ບົດວິເຄາະຄວາມສໍາຄັນຂອງການແປພາສາລາວເປັນພາສາປັນຈາບີ
ການແປພາສາລະຫວ່າງພາສາລາວ ແລະ ພາສາປັນຈາບີ ຖືເປັນວຽກງານທີ່ມີຄວາມທ້າທາຍ ແລະ ມີຄວາມລະອຽດອ່ອນສູງ ເນື່ອງຈາກທັງສອງພາສາມີຕົ້ນກໍາເນີດ ແລະ ໂຄງສ້າງທີ່ແຕກຕ່າງກັນຢ່າງສິ້ນເຊີງ. ພາສາລາວເປັນພາສາໃນຕະກູນໄທ-ກະໄດ ທີ່ມີລັກສະນະເປັນພາສາຄໍາໂດດ (Analytic Language) ທີ່ບໍ່ມີການຜັນຄໍາ ບໍ່ມີການກໍານົດເພດ ຫຼື ພົດຂອງຄໍານາມ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ພາສາປັນຈາບີ ເຊິ່ງເປັນພາສາໃນຕະກູນອິນໂດ-ອາຣະຍັນ (Indo-Aryan Language) ທີ່ໃຊ້ໃນພາກພື້ນປັນຈາບ ຂອງປະເທດອິນເດຍ ແລະ ປາກີສະຖານ ມີລັກສະນະເປັນພາສາທີ່ມີການຜັນຄໍາຢ່າງຊັບຊ້ອນ (Synthetic/Inflectional Language) ທັງການຜັນຕາມເພດ, ພົດ, ກາລະ ແລະ ບຸກຄະລາກອນ. ດັ່ງນັ້ນ, ນັກແປທີ່ມີຄວາມສາມາດຈະຕ້ອງມີຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງເລິກເຊິ່ງກ່ຽວກັບຄວາມແຕກຕ່າງທາງດ້ານໄວຍາກອນ ແລະ ບໍລິບົດທາງວັດທະນະທໍາເພື່ອໃຫ້ສາມາດຖ່າຍທອດຄວາມໝາຍໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນທໍາມະຊາດທີ່ສຸດ.
ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານໂຄງສ້າງປະໂຫຍກ ແລະ ໄວຍາກອນ (Word Order)
ຈຸດສໍາຄັນທໍາອິດທີ່ນັກແປຕ້ອງຄໍານຶງເຖິງແມ່ນ ໂຄງສ້າງຂອງປະໂຫຍກ (Word Order). ພາສາລາວໃຊ້ໂຄງສ້າງແບບ ປະທານ-ກິລິຍາ-ກຳ (Subject-Verb-Object ຫຼື SVO) ເຊັ່ນດຽວກັນກັບພາສາອັງກິດ. ແຕ່ພາສາປັນຈາບີ ໃຊ້ໂຄງສ້າງແບບ ປະທານ-ກຳ-ກິລິຍາ (Subject-Object-Verb ຫຼື SOV). ໃນການແປ, ນັກແປບໍ່ສາມາດແປຄໍາຕໍ່ຄໍາຕາມລໍາດັບໄດ້ ແຕ່ຕ້ອງປ່ຽນໂຄງສ້າງປະໂຫຍກທັງໝົດ ເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບທໍາມະຊາດຂອງພາສາປັນຈາບີ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ປະໂຫຍກທີ່ວ່າ "ຂ້ອຍກິນເຂົ້າ" (ຂ້ອຍ = ປະທານ, ກິນ = ກິລິຍາ, ເຂົ້າ = ກຳ) ຈະຕ້ອງຖືກປ່ຽນເປັນ "ຂ້ອຍ ເຂົ້າ ກິນ" ໃນພາສາປັນຈາບີ.
