Хэлний бүтцийн ялгаа: Өгүүлбэрийн гишүүдийн дараалал
Монгол болон испани хэлнүүд нь тэс өөр хэлний бүлэгт хамаардаг тул тэдгээрийн өгүүлбэрийн бүтэц эрс ялгаатай байдаг. Монгол хэл нь Алтай язгуурын залгамал хэл бөгөөд өгүүлбэрийн үндсэн бүтэц нь "Өгүүлэгдэхүүн + Тусагдахуун + Өгүүлэхүүн" (SOV) гэсэн дараалалтай байдаг. Харин испани хэл нь Энэтхэг-Европ язгуурын Роман хэлний бүлэгт багтдаг бөгөөд "Өгүүлэгдэхүүн + Өгүүлэхүүн + Тусагдахуун" (SVO) бүтцийг баримталдаг. Энэхүү бүтцийн зөрүү нь орчуулагчаас өгүүлбэрийг бүхэлд нь дахин зохион байгуулахыг шаарддаг. Монгол өгүүлбэрийн төгсгөлд байх үйл үгийг испани хэл рүү хөрвүүлэхдээ өгүүлбэрийн дунд оруулж, нөхцөлүүдийг угтвар үг (preposition) болон туслах үйл үгсээр орлуулах шаардлагатай болдог. Орчуулагч хүн монгол өгүүлбэрийг уншаад түүний утга санааг испани хэлний логик дараалалд оруулахын тулд өгүүлбэрийн бүтцийг бүрэн эвдэж, шинээр барих шаардлагатай болдог нь орчуулгын явцад тулгардаг хамгийн эхний томоохон даваа юм.
Дүрмийн хүйс ба тооны зохицол
Испани хэлний нэг томоохон онцлог бол нэр үг, тэмдэг нэр, сүргийн нэрс бүгд дүрмийн хүйс буюу эр, эм хүйст хуваагддагт оршино. Мөн тооны хувьд ганц ба олон тооны зохицлыг чанд баримталдаг. Монгол хэлэнд дүрмийн хүйс гэх ойлголт байдаггүй бөгөөд хүйс заасан тусгай үгсийг (жишээ нь: эмэгтэй, эрэгтэй, эм, эр) контекстоос хамааран хэрэглэдэг. Тиймээс монгол хэлнээс испани хэл рүү орчуулахдаа тухайн нэр үг нь эр (masculino) эсвэл эм (femenino) хүйсний аль нь болохыг зөв тодорхойлж, түүнийг дагаж буй тэмдэг нэр болон артиклийг хүйсийн хувьд зохицуулах нь маш чадвар шаардсан ажил юм. Жишээлбэл, "сайхан гэр" гэхийг испаниар "una casa hermosa" (эм хүйс) гэж орчуулах бөгөөд энд "casa" (гэр) нь эм хүйсний нэр үг тул тодорхойгүй артикль "una" болон тэмдэг нэр "hermosa" нь мөн эм хүйсийн хэлбэрт хувирч байна. Харин "сайхан машин" гэвэл "un coche hermoso" (эр хүйс) болох бөгөөд нэр үгнээс хамаарч тэмдэг нэрийн төгсгөл өөрчлөгддөг. Үүнийг орчуулгад алдалгүй тусгах нь бичвэрийн чанарт шууд нөлөөлнө.
Үйл үгийн хувирал ба цагийн систем
Испани хэл нь үйл үгийн хувирал (conjugation) маш баялаг хэл юм. Үйл үг нь бие (би, чи, тэр, бид, та нар, тэд), тоо, цаг (өнөөдөр, өнгөрсөн, ирээдүй), болон төлөвөөс (indicativo, subjuntivo, imperativo) хамаарч хэдэн арван янзаар хувирдаг. Монгол хэлний хувьд үйл үг нь цаг болон байдлаар хувирах боловч биеэр хувирах дүрэм байдаггүй бөгөөд голдуу дагавар нөхцөлөөр илэрхийлэгддэг. Орчуулагчийн хувьд монгол хэл дээрх үйл үгийн илэрхийлж буй нарийн санааг испани хэлний аль цаг, ямар төлөв дээр буулгахыг шийдэх нь амаргүй даалгавар байдаг. Ялангуяа испани хэлний "subjuntivo" (хүсэх, эргэлзэх төлөв) нь монгол хэлний хүсэх, нөхцөлдөх тийн ялгалуудтай хэрхэн дүйцэхийг нарийн тооцоолох шаардлагатай. Түүнчлэн испани хэлэнд өнгөрсөн цагийг илэрхийлэх "pretérito indefinido" (тодорхой өнгөрсөн цаг) болон "pretérito imperfecto" (тодорхойгүй өнгөрсөн цаг) хоёрын ялгааг монгол хэлний өнгорсөн цаг заах өөр өөр дагавартай хэрхэн уялдуулахыг сайтар тооцох ёстой.
Угтвар үгс ба тийн ялгал
Монгол хэл нь залгамал шинж чанартай тул үг хоорондын харилцааг тийн ялгалын нөхцөлүүдээр (өгөх оршихын "д/т", заахын "ыг/ийг", гарахын "аас/оос" гэх мэт) илэрхийлдэг. Харин испани хэлэнд эдгээр харилцааг угтвар үгс (prepositions) болох "de", "en", "a", "para", "por" зэргээр илэрхийлдэг. Монгол хэлний тийн ялгалын нэг нөхцөл испани хэлний хэд хэдэн угтвар үгтэй дүйцэх тохиолдол элбэг. Жишээлбэл, монгол хэлний гарахын тийн ялгал "-аас" нь испани хэлний эх үүсвэрийг заасан "de" эсвэл дотроос гадагш чиглэсэн хөдөлгөөнийг заасан "desde" угтвар үгээр илэрхийлэгдэж болно. Мөн чиглэлийн "рүү/лүү" гэсэн нөхцөл нь испани хэлний "hacia" эсвэл "a" угтвар үгтэй дүйцнэ. Эдгээр угтвар үгийг буруу хэрэглэх нь өгүүлбэрийн утгыг бүрэн алдагдуулах аюултай тул контекстоос хамааран зөвийг сонгох нь орчуулагчийн ур чадварыг шалгадаг.
