די ארבעט פון איבערזעצן צווישן יידיש און שוועדיש איז אן אויסערגעוויינלעכער לינגוויסטישער און קולטורעלער בריק-בויער. יידיש, א שפראך מיט טיפע ווארצלען אין מזרח- און צענטראל-אייראפע, און שוועדיש, די גרעסטע נארדישע שפראך, טיילן טאקע א געוויסן אלגעמיינעם גערמאנישן אפשטאם, אבער זיי האבן זיך אנטוויקלט אין גאר פארשיידענע היסטארישע און געאגראפישע קאנטעקסטן. יידיש איז א קאמפלעקסע שפראך וואס פלעכט צונויף גערמאנישע, סלאווישע, און לשון-קודשדיקע עלעמענטן, בעת שוועדיש האט זיך קאנסאלידירט אלס א נאציאנאלע שפראך אין סקאנדינאביע מיט אירע אייגענע ספעציפישע סינטאקטישע און מארפאלאגישע כללים. דער דאזיקער פראקטישער וועגווייזער וועט אנאליזירן די וויכטיקסטע ניואנסן, די שוועריקייטן וואס טרעפן זיך אויפן וועג, און געבן עצות פאר איבערזעצער וואס ווילן שאפן א פונקטלעכע און קולטורעל-צוגעפאסטע איבערזעצונג אויף שוועדיש.
דער היסטארישער און קולטורעלער קאנטעקסט פון יידיש און שוועדיש
יידיש איז אפיציעל אנערקענט אין שוועדן אלס א היסטארישע מינאריטעט-שפראך זינט דעם יאר 2000. דאס מיינט אז עס עקזיסטירט אן אמתער אינטערעס אין דער שוועדישער געזעלשאפט צו היטן און פארשטיין די יידישע קולטור און איר ליטעראטור. אבער, ווען מען קומט צו איבערזעצן א טעקסט, מוז דער איבערזעצער פארשטיין דעם גייסט פון ביידע סביבות. יידיש טראגט מיט זיך א רייכע יידישע וועלט-אויפפאסונג, אנגעפילט מיט רעליגיעזע באגריפן און היסטארישע איבערלעבונגען פון דעם יידישן פאלק אין אייראפע. שוועדיש, פון דער אנדערער זייט, רעפרעזענטירט א סעקולערע, פונקציאנעלע סקאנדינאבישע קולטור וואס לייגט א גרויסן טראסק אויף גלייכקייט, פשטות און קלארקייט. דער איבערזעצער דארף קענען איבערזעצן נישט בלויז די ווערטער, נאציאנאלע באגריפן און פראזעס, נאר אויך דעם אונטערשטן שיכט פון באדייטונג.
סינטאקס און שפראך-סטרוקטור: די גערמאנישע קרובים
אויף אן אויבערפלעכלעכן אופן קען אויסזען אז די צוויי שפראכן זענען גאנץ נאנט ווייל ביידע געהערן צו דער גערמאנישער שפראך-משפחה. ביידע שפראכן נוצן די "V2" רעגולאציע, וואס מיינט אז דאס ווערב (דער אקציע-ווארט) מוז קומען ווי דער צווייטער עלעמענט אין א פשוטן דעקלאראטיוון זאץ. צום ביישפיל:
- יידיש: "היינט לערנען מיר יידיש."
- שוועדיש: "Idag lär vi oss jiddisch."
אבער טראץ דעם דאזיקן ענלעכן יסוד, זענען פאראן גאר וויכטיקע אונטערשיידן. אין שוועדיש איז די סינטאקטישע ארדענונג פיל מער שטרענג ווי אין יידיש. יידיש, צוליב אירע סלאווישע השפעות, ערלויבט פיל מער פלעקסיביליטעט אין דער פאזיציע פון סוביעקטן, אביעקטן און אדווערבן, ספעציעל אין פאעזיע אדער קלאסישע דערציילונגען. אן איבערזעצער מוז זיין היטערדיק נישט איבערצופלאנצן די יידישע ווארט-פרייהייט אין שוועדיש, וואו עס קען קלינגען אומנאטירלעך אדער גראמאטיש פאלש פאר א נאטירלעכן שוועדישן רעדנער.
דער קאמף מיט לשון-קודש עלעמענטן אין דער איבערזעצונג
איינע פון די גרעסטע מניעות פאר יעדן וואס זעצט איבער פון יידיש איז דער סעמיטישער קאמפאנענט (לשון-קודש). ווערטער ווי "חכמה", "אמת", "משפחה", אדער "סכנה" זענען טיף איינגעווארצלט אין טאג-טעגלעכן יידיש. אין שוועדיש עקזיסטירן נישט קיין דירעקטע קולטורעלע עקוויוואלענטן פאר די דאזיקע ווערטער וואס זאלן טראגן דעם זעלבן עמאציאנעלן און סאציאלן טעם. אויב מען וועט איבערזעצן "סכנה" פשוט אלס "fara" (געפאר) אדער "אמת" אלס "sanning" (ווארהייט), פארלירט מען אפטמאל דעם ספעציפישן טאן פון דעם יידישן ארגינעל. אין אזעלכע פאלן מוז דער איבערזעצער באשליסן צי ער זאל נוצן א פשוט ווארט, אדער פרווון צו געפינען א שוועדישן סינאנים וואס שפיגעלט אפ די אינטימקייט אדער דעם פאטאָס פון דעם ארגינעלן יידישן אויסדרוק.
