Cyflwyniad i Ddeuawd Ieithyddol Unigryw
Wrth bontio dwy iaith mor ddaearyddol a diwylliannol bell â'r Gymraeg a'r Fhongoleg, mae cyfieithwyr yn wynebu un o'r heriau mwyaf diddorol ym myd ieithyddiaeth gymharol. Mae'r Gymraeg, sy'n perthyn i gangen Geltaidd y teulu ieithoedd Indo-Ewropeaidd, a'r Fhongoleg, sy'n iaith Fhongolaidd (ac a restrir weithiau o fewn y teulu Altaig tybiedig), yn cynrychioli dau fyd strwythurol hollol wahanol. Nid mater o drawsosod geiriau yn unig yw cyfieithu rhyngddynt, ond yn hytrach ailadeiladu meddwl a profiad dynol o fewn fframweithiau cystrawennol a diwylliannol cwbl groes. Er mwyn sicrhau cyfieithiad o ansawdd uchel sy'n darllen yn naturiol ac sydd wedi'i optimeiddio ar gyfer peiriannau chwilio (SEO), mae angen dealltwriaeth ddofn o arlliwiau cystrawen, morffoleg, a chyd-destun cymdeithasol y ddwy iaith.
Cystrawen ac Ail-drefnu Brawddegau: VSO yn erbyn SOV
Un o'r gwahaniaethau mwyaf sylfaenol rhwng y Gymraeg a'r Fhongoleg yw trefn sylfaenol y geiriau mewn brawddeg. Mae'r Gymraeg yn defnyddio strwythur Berf-Goddrych-Gwrthych (VSO). Er enghraifft, yn y frawddeg "Darllenodd y myfyriwr y llyfr", y ferf "Darllenodd" sy'n dod gyntaf, ac fe'i dilynir gan y goddrych "y myfyriwr" a'r gwrthych "y llyfr". I'r gwrthwyneb, mae'r Fhongoleg yn iaith SOV llym (Goddrych-Gwrthych-Berf), lle mae'r ferf bob amser yn cael ei gosod ar ddiwedd y frawddeg neu'r cymal. Byddai'r un frawddeg yn y Fhongoleg yn dilyn y patrwm "Y myfyriwr y llyfr darllenodd" (Оюутан ном уншсан).
Nid yw'r her hon yn gyfyngedig i frawddegau syml. Wrth ddelio â brawddegau cymhleth sy'n cynnwys cymalau cymharol neu ymadroddion adferfol, mae'r broses ail-strwythuro yn mynd yn fwy cymhleth fyth. Mewn Mongoleg, mae pob addasydd (megis ansoddeiriau, cymalau perthynol, ac ymadroddion meddiannol) yn rhagflaenu'r enw y maent yn cyfeirio ato. Ymhlith y pethau y mae'n rhaid i gyfieithydd eu cofio mae troi strwythurau ôl-addasol y Gymraeg ("y car coch sydd wedi'i barcio y tu allan") yn strwythurau rhag-addasol yn y Fhongoleg ("y tu allan wedi'i barcio car coch"). Mae hyn yn gofyn am allu meddyliol uchel i ddadansoddi ystyr y testun gwreiddiol cyn dechrau drafftio'r cyfieithiad.
Morffoleg Gydlynol a System yr Achosion yn y Fhongoleg
Tra bod y Gymraeg yn dibynnu'n drwm ar arddodiaid, treigladau dechreuol, a geirynnau i fynegi perthynas ramadegol, mae'r Fhongoleg yn iaith gydlynol (agglutinative). Mae hyn yn golygu bod gwybodaeth ramadegol yn cael ei chwanegu at fonyn y gair ar ffurf cyfres o ôl-ddodiadau penodol. Mae gan y Fhongoleg wyth achos gramadegol penodol:
- Nominad (Enwol): Heb ôl-ddodiad, yn dynodi goddrych y frawddeg.
- Genitif (Genidol): Yn dynodi perchnogaeth neu berthynas.
- Datif-Locatif (Derbyniol-Lleol): Yn dynodi lleoliad neu dderbynnydd.
- Acwsatif (Gwrthrychol): Yn dynodi gwrthrych penodol.
- Ablatif (Ymadawol): Yn dynodi tarddiad neu symudiad oddi wrth rywbeth.
- Offerynnol (Instrumental): Yn dynodi modd neu offeryn.
- Comitif (Cydweddol): Yn dynodi bod rhywun neu rywbeth yn cyd-fynd.
- Cyfeiriadol (Directional): Yn dynodi cyfeiriad y symudiad.
Wrth gyfieithu o'r Gymraeg, mae'n rhaid i drawsgrifwyr fapio arddodiaid Cymraeg fel "i", "gan", "o", "gyda", ac "ar" i'r ôl-ddodiadau achos cyfatebol yn y Fhongoleg. Er enghraifft, mae'r ymadrodd Cymraeg "i'r ysgol" yn dod yn "ysgol-i" yn y Fhongoleg (сургууль руу - gan ddefnyddio'r ôl-ddodiad cyfeiriadol). Mae angen bod yn ofalus iawn er mwyn osgoi camgymeriadau lleol sy'n gallu newid ystyr y frawddeg yn llwyr.