ນອກຈາກນັ້ນ, ພາສາປັນຈາບີມີລະບົບເພດທາງໄວຍາກອນ (Grammatical Gender) ໂດຍຄໍານາມທຸກຄໍາຈະຖືກກໍານົດໃຫ້ເປັນເພດຊາຍ ຫຼື ເພດຍິງ ເຊິ່ງສົ່ງຜົນຕໍ່ການຜັນຮູບຂອງຄໍາຄຸນນາມ ແລະ ຄໍາກິລິຍາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ. ໃນຂະນະທີ່ພາສາລາວບໍ່ມີການກໍານົດເພດຂອງສິ່ງຂອງຫຼືຄໍານາມທົ່ວໄປ. ນັກແປຈຶ່ງຕ້ອງມີຄວາມຮູ້ຄວາມເຂົ້າໃຈຢ່າງຖືກຕ້ອງວ່າ ຄໍານາມແຕ່ລະຄໍາໃນພາສາປັນຈາບີເປັນເພດໃດ ເພື່ອໃຫ້ສາມາດຜັນຄໍາອື່ນໆໃນປະໂຫຍກໄດ້ຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມຫຼັກໄວຍາກອນ. ຄວາມຜິດພາດໃນການກໍານົດເພດທາງໄວຍາກອນນີ້ອາດເຮັດໃຫ້ປະໂຫຍກຟັງເບິ່ງບໍ່ເປັນທໍາມະຊາດ ຫຼື ສ້າງຄວາມສັບສົນໃຫ້ແກ່ຜູ້ອ່ານໄດ້.
ການຈັດການກັບລະບົບພົດ ແລະ ກາລະ (Number and Tense Systems)
ໃນພາສາລາວ, ການສະແດງເຖິງຄວາມເປັນພະຫຸພົດ (Plural) ມັກຈະໃຊ້ຄໍາບອກປະລິມານ ຫຼື ຄໍາຊ່ວຍ ເຊັ່ນ "ຫຼາຍ", "ພວກ", "ບັນດາ" ມາປະກອບໃສ່ທາງໜ້າ ຫຼື ທາງຫຼັງຂອງຄໍານາມ ໂດຍທີ່ຕົວຄໍານາມເອງບໍ່ມີການປ່ຽນຮູບ. ສ່ວນພາສາປັນຈາບີ ຄໍານາມຈະຕ້ອງປ່ຽນຮູບຮ່າງໄປຕາມພົດ (ເອກະພົດ ຫຼື ພະຫຸພົດ) ແລະ ຕາມການຜັນການກະທໍາ (Case System) ເຊັ່ນ Direct Case, Oblique Case ແລະ Vocative Case. ນີ້ຫມາຍຄວາມວ່ານັກແປຕ້ອງວິເຄາະບໍລິບົດຂອງປະໂຫຍກພາສາລາວຢ່າງລະອຽດ ເພື່ອຕັດສິນໃຈວ່າຄໍານາມນັ້ນຄວນຈະຖືກແປເປັນຮູບພົດໃດ ແລະ ໃຊ້ການຜັນຮູບແບບໃດໃນພາສາປັນຈາບີ.
ກ່ຽວກັບກາລະ ຫຼື ເວລາ (Tense), ພາສາລາວໃຊ້ຄໍາຊ່ວຍກິລິຍາ ເຊັ່ນ "ໄດ້", "ພວມ", "ກໍາລັງ", "ຈະ" ເພື່ອບອກເວລາ ໂດຍທີ່ຄໍາກິລິຍາຫຼັກຍັງຄົງຮູບເດີມສະເໝີ. ແຕ່ໃນພາສາປັນຈາບີ, ຄໍາກິລິຍາຈະຕ້ອງມີການຜັນຕາມກາລະ, ລັກສະນະການກະທໍາ (Aspect) ແລະ ບຸກຄະລາກອນ (Person) ຢ່າງຊັດເຈນ. ນັກແປຈຶ່ງຕ້ອງມີຄວາມສາມາດໃນການຕີຄວາມໝາຍຂອງກາລະໃນພາສາລາວຢ່າງຖືກຕ້ອງ ເພື່ອເລືອກໃຊ້ຮູບແບບການຜັນຄໍາກິລິຍາທີ່ເໝາະສົມໃນພາສາປັນຈາບີ ໂດຍບໍ່ໃຫ້ຄວາມໝາຍເດີມຖືກບິດເບືອນ.