די מארפאָלאָגיע פון ארטיקלען און דעקלינאציעס
יידיש היט אפ דריי גראמאטישע מינים (זכר, נקבה, נייטראל) און א סיסטעם פון פאלן (קלאסישע דעקלינאציעס פאר נאמינאטיוו, אקוזאטיוו, און דאטיוו, כאטש דער נאמינאטיוו און אקוזאטיוו זענען אפטמאל צונויפגעגאסן). שוועדיש, פון דער אנדערער זייט, האט בלויז צוויי גראמאטישע מינים ("utrum" - דער אלגעמיינער מין, און "neutrum" - דער נייטראלער מין), און האט כמעט אינגאנצן פארלארן די קלאסישע דעקלינאציעס פון פאלן פאר נאמענווערטער (נאונס).
נאך א וויכטיקער אונטערשייד איז דער באשטימטער ארטיקל. אין יידיש קומט דער ארטיקל פאר דעם נאמענווארט ("דער מאן", "די פרוי", "דאס קינד"). אין שוועדיש ווערט דער באשטימטער ארטיקל צוגעקלעפט צום סוף פון ווארט אלס א סופיקס ("mannen" - דער מאן, "barnet" - דאס קינד). דאס פאדערט א גרונטלעכע רעסטרוקטוריזאציע פון די פראזעס בעת דער איבערזעצונג-ארבעט כדי די זאצן זאלן פליסן גלאט און ריכטיק אויף שוועדיש.
די שוועדישע רעאַליאַ און יידישע לאקאליזאציע
ווען מען זעצט איבער קולטורעלע רעאליעס (ווערטער וואס באצייכענען ספעציפישע קולטורעלע דערשיינונגען), טרעפט מען זיך מיט גרויסע פראבלעמען. צום ביישפיל, ווי אזוי זעצט מען איבער יידישע מאכלים ווי "געפילטע פיש", "קוגל", אדער "חלה" אויף שוועדיש? צי זאל מען זיי לאזן אין זייער יידישער פארם מיט א קורצן פיסנאט פארן שוועדישן לייענער, צי זאל מען פרווון צו געפינען א שוועדישן עקוויוואלענט (וואס עקזיסטירט כמעט נישט)? די בעסטע פּראַקטיק ווייזט אז פאר ליטערארישע טעקסטן איז כדאי צו האלטן די ארגינעלע ווערטער כדי צו היטן אויף דער אויטענטישקייט און דעם אראומא פון דעם טעקסט, אבער פאר אינפארמאטיווע אדער קאמערציעלע טעקסטן איז בעסער צו נוצן דעסקריפטיווע איבערזעצונגען (צום ביישפיל, "jiddisch bröd" פאר חלה אדער "fiskpaté" פאר געפילטע פיש).
פראקטישע עצות פארן איבערזעצער פון יידיש אויף שוועדיש
די פאלגנדע פראקטישע עצות וועלן אייך העלפן צו דערגרייכן אן אויסגעצייכנטע און פראפעסיאנעלע איבערזעצונג:
- פארשטייט דעם מקור פון יידישן דיאלעקט: יידיש האט פארשיידענע דיאלעקטן (ווי ליטוויש, פויליש, אוקראיניש). יעדער דיאלעקט האט אייגענע ווערטער און גראמאטישע אייגנשאפטן וואס קענען משפיע זיין אויפן באדייט פון דעם ארגינעלן טעקסט.
- היט זיך פון "פאלשע פריינט": צוליב די גערמאנישע ווארצלען זענען פาראן ווערטער וואס קלינגען ענלעך אבער האבן אנדערע באדייטונגען. צום ביישפיל, דאס יידישע ווארט "שטרענג" קען מיינען גאר שטארק אדער ערנסט, בעת דאס שוועדישע "sträng" האט א מער ספעציפישע באדייטונג פון דיסציפלינירטקייט אדער הארטקייט.
- לעגט אכט אויף דעם טאָן און הומאָר: יידיש איז באקאנט מיט איר אינטימקייט, רייכן הומאָר, און זעלבסט-איראניע. שוועדיש נויגט צו זהין מער דירעקט און נייטראל אין איר פובליציסטיק. פרוווט צו געפינען דעם גאלדענעם מיטל-וועג כדי נישט צו מאכן דעם שוועדישן טעקסט צו קאלט אדער צו טרוקן.
- ניצט די רעסורסן פון שוועדישע אינסטיטוציעס: זינט יידיש איז אן אפיציעלע מינאריטעט-שפראך אין שוועדן, זענען פאראן ספעציפישע ווערטערביכער און לינגוויסטישע פראיעקטן געשטיצט דורך דעם שוועדישן שפראך-ראט (Språkrådet). נוצט די דאזיקע מקורות פארן באשטעטיקן די אפיציעלע טערמינאלאגיע.
די פערספעקטיוון פון יידיש-שוועדישער איבערזעצונג אין דער היינטיקער וועלט
איבערזעצן פון יידיש אויף שוועדיש איז א קונסט וואס פאדערט א טיפע קענטשאפט פון ביידע שפראך-קולטורן און א געפיל פאר די קליינע דעטאלן. דורך פארשטיין די סינטאקטישע אונטערשיידן, דעם באנוץ פון לשון-קודשדיקע עלעמענטן, און די קולטורעלע ניואנסן, קען דער איבערזעצער שאפן א ווערק וואס רעדט דירעקט צום שוועדישן לייענער, בעת עס היט אפ דעם גייסט און די נשמה פון דעם ארגינעלן יידישן שרייבער. די דאזיקע ארבעט העלפט נישט בלויז צו היטן די יידישע ירושה אין סקאנדינאביע, נאר זי בארייכערט אויך די שוועדישע ליטערארישע וועלט מיט נייע פארבן און קלאנגען.