjective Agreement). ໃນຂະນະທີ່ພາສາລາວບໍ່ມີລະບົບເພດ ແລະ ບໍ່ມີການປ່ຽນຮູບຄຳເພື່ອສະແດງພົດພະຫຸພົດ ແຕ່ຈະໃຊ້ຄຳບອກປະລິມານ ຫຼື ຄຳວ່າ "ພວກ", "ທັງຫຼາຍ" ແທນ. ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມລະມັດລະວັງໃນການກຳນົດເພດຂອງປະທານໃນປະໂຫຍກພາສາລາວ ເພື່ອເລືອກຮູບແບບຄຳກິລິຍາ ແລະ ຄຳຄຸນນາມໃນພາສາມອລຕາໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ.
การແປຄຳລັກສະນະນາມ (Classifiers)
ພາສາລາວມີລະບົບຄຳລັກສະນະນາມທີ່ຊັດເຈນ ແລະ ເປັນເອກະລັກ ເຊັ່ນ "ຫົວ", "ໂຕ", "ຄົນ", "ຫຼັງ" ເຊິ່ງໃຊ້ຕາມຫຼັງຕົວເລກເພື່ອບອກລັກສະນະຂອງນາມ. ແນວໃດກໍດີ, ພາສາມອລຕາບໍ່ມີລະບົບລັກສະນະນາມນີ້. ເມື່ອຕ້ອງການແປປະໂຫຍກທີ່ມີຄຳລັກສະນະນາມຈາກພາສາລາວ, ນັກແປຕ້ອງຕັດຄຳລັກສະນະນາມອອກ ແລະ ປ່ຽນໄປໃຊ້ຮູບແບບການນັບຈຳນວນໂດຍກົງ ຫຼື ປ່ຽນຮູບແບບຄຳນາມໃຫ້ເປັນພະຫຸພົດຕາມກົດເກນຂອງພາສາມອລຕາ ເຊັ່ນ ການປ່ຽນຮູບຄຳນາມຫຼັງຕົວເລກ 2-10 ທີ່ຈະມີໂຄງສ້າງສະເພາະໃນພາສາມອລຕາ.
ການສະແດງກາລະ (Tense) ແລະ ລັກສະນະ (Aspect) ຂອງກິລິຍາ
ພາສາລາວໃຊ້ຄຳບອກເວລາ ເຊັ່ນ "ໄດ້", "ຈະ", "ກຳລັງ", "ແລ້ວ" ເພື່ອສະແດງວ່າເຫດການນັ້ນເກີດຂຶ້ນໃນອະດີດ, ປັດຈຸບັນ ຫຼື ອະນາຄົດ ໂດຍທີ່ຄຳກິລິຍາຫຼັກຈະບໍ່ມີການປ່ຽນແປງຮູບຮ່າງ. ແຕ່ພາສາມອລຕາມີລະບົບກາລະທີ່ຊັບຊ້ອນ ໂດຍແບ່ງອອກເປັນຮູບແບບທີ່ເຮັດສຳເລັດແລ້ວ (Perfective aspect - Perfett) ແລະ ຮູບແບບທີ່ຍັງບໍ່ທັນສຳເລັດ (Imperfective aspect - Imperfett), ລວມທັງການໃຊ້ຄຳກິລິຍາຊ່ວຍເພື່ອສ້າງກາລະຕ່າງໆ. ນັກແປຕ້ອງວິເຄາະບໍລິບົດຂອງປະໂຫຍກພາສາລາວຢ່າງຖີ່ຖ້ວນເພື່ອໃຫ້ຮູ້ວ່າເຫດການນັ້ນເກີດຂຶ້ນໃນຊ່ວງເວລາໃດ ແລະ ມີລັກສະນະການດຳເນີນໄປແນວໃດ ເພື່ອຈະສາມາດເລືອກໃຊ້ Tense ໃນພາສາມອລຕາໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ເໝາະສົມກັບຄວາມໝາຍທີ່ຕ້ອງການສື່ສານ.
3. ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທຳ ແລະ ການປັບໃຊ້ພາສາໃຫ້ເໝາະສົມ (Localization)
CN ປະສິດທິພາບຂອງການແປບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄຳສັບຕໍ່ຄຳສັບ ແຕ່ແມ່ນການຖ່າຍທອດວັດທະນະທຳ ແລະ ວິຖີຊີວິດ. ພາສາມອລຕາມີຄວາມຜູກພັນຢ່າງໃກ້ຊິດກັບວັດທະນະທຳເມດິເຕີເຣນຽນ ແລະ ສາສະໜາຄຣິດຕັງ (ນິການກາໂຕລິກ) ເຊິ່ງສະທ້ອນອອກມາໃນສຳນວນ ແລະ ຄຳອຸທານຕ່າງໆ ທີ່ມັກມີຄຳວ່າ "Alla" (ພຣະເຈົ້າ) ປະກອບຢູ່ ເຖິງວ່າຈະເປັນຄຳສັບທີ່ຢືມມາຈາກພາສາອາຣັບກໍຕາມ. ສ່ວນພາສາລາວມີຄວາມຜູກພັນກັບພຸດທະສາສະໜາ ແລະ ວິຖີຊີວິດກະສິກຳ ເຊິ່ງມີສຳນວນ ແລະ ຄຳຄົມທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບບຸນຄຸນ, ກຳມະ ແລະ ທຳມະຊາດ.