ມິຕິທາງວັດທະນະທໍາ ແລະ ລະດັບພາສາ (Cultural Dimensions and Registers)
ທັງພາສາລາວ ແລະ ພາສາປັນຈາບີ ລ້ວນແຕ່ມີລະບົບຄໍາສຸພາບ ແລະ ລະດັບພາສາ (Registers) ທີ່ສະທ້ອນເຖິງໂຄງສ້າງທາງສັງຄົມ ແລະ ຄວາມເຄົາລົບນັບຖື. ພາສາລາວມີການໃຊ້ຄໍາລາຊາສັບ, ຄໍາສຸພາບ ແລະ ຄໍາສັບສະເພາະທີ່ໃຊ້ກັບພະສົງ ຫຼື ບຸກຄົນທີ່ມີຕໍາແໜ່ງສູງ. ໃນຂະນະດຽວກັນ, ພາສາປັນຈາບີກໍມີລະບົບການສະແດງຄວາມເຄົາລົບ (Honorifics) ໂດຍການໃຊ້ຄໍາແທນນາມ ແລະ ການຜັນຄໍາກິລິຍາເປັນຮູບພະຫຸພົດເພື່ອສະແດງຄວາມເຄົາລົບຕໍ່ຜູ້ອາວຸໂສ ຫຼື ຜູ້ທີ່ມີສະຖານະທາງສັງຄົມສູງກວ່າ.
ນັກແປທີ່ມີປະສິດທິພາບຕ້ອງເຂົ້າໃຈບໍລິບົດທາງສັງຄົມຂອງບົດຄວາມຕົ້ນສະບັບ. ຫາກຕົ້ນສະບັບພາສາລາວມີການໃຊ້ຄໍາສຸພາບ ຫຼື ສະແດງຄວາມເຄົາລົບ, ນັກແປຕ້ອງຖ່າຍທອດສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນອອກມາເປັນພາສາປັນຈາບີໂດຍການເລືອກໃຊ້ລະດັບພາສາທີ່ເໝาະສົມ ເຊັ່ນ ການໃຊ້ສັບສະເພາະ ຫຼື ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກທີ່ສະແດງຄວາມສຸພາບ ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຜູ້ອ່ານຮູ້ສຶກວ່າຂາດຄວາມເຄົາລົບ ຫຼື ບໍ່ເໝາະສົມກັບສະຖານະການ.
ເຕັກນິກ ແລະ ເຄັດລັບສໍາລັບການແປພາສາລາວເປັນພາສາປັນຈາບີ
ເພື່ອໃຫ້ການແປມີຄຸນນະພາບສູງ ແລະ ສາມາດນໍາໄປໃຊ້ງານໄດ້ໃນລະດັບມືອາຊີບ, ນັກແປຄວນປະຕິບັດຕາມເຕັກນິກດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:
- ການວິເຄາະບໍລິບົດ ແລະ ຄວາມໝາຍໂດຍລວມ: ຫຼີກເວັ້ນການແປແບບຄໍາຕໍ່ຄໍາ (Literal Translation). ນັກແປຄວນອ່ານ ແລະ ທໍາຄວາມເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ ຫຼື ຫຍໍ້ໜ້າທັງໝົດໃນພາສາລາວກ່ອນ ຈາກນັ້ນຈຶ່ງຮຽບຮຽງໃໝ່ໃຫ້ເປັນພາສາປັນຈາບີທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມທໍາມະຊາດຂອງພາສາປາຍທາງ.
- ການສ້າງຄໍາສັບສະເພາະ ແລະ ອະພິທານສັບ: ເນື່ອງຈາກຄໍາສັບບາງຄໍາໃນພາສາລາວອາດບໍ່ມີຄໍາທີ່ກົງກັນໂດຍກົງໃນພາສາປັນຈາບີ (ເຊັ່ນ ຄໍາສັບກ່ຽວກັບອາຫານທ້ອງຖິ່ນ, ປະເພນີ ຫຼື ຄວາມເຊື່ອທາງພຸດທະສາສະໜາ). ນັກແປຄວນສ້າງບັນຊີຄໍາສັບສະເພາະ ແລະ ກໍານົດວິທີການແປທີ່ເໝาະສົມ ເຊັ່ນ ການທັບສັບ ຫຼື ການອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມໃນວົງເລັບ.
