ʻO ka unuhi ʻana i ka manaʻo mai ka ʻōlelo Hawaiʻi a i ka ʻōlelo Hinidī, he huakaʻi ia e pili ana i ke kaula kaona, ka moʻomeheu hohonu, a me ka hulihia ʻana o ka pōʻaiapili ʻōlelo mai kekahi ʻaoʻao o ka honua a i kekahi ʻaoʻao. He ʻōlelo ka ʻōlelo Hawaiʻi no ka ʻohana ʻōlelo ʻAukelonezia (Austronesian) i ulu mai i ke kai pāhaʻohaʻo o ka Pākīpika, a ʻo ka ʻōlelo Hinidī hoi, no ka ʻohana ʻōlelo ʻInia-ʻEulopa (Indo-European) i loaʻa mai nā kumu kānāwai o ke kānāwai kahiko o ka ʻāina ʻInia. Ma muli o kēia kaʻawale loa o ko lāua mau kumu ʻōlelo, nui nā pilikia, nā luʻina, a me nā loaʻa waiwai e kū mai ana i mua o ka mea unuhi. ʻAʻole lawa ka unuhi huaʻōlelo pololei wale nō; he mea nui ka hoʻomaopopo ʻana i ke ʻano o ke ola, ka pili i ka ʻāina, a me ka manaʻo hohonu i mālama ʻia i loko o nā māmalaʻōlelo o kēlā me kēia aupuni a me kēlā me kēia lāhui.
Ka Una Pili o ke Kaʻina ʻŌlelo: VSO a me SOV
ʻO kekahi o nā ʻokoʻa kumu nui loa ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua, ʻo ia nō ke kūkulu ʻana i ka hopunaʻōlelo, a i ʻole ke kālaikaʻina. I ka ʻōlelo Hawaiʻi, hoʻohana pinepine ʻia ke kaʻina VSO (Verb-Subject-Object). Ma kēia ʻano, e hōʻike mua ʻia ana ka haʻina (action/state) ma mua o ka piko (subject) a me ka ʻōkuhi/mea hana (object). No ka laʻana: "E inu ana ke kanaka i ka wai." Ma kēia māmalaʻōlelo, ʻo "E inu ana" (Verb) ka haʻina e hele mua ana, ʻo "ke kanaka" (Subject) ka piko e hana ana i ka hana, a ʻo "i ka wai" (Object) ka ʻōkuhi e loaʻa ana i ka hana.
Ma ka ʻōlelo Hinidī naʻe, he huli loa ke ʻano o ke kaʻina māmalaʻōlelo. Hoʻohana ʻia ke kaʻina SOV (Subject-Object-Verb), kahi e kū ai ka piko ma mua loa, ukali ʻia e ka ʻōkuhi, a laila e kau ʻia ka haʻina ma ka hopena loa o ka hopunaʻōlelo. E laʻa me ka hopunaʻōlelo ma luna nei, e unuhi ʻia ma ka Hinidī penei: "आदमी पानी पी रहा है" (Aadmi paani pee raha hai), ʻo ia hoʻi ka manaʻo kikoʻī: "Kanaka (Subject) - Wai (Object) - inu ana (Verb)". Pono ka mea unuhi e mākaukau a e makaʻala i kēia hoʻololi ʻana o ka waihona huaʻōlelo i ʻole e lele ke ʻano o ka manaʻo a i ʻole e lilo ka māmalaʻōlelo hou i mea huikau a maopopo ʻole i ka mea heluhelu.
He mea nui ka hoʻomanaʻo ʻana: aupuni ʻokoʻa, kuʻuna ʻokoʻa. ʻAʻole pili wale ka unuhi i nā huapalapala, akā, he kamaʻilio ʻana ma waena o nā naʻauao ʻelua.
