ගෝලීයකරණයත් සමඟ ලෝකයේ විවිධ ප්රදේශවල ජීවත් වන ජනතාව අතර සන්නිවේදනය අතිශයින්ම වැදගත් වී ඇත. මේ අතරින් ඉන්දු-ආර්ය භාෂා පවුලට අයත් ශ්රී ලංකාවේ ප්රධාන රාජ්ය භාෂාව වන සිංහල භාෂාවෙන්, නයිජීරියාව ඇතුළු බටහිර අප්රිකානු කලාපයේ මිලියන සංඛ්යාත ජනතාවක් භාවිතා කරන නයිජර්-කොංගෝ භාෂා පවුලට අයත් යොරුබා (Yoruba) භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීම සුවිශේෂී ක්රියාවලියකි. මෙම භාෂා ද්විත්වය එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් ඓතිහාසික, ව්යාකරණමය සහ සංස්කෘතික පසුබිම් සහිත බැවින්, සිංහල සිට යොරුබා දක්වා කෙරෙන පරිවර්තනයකදී සලකා බැලිය යුතු සුවිශේෂී කරුණු සහ අභියෝග රැසක් පවතී. මෙම ලිපිය මඟින් සිංහල-යොරුබා පරිවර්තන ක්රියාවලිය, එහි ඇති වියුහමය වෙනස්කම් සහ සාර්ථක පරිවර්තනයක් සඳහා අවශ්ය ප්රායෝගික උපදෙස් විස්තරාත්මකව සාකච්ඡා කෙරේ.
වියුහමය සහ ව්යාකරණමය වෙනස්කම් හඳුනාගැනීම
සිංහල සහ යොරුබා යන භාෂා දෙකෙහි ව්යාකරණමය ව්යුහය එකිනෙකට බෙහෙවින් වෙනස් වේ. පරිවර්තකයෙකු මුලින්ම අවධානය යොමු කළ යුත්තේ මෙම ව්යුහමය වෙනස්කම් කෙරෙහි ය.
- වාක්ය රටාව (Sentence Structure): සිංහල භාෂාව ප්රධාන වශයෙන් කර්තෘ-කර්ම-ක්රියා (Subject-Object-Verb - SOV) වාක්ය රටාව අනුගමනය කරයි. උදාහරණයක් ලෙස, "මම බත් කමි" යන වාක්යයේ ක්රියාපදය පැමිණෙන්නේ අවසානයටය. නමුත් යොරුබා භාෂාව කර්තෘ-ක්රියා-කර්ම (Subject-Verb-Object - SVO) වාක්ය රටාව භාවිතා කරයි. එබැවින් සිංහල වාක්යයක් යොරුබා භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමේදී වචන පෙළගැස්ම සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කළ යුතුය.
- සර්වනාම භාවිතය (Pronouns): සිංහල භාෂාවේ පුද්ගල නාම සහ සර්වනාම භාවිතයේදී ගෞරවාර්ථය (උදා: ඔබ, ඔබතුමා, ඔහු, ඒ මහතා) සහ සමාජීය තත්ත්වය නිරූපණය කිරීමට විවිධ වචන භාවිත වේ. යොරුබා භාෂාවේ ද වයස සහ තනතුර අනුව ගෞරවය දැක්වීම සඳහා සුවිශේෂී සර්වනාම ක්රමවේදයක් පවතී. උදාහරණයක් ලෙස, සම වයසේ අයෙකු සඳහා භාවිතා කරන "o" (ඔබ) සහ වැඩිහිටියෙකු හෝ කිහිපදෙනෙකු සඳහා භාවිතා කරන "ẹ" (ඔබලා/ඔබතුමා) යන වෙනස පරිවර්තනයේදී නිවැරදිව හසුකරගත යුතුය.
- ක්රියාපද සහ කාලය (Verbs and Tenses): සිංහල භාෂාවේ ක්රියාපද කාලය අනුව (අතීත, වර්තමාන, අනාගත) සහ කර්තෘගේ ඒකවචන/බහුවචන භාවය අනුව විවිධ ප්රත්යයන් ගනිමින් වෙනස් වේ. නමුත් යොරුබා භාෂාවේ ක්රියාපද එලෙස ප්රත්යයන් එකතු වීමෙන් වෙනස් නොවේ. ඒ වෙනුවට කාලය හැඟවීම සඳහා ක්රියාපදයට ඉදිරියෙන් විශේෂිත නිපාත පද (Tense markers/particles) භාවිතා කරනු ලැබේ.
යොරුබා භාෂාවේ ස්වර රටා (Tones) සහ අක්ෂර වින්යාසය
යොරුබා යනු ස්වර-භාෂාවකි (Tonal Language). එනම්, එකම අකුරු පෙළගැස්ම සහිත වචනයක් වුවද එය ශබ්ද කරන ස්වරය අනුව එහි අර්ථය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වේ. යොරුබා භාෂාවේ මූලික ස්වර රටා තුනක් ඇත:
- උච්ච ස්වරය (High Tone): අකුරට ඉහළින් දකුණට ඇල වූ ඉරක් (´) මඟින් දක්වයි.
- මධ්යම ස්වරය (Mid Tone): මේ සඳහා විශේෂ ලකුණක් යොදන්නේ නැත.
- නින්ද ස්වරය (Low Tone): අකුරට ඉහළින් වමට ඇල වූ ඉරක් (`) මඟින් දක්වයි.