- ການກວດທານໂດຍຜູ້ຊ່ຽວຊານທ້ອງຖິ່ນ (Localization & Proofreading): ຂັ້ນຕອນສຸດທ້າຍທີ່ມີຄວາມສໍາຄັນຫຼາຍແມ່ນການໃຫ້ເຈົ້າຂອງພາສາປັນຈາບີ ຫຼື ຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານພາສາເປັນຜູ້ກວດທານ (Proofreader) ເພື່ອຮັບປະກັນວ່າສໍານວນພາສາ, ການເລືອກໃຊ້ຄໍາ ແລະ ໂຄງສ້າງປະໂຫຍກມີຄວາມເປັນທໍາມະຊາດ ແລະ ສອດຄ່ອງກັບວັດທະນະທໍາຂອງຜູ້ອ່ານທ້ອງຖິ່ນ.
- ການນໍາໃຊ້ເຕັກໂນໂລຊີຊ່ວຍແປ: ການນໍາໃຊ້ເຄື່ອງມື CAT Tools (Computer-Assisted Translation) ເຊັ່ນ SDL Trados ຫຼື memoQ ສາມາດຊ່ວຍຮັກສາຄວາມສອດຄ່ອງຂອງຄໍາສັບໃນເອກະສານຂະໜາດໃຫຍ່ ແລະ ຊ່ວຍເພີ່ມຄວາມໄວໃນການເຮັດວຽກ.
ການປັບປຸງຄຸນນະພາບ ແລະ ການແກ້ໄຂບັນຫາໃນການແປ
ການແປພາສາລາວເປັນພາສາປັນຈາບີມັກຈະພົບກັບບັນຫາເລື່ອງ "ຄວາມໝາຍແຝງ" (Connotation) ແລະ ສໍານວນພາສາ (Idioms). ສໍານວນລາວຫຼາຍຄໍາທີ່ມີຄວາມໝາຍເລິກເຊິ່ງອາດຈະບໍ່ສາມາດແປກົງຕົວໄດ້ເລີຍ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ ຄໍາວ່າ "ນໍ້າໃຈ" ຫຼື "ເກງໃຈ" ເຊິ່ງມີມິຕິທາງຈິດວິທະຍາ ແລະ ວັດທະນະທໍາລາວຢ່າງຫຼວງຫຼາຍ. ນັກແປຈໍາຕ້ອງຊອກຫາຄໍາສັບ ຫຼື ສ້າງປະໂຫຍກອະທິບາຍໃນພາສາປັນຈາບີທີ່ສາມາດສື່ເຖິງຄວາມຮູ້ສຶກເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ດີທີ່ສຸດ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງໃຊ້ຄໍາສັບຫຼາຍຂຶ້ນກໍຕາມ. ນອກຈາກນັ້ນ, ການສະກົດຄໍາ ແລະ ການຖອດສຽງຊື່ສະເພາະຂອງບຸກຄົນ ຫຼື ສະຖານທີ່ຈາກພາສາລາວເປັນອັກສອນ Gurmukhi ຂອງພາສາປັນຈາບີ ກໍຕ້ອງໄດ້ຮັບການເອົາໃຈໃສ່ຢ່າງໃກ້ຊິດ ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມຜິດພາດໃນການສື່ສານ.