Идэвхтэй ба идэвхгүй хэв, хамаатуулах төлөв
Монгол хэлэнд үйлдэгч нь тодорохойгүй эсвэл үйлдлийг чухалчилсан өгүүлбэрт идэвхгүй хэвийг (жишээлбэл, "-гд", "-д" дагавар ашиглан) өргөн хэрэглэдэг. Испани хэлний хувьд идэвхгүй хэвийг (voz pasiva) илэрхийлэх "ser + participio" бүтэц байдаг ч яриан болон бичгийн хэлэнд "se" төлөөний үгийг ашигласан идэвхгүй хэлбэр (pasiva refleja) илүү түгээмэл байдаг. Орчуулагч хүн монгол хэлний идэвхгүй хэлбэртэй өгүүлбэрийг испани хэл рүү хөрвүүлэхдээ аль хувилбар нь илүү байгалийн сонсогдохыг контекстоос хамааран сонгох хэрэгтэй. Мөн монгол хэлний хамаатуулах төлөв (миний, чиний, өөрийн гэх мэт) болон хамаатуулахын нөхцөлүүдийг ("-хэн", "-минь", "-маань") испани хэлний хамаатуулах төлөөний үгс болох "mi", "tu", "su", "nuestro" зэрэгтэй хэрхэн зохицуулах вэ гэдэг нь бас нэгэн чухал асуудал юм. Испани хэлэнд биеийн хэсгүүд болон хувийн эд зүйлсийн талаар ярихдаа хамаатуулах төлөөний үг гэхээсээ илүүтэйгээр тусахуйн төлөөний үг болон тодорхой артиклийг түлхүү ашигладаг (жишээ нь: "Би гараа угаав" гэхийг "Lavo mis manos" гэхээс илүү "Me lavo las manos" гэж хэлдэг). Эдгээр нарийн хэл зүйн ялгааг мэдэрч орчуулах нь мэргэжлийн түвшний орчуулга хийхэд зайлшгүй шаардлагатай чадвар юм.
Соёлын нутагшуулалт ба идиом хэллэгүүд
Аливаа орчуулга нь зөвхөн үг хөрвүүлэх явдал биш, соёл хоорондын гүүр болох үйл ажиллагаа юм. Монголчуудын нүүдлийн соёл иргэншил, ахуй амьдралтай холбоотой өвөрмөц хэллэг, зүйр цэцэн үгсийг испани хэл рүү шууд орчуулбал утгагүй болж хувирна. Жишээ нь, "морь харах" гэсэн хэллэгийг испани хэл рүү үгчлэн орчуулбал морь ширтэх мэт утгатай болох тул утгын хувьд дүйцэх "ir al baño" (бие засах) гэж хөрвүүлэх нь зүйтэй. Түүнчлэн монголчуудын зочломтгой зан, цагаан идээ, мал аж ахуйн холбогдолтой нэр томьёог испани хэлтэн уншигчдад ойлгомжтой болгохын тулд тайлбар зүүлт хийх эсвэл дүйцэхүйц соёлын хувилбарыг сонгох хэрэгтэй. Латин Америк болон Испани улсын хэлний аялга, үгсийн сангийн ялгааг ч бас анхаарах ёстой. Испанид хэрэглэгддэг зарим үг Латин Америкт огт өөр утгатай байж болох бөгөөд үүнийг тооцоолох нь уншигчдад зөв мэдээлэл хүргэхэд тусална.
Орчуулгын чанарыг сайжруулах практик зөвлөмжүүд
Монгол хэлнээс испани хэл рүү орчуулж буй мэргэжилтнүүд болон сонирхогчдод зориулсан дараах практик зөвлөмжүүд орчуулгын чанарыг шинэ түвшинд гаргахад тусална:
- Контекстыг бүрэн ойлгох: Үг тус бүрээр хөөж орчуулахаас зайлсхийж, өгүүлбэр, догол мөрийн ерөнхий санааг испани хэлний логикт нийцүүлэн шинээр найруулах хэрэгтэй. Энэ нь орчуулгыг илүү чөлөөтэй, уян хатан болгоно.
- Толь бичиг ба хэлний сан ашиглах: Хоёр хэлний шууд толь бичиг ховор байдаг тул англи хэлийг дамжуурга болгон ашиглах нь элбэг. Гэхдээ "Reverso Context", "Linguee", "WordReference" зэрэг мэргэжлийн хэрэглүүрүүдийг ашиглан үгийн хэрэглээний орчныг сайтар шалгах хэрэгтэй.
- Дүрмийн хяналт хийх: Оруулга дууссаны дараа испани хэлний хүйс, тооны зохицол болон үйл үгийн цагуудын уялдаа холбоог заавал дахин нягталж үзээрэй. Өчүүхэн жижиг хүйсийн алдаа ч бичвэрийн ерөнхий сэтгэгдэлд сөргөөр нөлөөлдөг.
- Уугуул хэлтнээр хянуулах: Хэрэв орчуулгын эцсийн бүтээгдэхүүн нь мэргэжлийн түвшний нийтлэл эсвэл ном зохиол бол испани хэлийг уугуул хэл шигээ эзэмшсэн (native speaker) редактороор хянуулах нь чанарыг эрс сайжруулна.