די איבערזעצונג־קונסט צווישן ייִדיש, אַ גערמאַניש־סעמיטישע שפּראַך מיט טיפע אייראָפּעיִשע און ייִדישע קולטור־וואָרצלען, און צוואַנאַ (Setswana), אַ באַנטו־שפּראַך וואָס ווערט ברייט גערעדט אין דרום־אַפֿריקע און באָצוואַנאַ, שטעלט מיט זיך פֿאָר איינע פֿון די מערסט פֿאַסצינירענדע און קאָמפּליצירטע אַרויספֿאָדערונגען אין דער מאָדערנער איבערזעצונג־וועלט. דאָס איז נישט סתם אַן איבערזעצונג פֿון איין וואָרט צו אַן אַנדערן, נאָר אַ בריק צווישן צוויי גאָר אונטערשיידלעכע וועלט־אויפֿפֿאַסונגען, גראַמאַטישע סיסטעמען און היסטאָרישע קאָנטעקסטן. דער דאָזיקער אַרטיקל גיט אַן טיפֿן אַנאַליז פֿון די סינטאַקטישע, קולטורעלע און סעמאַנטישע אַספּעקטן וואָס יעדער פֿאַכמאַנישער איבערזעצער מוז נעמען אין באַטראַכט פֿאַר אַן אָפּטימאַלן SEO רעזולטאַט.
די לינגוויסטישע סטרוקטורן: ייִדישע פֿלעקסיע קעגן צוואַנאַ סובפֿיקסאַציע
ייִדיש געהערט צו דער אינדאָ־אייראָפּעיִשער משפּחה, אָבער איר קאָמפּלעקסע געשיכטע האָט זיך אויסגעפֿאָרעמט דורך פֿיר הויפּט־קאָמפּאָנענטן: גערמאַניש, העברעיִש־אַרמיש (לשון־קודש), סלאַוויש און ראָמאַניש. די גראַמאַטיק פֿון ייִדיש איז פֿלעקטיוו, וואָס מיינט אַז ווערטער ענדערן זייערע סופֿיקסן לויט פֿאַלן (נאָמינאַטיוו, אַקוזאַטיוו, דאַטיוו), מין (זכר, נקבה, נייטראַל) און צאָל. די סינטאַקס פֿון ייִדיש פֿאָלגט דעם כלל פֿון "ווערב־צווייט" (V2 Word Order), וווּ דער קאָניוגירטער ווערב מוז קומען אויפֿן צווייטן אָרט אין אַ הויפּטזאַץ.
פון דער אַנדערער זייט, איז צוואַנאַ אַ באַנטו־שפּראַך פֿון דער ניגער־קאָנגאָ גרופּע. זי איז אַן אַגלוטינאַטיווע שפּראַך, וווּ גראַמאַטישע באַציִונגען ווערן אויסגעדריקט דורך צוגעבן אַ סך פּרעפֿיקסן און סופֿיקסן צו די וואָרצלען פֿון די ווערטער. אַנשטאָט דעם ייִדישן סיסטעם פֿון דריי גראַמאַטישע מינים, ניצט צוואַנאַ אַ סיסטעם פֿון נאָמען־קלאַסן (Noun Classes) — אין גאַנצן כּמעט 18 קלאַסן. יעדער קלאַס באַשטימט די פּרעפֿיקסן פֿאַר אַדזשעקטיוון, פּראָנאָמען און ווערבן וואָס זענען פֿאַרבונדן מיט דעם נאָמען. דאָס הייסט אַז דער איבערזעצער קען נישט פֿאַרלאָזן זיך אויף אַ דירעקטן גראַמאַטישן פּאַראַלעל, נאָר מוז איבערבויען די גאַנצע זאַץ־סטרוקטור.