ໃນການແປເອກະສານ ຫຼື ຂໍ້ຄວາມທີ່ມີເນື້ອຫາທາງດ້ານວັດທະນະທຳ, ນັກແປຕ້ອງຫຼີກເວັ້ນການແປກົງຕົວ ເພາະອາດເຮັດໃຫ້ຜູ້ອ່ານພາສາມອລຕາເກີດຄວາມບໍ່ເຂົ້າໃຈ ຫຼື ເຂົ້າໃຈຜິດ. ນັກແປຄວນໃຊ້ເຕັກນິກການແປແບບປັບປ່ຽນບໍລິບົດ (Equivalence) ເພື່ອຊອກຫາສຳນວນ ຫຼື ແນວຄິດໃນພາສາມອລຕາທີ່ມີຄວາມໝາຍ ແລະ ລະດັບອາລົມທີ່ໃກ້ຄຽງທີ່ສຸດກັບຕົ້ນສະບັບພາສາລາວ.
4. ເຄັດລັບ ແລະ ເຕັກນິກການແປເພື່ອປະສິດທິພາບສູງສຸດ
- ການໃຊ້ພາສາກາງ (Pivot Language): ເນື່ອງຈາກແຫຼ່ງຂໍ້ມູນ ແລະ ພົດຈະນານຸກົມລາວ-ມອລຕາ ໂດຍກົງນັ້ນມີຈຳກັດຫຼາຍ, ນັກແປສ່ວນໃຫຍ່ຈຶ່ງຕ້ອງໃຊ້ພາສາອັງກິດເປັນພາສາກາງໃນການອ້າງອີງ. ແນວໃດກໍດີ, ຕ້ອງລະວັງບໍ່ໃຫ້ໂຄງສ້າງຂອງພາສາອັງກິດເຂົ້າຄອບງຳການແປ ເພື່ອໃຫ້ຂໍ້ຄວາມສຸດທ້າຍໃນພາສາມອລຕາມີຄວາມເປັນທຳມະຊາດຫຼາຍທີ່ສຸດ.
- CN ການກວດສອບຄວາມສອດຄ່ອງຂອງຄຳນາມ ແລະ ຄຳກິລິຍາ: ຫຼັງຈາກການແປຮ່າງທຳອິດສຳເລັດ, ຄວນມີການກວດສອບຄືນ (Proofreading) ໂດຍເນັ້ນໃສ່ຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງເພດ ແລະ ພົດຂອງຄຳສັບໃນພາສາມອລຕາ ເຊິ່ງເປັນຈຸດທີ່ມັກເກີດຂໍ້ຜິດພາດຫຼາຍທີ່ສຸດສຳລັບຜູ້ທີ່ບໍ່ແມ່ນເຈົ້າຂອງພາສາ.
- ການຮັກສາລະດັບຄວາມເປັນທາງການ (Register): ພາສາລາວມີການແບ່ງລະດັບຄຳສັບຕາມຄວາມເໝາະສົມກັບບຸກຄົນ ເຊັ່ນ ລະດັບທາງການ, ສຸພາບ, ແລະ ກັນເອງ. ໃນພາສາມອລຕາ, ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີຄຳລາຊາສັບ ຫຼື ຄຳສັບສະເພາະຫຼາຍລະດັບຄືພາສາລາວ, ແຕ່ການເລືອກໃຊ້ຄຳສັບທີ່ຢືມມາຈາກຕະກູນໂຣແມນສ໌ (Romance) ມັກຈະໃຫ້ຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ເປັນທາງການ ແລະ ວິຊາການຫຼາຍກວ່າຄຳສັບທີ່ມາຈາກຕະກູນເຊມິຕິກ (Semitic) ທີ່ມັກໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ.
- ການນຳໃຊ້ເຄື່ອງມືການແປ (CAT Tools): ການນຳໃຊ້ຖານຂໍ້ມູນການແປ (Translation Memory) ແລະ ເຄື່ອງມືຄຸ້ມຄອງຄຳສັບສະເພາະ (Terminology Management) ຈະຊ່ວຍຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງຂອງຄຳສັບໃນໂຄງການແປຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະ ຫຼຸດຜ່ອນເວລາໃນການເຮັດວຽກ.
ສະຫຼຸບແລ້ວ, ການແປພາສາລາວເປັນພາສາມອລຕາຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີຄວາມຮູ້ຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງບໍ່ພຽງແຕ່ທາງດ້ານຄຳສັບ ແລະ ໄວຍາກອນເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ຍັງຕ້ອງເຂົ້າໃຈເຖິງວິທີການຄິດ ແລະ ບໍລິບົດທາງສັງຄົມຂອງທັງສອງພາສາ. ການຝຶກຝົນ ແລະ ວິເຄາະຄວາມແຕກຕ່າງເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງເປັນລະບົບຈະຊ່ວຍໃຫ້ໄດ້ຜົນງານການແປທີ່ມີຄຸນນະພາບ, ຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ ແລະ ເຂົ້າເຖິງຜູ້ອ່ານປາຍທາງໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບ.