Mae cyfieithu o'r Gymraeg i'r Fietnameg yn cynrychioli her ieithyddol hynod ddiddorol ac unigryw. Mae'r Gymraeg, sy'n perthyn i deulu'r ieithoedd Celtaidd, yn iaith Ffiwsiannol gydag urdd geiriau Berf-Goddrych-Gwrthrych (VSO), treigladau cytsain cymhleth, a chyfoeth o ffurfiau berfol. Ar y llaw arall, mae'r Fietnameg yn iaith ynysol o deulu Austroasiataidd sy'n dilyn yr urdd Goddrych-Berf-Gwrthrych (SVO), heb ffurfiannau berfol, heb ryw gramadegol, ond sy'n dibynnu'n fawr ar dôn, ar ronynnau gramadegol, ac ar system ragenwol hynod gymhleth sy'n seiliedig ar berthnasoedd teuluol a chymdeithasol. Bydd y canllaw hwn yn archwilio'r prif heriau ieithyddol a sut i bontio'r ddegwyll hon yn llwyddiannus er mwyn cynhyrchu cyfieithiadau cywir, naturiol a diwylliannol addas.
Dadansoddi'r Gwahaniaethau Mewn Strwythur Dedfrydau: VSO vs SVO
Y gwahaniaeth mwyaf amlwg rhwng y Gymraeg a'r Fietnameg yw trefn sylfaenol y frawddeg. Yn y Gymraeg, mae'r ferf yn dod ar ddechrau'r frawddeg fel arfer (VSO). Er enghraifft: "Darllenodd y bachgen y llyfr." Yma, "Darllenodd" yw'r ferf, "y bachgen" yw'r goddrych, ac "y llyfr" yw'r gwrthrych. Yn y Fietnameg, mae'r strwythur yn dilyn y patrwm SVO: "Cậu bé đọc cuốn sách." (Cậu bé yw'r goddrych, đọc yw'r ferf, a cuốn sách yw'r gwrthrych).
Mae hyn yn golygu bod rhaid i'r cyfieithydd ddad-strwythuro brawddegau Cymraeg yn gyfan gwbl yn eu meddwl cyn eu hail-adeiladu yn y Fietnameg. Wrth ddelio â brawddegau cymhleth sy'n cynnwys cymalau perthynol neu adferfol yn y Gymraeg, gall y drefn VSO arwain at dryswch os ceisir cyfieithu'n llythrennol. Rhaid blaenoriaethu'r goddrych bob amser wrth drosglwyddo'r ystyr i'r Fietnameg, a sicrhau bod perthynas y gweithredydd a'r weithred yn glir yn ôl cystrawen y dafod frodorol Fietnameg.
Rheoli Amser ac Agwedd: O Ferfau Ffurfiannol i Ronynnau Fietnameg
Yn y Gymraeg, mynegir amser ac agwedd berfol trwy ffurfiannau berfol cymhleth (fel "darllenais", "darllenwn", "darllenaswn") neu drwy ferfau cynorthwyol (fel "rwyf yn darllen", "roeddwn yn darllen", "byddaf yn darllen"). Mae gan y Gymraeg amrywiaeth eang o foddau ac amseroedd sy'n dynodi nid yn unig pryd y digwyddodd y weithred, ond hefyd ei natur (parhaus, gorffenedig, dibynnol neu ddymunol).
Nid oes gan y Fietnameg unrhyw ffurfiannau berfol neu ffurfiau rhediadol. Nid yw berfau Fietnameg byth yn newid eu sillafu na'u sain i ddynodi amser. Yn hytrach, mae'r iaith yn dibynnu ar y cyd-destun neu ar ddefnyddio gronynnau amserol (neu adferfau) cyn y ferf i nodi amser:
- Đã ar gyfer y gorffennol (mae hyn yn cyfateb yn fras i'r gorffennol neu'r amherffaith yn y Gymraeg).
- Đang ar gyfer y presennol parhaus ("yn darllen").
- Sẽ ar gyfer y dyfodol ("bydd yn darllen").
Er hynny, yn y Fietnameg naturiol, anaml y defnyddir y gronynnau hyn os yw'r amser eisoes yn glir o'r cyd-destun (er enghraifft, os defnyddir gair fel "hôm qua" sy'n golygu "ddoe"). Rhaid i gyfieithwyr Cymraeg-Fietnameg osgoi gor-ddefnyddio'r gronynnau hyn, gan y gall wneud i'r testun drosglwyddedig swnio'n stilted ac annaturiol dros ben. Dylid ymddiried yn y cyd-destun amserol pryd bynnag y bo modd.
Y System Ragenwol Gymhleth yn y Fietnameg: Cyfieithu "Ti" a "Chi"
Yn y Gymraeg, mae gennym system ragenwol weddol syml o ran cyd-destun cymdeithasol: "ti" (unigol, anffurfiol) a "chi" (lluosog, neu unigol ffurfiol a pharchus). Fodd bynnag, wrth gyfieithu i'r Fietnameg, mae hwn yn faes mwynau ieithyddol cymhleth dros ben. Nid oes gan y Fietnameg un gair cyffredinol am "fi" neu "ti" sy'n gweithio ym mhob cyd-destun cymdeithasol neu deuluol.
Yn y Fietnameg, mae dewis o ragenwau yn dibynnu ar oedran cymharol y siaradwyr, eu perthynas gymdeithasol, eu rhyw, a lefel y parch. Dyma rai enghreifftiau:
- Anh (brawd hŷn) a Em (brawd/chwaer iau): Fe'i defnyddir pan fo'r gwryw yn hŷn na'r person arall, neu hyd yn oed mewn perthnasoedd rhamantus lle mae'r gŵr yn hŷn.
- Chị (chwaer hŷn) a Em: Fe'i defnyddir pan fo'r fenyw yn hŷn na'r person arall.
- Ông (taid) neu Bà (nain): Fe'i defnyddir wrth gyfeirio at bobl hŷn iawn neu mewn cyd-destunau ffurfiol iawn i ddangos parch mawr.
- Tôi: Rhagenw niwtral am "fi", ond fe all fod yn rhy oer neu'n rhy ffurfiol mewn sgyrsiau cyffredin.
Wrth gyfieithu testunau busnes neu ddogfennau ffurfiol sy'n defnyddio "chi" yn y Gymraeg, gall cyfieithwyr ddefnyddio termau mwy niwtral fel "quý khách" (cwsmer uchel ei barch) neu ragenwau mwy ffurfiol eraill. Rhaid dadansoddi'r cyd-destun diwylliannol a chymdeithasol yn fanwl cyn dewis y rhagenw cywir, gan y bydd unrhyw gamgymeriad yn y maes hwn yn swnio'n anghwrtais iawn i ddarllenwyr brodorol.
Defnyddio Dosbarthwyr Enwol yn Fietnameg
Un arall o nodweddion unigryw Fietnameg yw'r angen i ddefnyddio "dosbarthwyr enwol" (classifiers) wrth gyfrif neu nodi enwau penodol. Yn y Gymraeg, gallwn ddweud "y llyfr", "y ci", neu "y car" yn uniongyrchol trwy ychwanegu'r fannod priodol "y" neu "yr".
Yn y Fietnameg, mae rhaid rhoi gair dosbarthu rhwng y rhif neu'r manod a'r enw ei hun, yn dibynnu ar briodweddau ffisegol neu natur y gwrthrych:
- Con: ar gyfer anifeiliaid ac ychydig o wrthrychau difywyd gweithgar (e.e. "con chó" = y ci).
- Cái: ar gyfer y rhan fwyaf o wrthrychau difywyd (e.e. "cái bàn" = y bwrdd).
- Cuốn neu quyển: ar gyfer llyfrau neu ddogfennau wedi'u rhwymo (e.e. "cuốn sách" = y llyfr).
- Quả neu trái: ar gyfer ffrwythau neu wrthrychau crwn.
Rhaid i'r cyfieithydd fod yn drylwyr gyfarwydd â'r dosbarthwyr hyn er mwyn osgoi camgymeriadau gramadegol sylfaenol wrth drosi testunau o'r Gymraeg.
Treigladau a Phriod-ddulliau: Cadwraeth Diwylliannol a Thraws-greu
Mae'r Gymraeg yn iaith gyfoethog iawn sy'n llawn nodweddion idiomataidd a newidiadau morffolegol megis treigladau (treiglad meddal, trwynol, a llaes). Er nad oes treigladau cyfatebol yn y Fietnameg, gall yr ystyr a drosglwyddir trwy dreigladau (megis perthynas feddiannol neu gyfeiriad) gael ei cholli os na chaiff ei drawsosod yn briodol gan ddefnyddio cystrawen Fietnameg gywir.
Hefyd, mae priod-ddulliau Cymraeg sy'n gysylltiedig â bywyd cefn gwlad neu dywydd (fel "bwrw hen wragedd a ffyn") yn gofyn am draws-greu (transcreation) yn hytrach na chyfieithu llythrennol. Mewn Fietnameg, mae priod-ddulliau yn aml yn seiliedig ar amaethyddiaeth reis, hanes teuluol, a chwedlau traddodiadol y wlad (fel "mưa thối đất thối cát" ar gyfer glaw trwm iawn). Dylai cyfieithydd proffesiynol ddod o hyd i ddiarhebion neu idiomau Fietnameg cyfatebol sy'n cario'r un pwysau emosiynol ac ystyrol i'r darllenydd target.
Syniadau ac Awgrymiadau Ymarferol ar gyfer Cyfieithwyr Proffesiynol
I sicrhau cyfieithiad o ansawdd uchel sy'n darllen yn naturiol ac sy'n parhau i fod yn ffyddlon i ystyr y testun Cymraeg gwreiddiol, dilynwch y cynghorion ymarferol hyn:
- Dadansoddwch berthynas y cymeriadau yn fanwl: Noder y berthynas rhwng yr awdur a'r darllenydd neu'r cymeriadau yn y testun Cymraeg gwreiddiol i sicrhau bod y lefel cywir o ragenwau ac annerch yn cael ei ddefnyddio yn y Fietnameg.
- Symleiddiwch y strwythurau berfol: Peidiwch â cheisio cyfieithu pob amser berfol Cymraeg cymhleth yn llythrennol; canolbwyntiwch ar lif naturiol y testun Fietnameg gan ddefnyddio gronynnau fel "đã", "đang", neu "sẽ" dim ond pan fo angen eglurhad amserol pendant.
- Meistrolwch y defnydd o ddosbarthwyr enwol: Sicrhewch fod pob enw Fietnameg yn cael ei ragflaenu gan ei ddosbarthwr priodol i gadw strwythur gramadegol cywir a phroffesiynol.
- Canolbwyntiwch ar Dôn ac Acenion: Mae Fietnameg yn iaith dôn (tonal language) gyda chwe thôn wahanol. Er bod hyn yn fater ynganu, mae'n effeithio ar sut mae geiriau'n cael eu sillafu (neu eu trawslythrennu) wrth gyfieithu enwau priod o'r Gymraeg (fel enwau lleoedd neu bobl). Sicrhewch fod yr acenion ar y sillafau yn hollol gywir yn y testun terfynol.