Ke Kaona a me ke Kuʻuna: Ka Unuhi ʻana i ka Manaʻo Huna
I ka hana unuhi ma waena o ka ʻōlelo o ka Pākīpika a me ka ʻōlelo o ke komohana hema o ʻAsia, ʻo kekahi luʻina nui loa, ʻo ia ka hoʻololi ʻana i nā manaʻo pili moʻomeheu a me ke kaona. ʻO ke kaona, ʻo ia kēlā manaʻo hūnā ʻia a pālua paha ma hope o nā huaʻōlelo kūhelu e pili ana i ke ola a me ka hoʻoilina o ka poʻe Hawaiʻi. No ka laʻana, ke lohe ke kanaka i ka huaʻōlelo "Aloha", no ka mea heluhelu Hinidī, he maʻalahi ka unuhi ʻana i kēlā me ka huaʻōlelo "नमस्ते" (Namaste) a i ʻole "प्यार" (Pyaar). Eia naʻe, ʻo ka "Aloha" maoli, he pili ia i ke kaʻana like ʻana i ke ea ("alo" - alo/alo i ke alo, "hā" - ea o ke ola). He manaʻo kapu a he pili ʻuhane ko ke aloha ma mua o ke aloha wale nō.
Pēlā nō me ka huaʻōlelo "ʻĀina". Ma ka ʻōlelo Hinidī, e lilo paha ia i "भूमि" (Bhumi) a i ʻole "जमीन" (Zameen), he mau huaʻōlelo no ka lepo, ka honua, a i ʻole ka pā. Akā no ka Hawaiʻi, ʻo ka ʻāina, ʻo ia ka "mea nāna e mālama i ke kanaka", he pilina makua a keiki ko ke kanaka me ka ʻāina. Pono ka mea unuhi e hoʻohana i nā huaʻōlelo e hōʻike ana i ka manaʻo hohonu, a e hoʻohui paha i nā wehewehe pōkole no ka mea e heluhelu ana ma ka ʻōlelo Hinidī i hiki iā lākou ke komo i loko o ka pōʻaiapili kūpono o ke kuʻuna Hawaiʻi.
Ka Pela a me ka Leo: Mai ka Pīʻāpā Hawaiʻi a i ka Hōʻailona Devanagari
He ʻokoʻa loa ka ʻano kani a me ka pela palapala ʻana o kēia mau ʻōlelo ʻelua. Ua ʻike ʻia ka ʻōlelo Hawaiʻi no kona pīʻāpā pōkole loa me nā consonant he ʻewalu wale nō a me nā vowel he elima, me ke kōkua a ka ʻokina a me ke kahakō. Ma ka ʻaoʻao ʻē aʻe, ʻo ka ʻōlelo Hinidī, he ʻōlelo kani waiwai loa me ka palapala Devanagari (देवनागरी), he ʻōnaehana kākau syllable kahi e pili pū ai ka huapalapala me ke kani pololei.
I ka wā e unuhi ʻai ai nā inoa ʻāina a i ʻole nā inoa kānaka, he mea nui ke kākau ʻana i nā hōʻailona kūpono. No ka laʻana, he mea nui ka ʻokina (glottal stop) a me ke kahakō (macron/vowel length) i ka ʻōlelo Hawaiʻi. Inā hemahema ke kākau ʻana i ke kahakō, hiki ke loli loa ka manaʻo o kekahi huaʻōlelo. No laila, i ka hoʻololi ʻana i ka ʻōlelo Hinidī, pono e koho i nā vowel lōʻihi ma ka palapala Devanagari (e like me "आ" a i ʻole "ई") no ke kahakō, a me ke kākau ʻana i ke kani o ka ʻokina inā he pono. No ka laʻana, ʻo ka huaʻōlelo Hawaiʻi "Mānā" e kākau ʻia ma ka Devanagari ʻo "माना" (Mānā) ma mua o ke kākau maʻamau ʻo "मना" (Manā) i ʻole e huikau ke ʻano o ke kani kumu.