ຄວາມແຕກຕ່າງດ້ານຕົວອັກສອນ ແລະ ການຖອດສຽງ (Scripts and Transliteration)
ພາສາລາວນໍາໃຊ້ຕົວອັກສອນລາວ ເຊິ່ງມີຕົ້ນກໍາເນີດມາຈາກອັກສອນພຣาຫມີ (Brahmi script) ໂດຍມີລັກສະນະເປັນອັກສອນປະກອບສະຫຼະ (Abugida). ໃນຂະນະດຽວກັນ, ພາສາປັນຈາບີ ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວຈະຖືກຂຽນດ້ວຍອັກສອນກູຣມຸກີ (Gurmukhi script) ໃນປະເທດອິນເດຍ ແລະ ອັກສອນຊາມຸກີ (Shahmukhi script) ເຊິ່ງເປັນອັກສອນອາຣັບ-ເປີເຊຍໃນປະເທດປາກີສະຖານ. ໃນບົດຄວາມນີ້, ພວກເຮົາຈະເນັ້ນໃສ່ອັກສອນກູຣມຸກີ ເປັນຫຼັກ.
การຖອດສຽງ ຫຼື ການທັບສັບຊື່ສະເພາະ ເຊັ່ນ ຊື່ຄົນ, ຊື່ເມືອງ, ຫຼື ຊື່ສະຖານທີ່ທ່ອງທ່ຽວຈາກລາວເປັນປັນຈາບີ ຖືເປັນເລື່ອງທີ່ຍາກ. ເນື່ອງຈາກລະບົບສຽງວັນນະຍຸດ (Tones) ຂອງພາສາລາວມີ 5-6 ສຽງ ທີ່ຊ່ວຍແຍກຄວາມໝາຍຂອງຄໍາ, ແຕ່ພາສາປັນຈາບີເປັນພາສາທີ່ມີລະບົບສຽງວັນນະຍຸດໃນກຸ່ມພາສາອິນໂດ-ອາຣະຍັນ ເຊິ່ງມີ 3 ສຽງ (ສຽງສູງ, ສຽງກາງ, ສຽງຕໍ່າ) ແຕ່ມີການສະແດງອອກທາງການອອກສຽງທີ່ແຕກຕ່າງ. ນັກແປຕ້ອງມີຄວາມລະມັດລະວັງໃນການເລືອກຕົວອັກສອນກູຣມຸກີເພື່ອໃຫ້ໄດ້ສຽງທີ່ໃກ້ຄຽງກັບພາສາລາວຫຼາຍທີ່ສຸດ. ການອອກສຽງພະຍັນຊະນະບາງຕົວ ເຊັ່ນ ພະຍັນຊະນະທີ່ມີສຽງພົ່ນລົມ (Aspirated consonants) ແລະ ສຽງບໍ່ພົ່ນລົມ (Unaspirated consonants) ຕ້ອງໄດ້ຮັບການກໍານົດໃຫ້ຖືກຕ້ອງໃນອັກສອນກູຣມຸກີ ເພື່ອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມສັບສົນໃນການອ່ານຊື່ນັ້ນໆ.
ບົດສະຫຼຸບ
ການແແປພາສາລາວເປັນພາສາປັນຈາບີບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການປ່ຽນຄໍາສັບຈາກພາສາໜຶ່ງໄປຫາອີກພາສາໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ ແຕ່ມັນແມ່ນການສ້າງຂົວເຊື່ອມຕໍ່ລະຫວ່າງສອງວັດທະນະທໍາທີ່ມີຄວາມຫຼາກຫຼາຍ. ການເປັນນັກແປທີ່ມີປະສິດທິພາບຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີການຮຽນຮູ້ຢ່າງຕໍ່ເນື່ອງ, ທັງການພັດທະນາທັກສະດ້ານພາສາສາດ ແລະ ການສຶກສາວັດທະນະທໍາທ້ອງຖິ່ນຂອງທັງສອງຝ່າຍ. ດ້ວຍການນໍາໃຊ້ຫຼັກການ ແລະ ເຕັກນິກທີ່ໄດ້ກ່າວມາຂ້າງເທິງນີ້, ນັກແປຈະສາມາດສ້າງສັນຜົນງານການແປທີ່ມີຄວາມຖືກຕ້ອງ, ສະຫຼະສະຫຼວຍ ແລະ ສາມາດສື່ສານກັບຜູ້ອ່ານພາສາປັນຈາບີໄດ້ຢ່າງມີປະສິດທິພາບສູງສຸດ.