උදාහරණයක් ලෙස, "ko" යන අක්ෂර සංයෝජනය විවිධ ස්වර ලකුණු සහිතව ලියන විට එහි අර්ථය වෙනස් වේ. ලිඛිත පරිවර්තනයකදී මෙම ස්වර ලකුණු (Diacritics) නිවැරදිව යෙදීම අතිශයින්ම තීරණාත්මක වේ. වැරදි ස්වර ලකුණක් යෙදීමෙන් වාක්යයේ අර්ථය සම්පූර්ණයෙන්ම විකෘති විය හැකිය. සිංහල භාෂාවේ මෙවැනි ස්වර ක්රමයක් නොමැති බැවින්, සිංහල පරිවර්තකයා යොරුබා ලිවීමේදී මෙම අක්ෂර ලකුණු පිළිබඳව ඉතා දැඩි අවධානයක් යොමු කළ යුතුය.
සංස්කෘතික ප්රාදේශීයකරණය (Cultural Localization)
ඕනෑම පරිවර්තනයක හදවත වන්නේ සංස්කෘතික ගැලපීමයි. ශ්රී ලාංකේය සංස්කෘතිය බෞද්ධ, හින්දු සහ දේශීය කෘෂිකාර්මික ජීවන රටාව මත පදනම් වී ඇති අතර, යොරුබා සංස්කෘතිය බටහිර අප්රිකානු සාම්ප්රදායික ඇදහිලි (Orisha), ඉස්ලාම්, ක්රිස්තියානි සහ එඬේර/ගොවි ජීවන රටාවන් මත හැඩගැසී ඇත.
සිංහල භාෂාවේ එන ඇතැම් උපමා සහ ප්රස්ථාව පිරුළු යොරුබා භාෂාවට වචනයෙන් වචනයට (Literal translation) පරිවර්තනය කළ නොහැක. උදාහරණයක් ලෙස "කණ කැස්බෑවා විය සිදුරෙන් රිංගනවා වගේ" යන සිංහල යෙදුම යොරුබා බසට පරිවර්තනය කිරීමේදී, එම අර්ථයම දෙන යොරුබා සාම්ප්රදායික ප්රස්ථාව පිරුළක් (Owe) සොයාගෙන ආදේශ කළ යුතුය. යොරුබා ජනතාව සිය දෛනික සන්නිවේදනයේදී ප්රස්ථාව පිරුළු අතිශයින්ම බහුලව භාවිතා කරන බැවින්, පරිවර්තනය වඩාත් ස්වාභාවික වීමට නම් මෙම සංස්කෘතික උපමා නිවැරදිව භාවිත කිරීම අත්යවශ්ය වේ.
සිංහල සිට යොරුබා දක්වා සාර්ථක පරිවර්තනයක් සඳහා ප්රායෝගික පියවර
සිංහල සහ යොරුබා අතර ඍජු ශබ්දකෝෂ හෝ පරිවර්තන මෙවලම් ඉතා සීමිත බැවින්, පරිවර්තකයන් පහත සඳහන් උපායමාර්ග අනුගමනය කළ යුතුය:
1. අතරමැදි භාෂාවක් භාවිත කිරීම (Bridge Language): සිංහල සහ යොරුබා යන භාෂා ද්විත්වයටම සෘජු පරිවර්තකයන් නොමැති විට, ඉංග්රීසි භාෂාව අතරමැදි භාෂාවක් ලෙස භාවිතා කළ හැක. මුලින්ම සිංහල අන්තර්ගතය ඉතා නිවැරදිව ඉංග්රීසි බසට පරිවර්තනය කර, පසුව එම ඉංග්රීසි පෙළ යොරුබා භාෂාවට පරිවර්තනය කරනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, මෙහිදී අර්ථය වෙනස් වීමේ අවදානමක් පවතින බැවින් අදියර දෙකේදීම දැඩි සෝදුපත් බැලීමක් අවශ්ය වේ.
2. පාරිභාෂික ශබ්දමාලාවක් සකස් කිරීම (Glossary Creation): පරිවර්තනය ආරම්භ කිරීමට පෙර නිතර භාවිතා වන වචන, තාක්ෂණික යෙදුම් සහ සංස්කෘතික වචන සඳහා සිංහල-යොරුබා ද්විභාෂා ශබ්දමාලාවක් සකස් කර ගැනීමෙන් සමස්ත ලේඛනය පුරාම එකම අර්ථය සහ ගලායාම පවත්වා ගත හැක.
3. ස්වදේශීය කථිකයන් ලවා සෝදුපත් බැලීම (Native Review): යොරුබා භාෂාව මව්භාෂාව ලෙස භාවිතා කරන (Native Speaker) වෘත්තීය පරිවර්තකයෙකු ලවා අවසාන පරිවර්තනය සමාලෝචනය කරවා ගැනීම අනිවාර්ය වේ. එමඟින් ව්යාකරණ දෝෂ මෙන්ම සංස්කෘතිකමය වශයෙන් නොගැලපෙන යෙදුම්ද මඟහරවා ගත හැකිය.
සිංහල භාෂාවෙන් යොරුබා භාෂාවට කෙරෙන පරිවර්තනයක් යනු හුදෙක් වචන වෙනස් කිරීමක් නොව, ශ්රී ලාංකේය අනන්යතාවය අප්රිකානු සමාජයටත්, අප්රිකානු සංස්කෘතිය ශ්රී ලාංකේය සමාජයටත් සම්බන්ධ කරන පාලමකි. ඉහත සඳහන් කළ ව්යාකරණමය, ධ්වනිමය සහ සංස්කෘතිකමය කරුණු පිළිබඳව මනා අවබෝධයකින් යුතුව කටයුතු කිරීමෙන් ඉතා උසස් මට්ටමේ සාර්ථක පරිවර්තනයක් සිදු කළ හැකිය.