סינטאַקטישע אַרויספֿאָדערונגען: סינטאַקס און וואָרט־סדר
די פֿאַרשידנשייד אין זאַץ־סטרוקטור צווישן די צוויי שפּראַכן פֿאָדערט אַ הויכע מאָס פֿון פֿלעקסיביליטעט. בעת ייִדיש ערלויבט אַ פֿרייִערן וואָרט־סדר צוליב די פֿאַל־ענדונגען און ניצט דעם V2 סטרוקטור, נוצט צוואַנאַ אַ שטרענגערן SVO (סוביעקט־ווערב־אָביעקט) סדר. צום ביישפּיל, אין ייִדיש קען מען זאָגן: "נעכטן האָב איך געזען דעם מאַן", וווּ דער צייט־אָנווייַזער קומט אין אָנהייב און דער סוביעקט ווערט אַריבערגעשטעלט נאָכן ווערב. אין צוואַנאַ מוז די סטרוקטור זיין קלאָרער און פֿאָלגן די פֿאָרמולע פֿון דעם סוביעקט־קאָנקאָרד.
צוואַנאַ פֿאָדערט אויך אַז יעדער ווערב זאָל האָבן אַ סוביעקט־פּרעפֿיקס (Subject Concord) וואָס שטימט מיט דעם נאָמען־קלאַס פֿונעם סוביעקט. אויב דער סוביעקט איז "motho" (מענטש, קלאַס 1), וועט דער ווערב באַקומען דעם פּרעפֿיקס "o". אויב דער סוביעקט איז "batho" (מענטשן, קלאַס 2), וועט דער ווערב באַקומען דעם פּרעפֿיקס "ba". דער מאָדעל פֿון ייִדישן ווערב מיט זיין קאָניוגאַציע מוז פֿאַרמירט ווערן ספּעציפֿיש פֿאַר יעדן קלאַס אין צוואַנאַ, וואָס פֿאָדערט אַ פֿולשטענדיקע לינגוויסטישע רעקאָנסטרוקציע פֿונעם טעקסט.
קולטורעלע לאקאליזאציע: איבערזעצן לשון־קודש און ייִדישקייט
איינע פֿון די גרעסטע מניעות אין דער איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף צוואַנאַ איז די איבערזעצונג פֿון ייִדישע קולטורעלע און רעליגיעזע באַגריפֿן, ספּעציעל די וואָס קומען פֿון העברעיִש אָדער סלאַווישע מקורות. ייִדיש איז דורכגעזאַפּט מיט טערמינען וואָס האָבן נישט קיין פּשוטן עקוויוואַלענט אין קיין קולטור אַנדערש ווי די ייִדישע.
- שבת: דער באַגריף פֿון "שבת" איז פֿיל מער ווי בלויז "Sontaga" (זונטיק) אָדער אַ טאָג פֿון רו. עס ינקלודעט אַ גאַנצע קאַטעגאָריע פֿון הלכות, קולטורעלע טראַדיציעס און רוחניות. דער איבערזעצער קען ניצן דאָס וואָרט "Sabata", אָבער ער מוז אָפט צוגעבן דערקלערונגען כּדי צו דערקענען דעם פּינקטלעכן רוח פֿונעם טעקסט.
- מצוה: אין ייִדיש קען "מצוה" מיינען סיי אַ געבאָט פֿון דער תּורה, סיי אַ גוטע טאַט. אין צוואַנאַ קען מען ניצן "molao" (געזעץ / געבאָט) אָדער "tiro e e siameng" (אַ גוטע אַרבעט), אָבער דער אונטערשייד מוז זיין אויסגעקליבן לויטן קאָנטעקסט.
- כשר: דער ספּעציפֿישער דיעטע־קאָדעקס פֿון כשרות האָט נישט קיין דירעקטן עקוויוואַלענט. מען קען עס איבערזעצן ווי "dijo tse di dumeletsweng kafa molaong wa Sejuda" (עסן וואָס איז ערלויבט לויט דעם ייִדישן געזעץ).
פֿון דער אַנדערער זייט, האָט צוואַנאַ אויך ספּעציפֿישע קולטורעלע באַגריפֿן וואָס קומען פֿון דער טראַדיציאָנעלער אַפֿריקאַנער סאָציאַלער סטרוקטור, ווי "Botho" (מענטשלעכקייט און קאָמונאַלע סאָלידאַריטעט, ענלעך צו דעם ייִדישן באַגריף פֿון "מענטשלעכקייט"). דער איבערזעצער דאַרף קענען פֿאַרבינדן די צוויי עטישע סיסטעמען כּדי צו שאַפֿן אַ נאַטירלעכן און פֿאַרשטענדלעכן טעקסט פֿאַר די לאָקאַלע לייענער.