Cytgord Llafariaid (Vowel Harmony)
Nodwedd fonolegol a morffolegol allweddol yn y Fhongoleg yw cytgord llafariaid. Rhennir llafariaid y Fhongoleg yn dri grŵp: llafariaid gwrywaidd neu gefn (а, о, у), llafariaid benywaidd neu flaen (э, ө, ү), ac un llafarol niwtral (и). Rheol euraidd y Fhongoleg yw na all gair gynnwys llafariaid gwrywaidd a benywaidd ar yr un pryd. Wrth ychwanegu ôl-ddodiadau at air, mae'n rhaid ilafariad yr ôl-ddodiad newid i gyd-fynd â llafariaid bôn y gair.
I'r cyfieithydd sy'n gweithio o'r Gymraeg, mae hyn yn cyflwyno her arbennig wrth ddelio ag enwau priod Cymraeg neu dermau benthyg. Sut mae ychwanegu ôl-ddodiad Fhongoleg at enw fel "Caerdydd" neu "Aberystwyth"? Mae angen penderfynu ar ddosbarthiad llafariaid yr enw tramor hwnnw yn gyntaf yn seiliedig ar ei sain er mwyn dewis y ffurf gywir ar yr ôl-ddodiad. Mae methu â gwneud hyn yn arwain at destun sy'n swnio'n chwerthynol ac annaturiol i siaradwr brodorol.
Yr Wyddor a Lleoleiddio Technegol
Mae agwedd ymarferol a thechnegol arall ar gyfieithu i'r Fhongoleg yn ymwneud â'r wyddor. Mae'r Gymraeg yn defnyddio'r wyddor Ladin (gyda nodau ychwanegol fel â, ê, î, ô, û, ŵ, ŷ). Yn Mongolia, y wyddor Gyrilig Fhongolaidd sy'n swyddogol ar hyn o bryd (gyda 35 o lythrennau, gan gynnwys y llythrennau ychwanegol Ө ac Ү). Fodd bynnag, yn rhanbarth Mongolia Fewnol yn Tsieina, defnyddir y sgript Fhongolaidd draddodiadol sy'n cael ei hysgrifennu'n fertigol o'r chwith i'r dde.
Wrth leoleiddio gwefannau neu feddalwedd o'r Gymraeg i'r Fhongoleg, mae angen:
- Sicrhau bod y systemau codio cymeriadau (megis UTF-8) yn cefnogi nodau Cyrilig arbennig y Fhongoleg yn llawn i osgoi problemau arddangos testun ("mojibake").
- Ystyried hyd y testun: gall ymadroddion Cyrilig Fhongolaidd gymryd mwy neu lai o ofod gweledol ar sgrin nag ymadroddion cyfatebol yn y Gymraeg.
- Addasu'r arddull a'r ffontiau i sicrhau bod darllenadwyedd yn parhau'n uchel ar draws dyfeisiau symudol a bwrdd gwaith.
Idiomau, Diwylliant a Chyd-destun Cymdeithasol
Nid yw iaith byth yn bodoli mewn gwactod. Mae gan y Gymraeg ddiwylliant sy'n gysylltiedig yn agos â thirwedd wlyb, bryniog, hanes hir o farddoniaeth, a chymunedau amaethyddol Gorllewin Ewrop. Ar y llaw arall, mae'r Fhongoleg wedi'i dellanwadu'n ddwfn gan ffordd o fyw grwydrol (nomadic), hanes yr Ymerodraeth Fhongolaidd, a pherthynas agos y bobl â cheffylau, y paith (steppe), a'r hinsawdd eithafol.
Felly, mae cyfieithu idiomau yn her fawr. Er enghraifft, ni fyddai cyfieithu llythrennol o ymadroddion Cymraeg fel "bwrw hen wragedd a ffyn" neu "dros ben llestri" yn gwneud unrhyw synnwyr yn y Fhongoleg. Yma, rhaid i'r cyfieithydd feddu ar y creadigrwydd i ddod o hyd i drosiadau neu idiomau cyfatebol sy'n canolbwyntio ar fywyd y paith neu ddiwylliant traddodiadol Mongolia. Hefyd, mae gan y Fhongoleg system gymhleth o gofrestrau cymdeithasol ac anrhydeddau (honorifics) a ddefnyddir wrth gyfeirio at bobl hŷn neu unigolion o statws uchel, system nad yw'n bodoli yn yr un modd yn y Gymraeg fodern.
Optimeiddio SEO ar gyfer y Fhongoleg wrth Gyfieithu o'r Gymraeg
Os yw'r gwaith cyfieithu wedi'i anelu at wefannau masnachol neu borthoedd gwybodaeth, mae optimeiddio ar gyfer peiriannau chwilio (SEO) yn hollbwysig. Peidiwch byth â chyfieithu geiriau allweddol yn llythrennol. Er enghraifft, efallai bod gair allweddol Cymraeg sydd â nifer uchel o chwiliadau yn cyfateb i air Fhongoleg nad yw legeol yn ei ddefnyddio wrth chwilio ar Google neu beiriannau chwilio lleol. Mae angen gwneud ymchwil geiriau allweddol yn y Fhongoleg ei hun, gan ddefnyddio termau sy'n naturiol i'r gynulleidfa darged. Ymhellach, mae angen addasu'r meta-dagiau, y disgrifiadau, a strwythur yr URL i gyd-fynd â chystrawen SOV y Fhongoleg er mwyn cadw atyniad clicio (CTR) uchel ac ennyn ymddiriedaeth ymhlith defnyddwyr Mongolia.