Nā Māka Piliona a me nā Māhele Māmalaʻōlelo
ʻAʻole hoʻohana ka ʻōlelo Hawaiʻi i nā grammatical cases no nā huaʻōlelo inoa, akā hilinaʻi ia ma luna o nā māka piliona (particles) e waiho ʻia ana ma mua o ka huaʻōlelo. No ka laʻana, ke hoʻohana kākou i ka māka "i" a i ʻole "iā", e hōʻike ana ia i ka neʻe, ka ʻōkuhi, a i ʻole ka wā. Ma ka ʻōlelo Hinidī, hoʻohana nui ʻia nā "postpositions", he mau hōʻailona kākoʻo i waiho ʻia ma hope o ka huaʻōlelo inoa.
Inā e kālailai kākou i ka māmalaʻōlelo Hawaiʻi: "Ua hele au i ke kula," ʻo ke "i ke kula" ka neʻe. Ma ka ʻōlelo Hinidī, e lilo ia i "मैं स्कूल गया" (Main school gaya) a i ʻole "मैं स्कूल को गया" (Main school ko gaya), kahi e lilo ai ke "i" i postposition "को" (ko) ma hope o ka inoa. Hōʻike kēia ʻaʻole ka neʻe o ka ʻōlelo ma kahi hoʻokahi; ma ka Hawaiʻi ka māka ma mua o ka inoa, a ma ka Hinidī hoi, ma hope o ka inoa. ʻO ka ʻike i kēia mau neʻena pilina ʻōlelo ka mea e paʻa ai ke kūkulu kūpono ʻana i ke ʻano me ka maopopo lea.
Mau Manaʻo Kōkua no ka Mea Unuhi Mākaukau
No ka poʻe makemake e unuhi pololei a maikaʻi hoʻi ma waena o kēia mau ʻōlelo ʻelua, eia kekahi mau manaʻo kōkua a me nā ala hana maikaʻi loa:
- E Hoʻomaopopo i ka Manaʻo Holoʻokoʻa: Mai hoʻāʻo e unuhi huaʻōlelo ma ka huaʻōlelo wale nō. E heluhelu i ka ʻaoʻao holoʻokoʻa o ka kikokikona Hawaiʻi, e ʻimi i ke ʻano o ka manaʻo nui a me ka naʻau o ka moʻolelo, a laila e hoʻopuka i kēlā manaʻo i ka Hinidī me nā māmalaʻōlelo kūpono i ke kani o ka poʻe ʻōlelo Hinidī.
- Ka Mālama ʻana i nā Inoa Kapu a me nā Inoa ʻĀina: Pono e mālama ʻia nā inoa moʻomeheu e like me "Hula", "Luau", a i ʻole "Pele" ma ke ʻano o ke kani kumu. E kākau pololei ma ka Devanagari (हुला, लुआउ, पेले) a e hoʻohana i nā footnote e wehewehe pōkole ai i nā loina o ia inoa no ka mea heluhelu Hinidī e noho ana ma kahi ʻē.
- E Makaʻala i nā Hōʻailona Kāne a me ka Wahine (Grammatical Gender): He ʻokoʻa ka ʻōlelo Hinidī no ka mea he kāne a wahine ko kēlā me kēia inoa (masculine and feminine). I ka wā e unuhi ai mai ka Hawaiʻi (kahi ʻaʻohe gender case grammatical), e koho pono i ke kāne a me ka wahine kūpono no ka inoa ma ka Hinidī i pili pono nā verbs a me nā adjectives i hoʻohana ʻia.
- Ka Pilina o ka ʻUhane a me ka Naʻauao: He ʻāina kapu a he mau kumu ʻuhane ko lāhui ʻelua. ʻO ka hoʻohālikelike ʻana i nā manaʻo e like me ka "Bhakti" (aloha ʻuhane) a me ka "Mana" (mana akua a ʻuhane paha) he mea ia e hoʻowaiwai ai i ka unuhi ʻana i lilo ka hopena i mea i aloha nui ʻia e nā mea heluhelu o ka honua holoʻokoʻa.