דינאַמישע עקוויוואַלענץ און ידיאָמאַטישע איבערזעצונג
אין דער טעאָריע פֿון איבערזעצונג, איז "דינאַמישע עקוויוואַלענץ" (Dynamic Equivalence) דער פּרינציפּ פֿון איבערזעצן דעם עפֿעקט פֿונעם אָריגינעלן טעקסט אויפֿן לעזער, אָנשטאָט איבערצונעמען די ווערטער וואָרט־ביי־וואָרט. דאָס איז קריטיש ווען מען אַרבעט מיט ידיאָמען און פֿאָלקס־ווערטלעך. ייִדיש איז באַקאַנט מיט אירע טיפֿע און אָפֿט סאַרקאַסטישע ידיאָמען. אויב אַן איבערזעצער וועט איבערזעצן "אַ סך שוואָנצעס מאַכן אַ קרוין" ליטעראַל אויף צוואַנאַ, וועט דער רעזולטאַט זיין לעכערלעך און אומפֿאַרשטענדלעך.
אַנשטאָט דעם, מוז מען זוכן צוואַנאַ פּראָווערבס (diane) וואָס האָבן דעם זעלבן מאָראַלישן אָדער פּראַקטישן ציל. למשל, פֿאַרן באַגריף פֿון קאָאָפּעראַציע און אחדות, קען מען ניצן דאָס באַקאַנטע צוואַנאַ ווערטל: "Kgetse ya tsie e kgonwa ka go tshwaraganelwa" (דער זאַק מיט היישעריקן קען נאָר געטראָגן ווערן דורך צוזאַמענאַרבעט), וואָס קאָרעספּאָנדירט מיט דעם ייִדישן געדאַנק פֿון קאָמונאַלן כּוח און קאָאָפּעראַציע.
פּראַקטישע עצות פֿאַרן איבערזעצער
צו דערגרייכן אַן אידעאַלע איבערזעצונג צווישן ייִדיש און צוואַנאַ, דאַרף דער איבערזעצער פֿאָלגן עטלעכע וויכטיקע מעטאָדן:
- טיפֿע קאָנטעקסטואַליזאַציע: קיינמאָל נישט איבערזעצן קיין איינצלנע ווערטער אָן פֿאַרשטיין די גאַנצע פּאַראַגראַף און דעם היסטאָרישן הינטערגרונט פֿונעם טעקסט.
- ניצן מעטאַפֿאָרישע אַנאַלאָגיעס: ווען איר באַגעגנט אַ ייִדישן ידיאָם, זוכט די ספּעציפֿישע צוואַנאַ מעטאַפֿאָרן וואָס דריקן אויס די זעלבע עמאָציע אָדער חכמה.
- ספּעציעלע קאָנטראָל פֿון נאָמען־קלאַסן: זיכערמאַכן אַז די גראַמאַטישע העסקעמען (Concords) אין צוואַנאַ זענען אַבסאָלוט פּינקטלעך, כּדי דער טעקסט זאָל קלינגען פֿליסיק און נאַטירלעך פֿאַר אַ מוטער־שפּראַך רעדנער.
- באַנוץ פֿון פֿאַכמאַנישע גלאָסאַרן: אָנפֿירן אַן אייגענעם רשימה פֿון ייִדיש־צוואַנאַ קולטורעלע טערמינען צו פֿאַרזיכערן קאָנסיסטענץ איבערן גאַנצן פּראָיעקט.
די איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף צוואַנאַ איז אַן עקספּעדיציע אין צוויי רייכע און לעבעדיקע שפּראַכלעכע וועלטן. דורך פֿאַרשטיין די טיפֿע לינגוויסטישע און קולטורעלע דיפֿערענצן, קענען איבערזעצער שאַפֿן אַרבעטן וואָס היטן אָפּ די אָריגינעלע מעסעדזשעס בשעת זיי רעדן דירעקט צומ האַרץ פֿונעם צוואַנאַ־לייענער.