Mae cyfieithu rhwng dwy iaith sy'n perthyn i wahanol deuluoedd ieithyddol ac sydd â nodweddion strwythurol hollol wahanol bob amser yn cyflwyno heriau unigryw. Mae'r Gymraeg, sef iaith Geltaidd a siaredir yn bennaf yng Nghymru, a'r Croateg, sef iaith Slafaidd Ddeheuol sy'n iaith swyddogol yn Croatia ac yn un o ieithoedd swyddogol yr Undeb Ewropeaidd, yn enghreifftiau perffaith o hyn. Wrth gyfieithu o'r Gymraeg i'r Croateg, mae angen llawer mwy na throsi geiriau yn llythrennol o'r naill iaith i'r llall; mae angen dealltwriaeth ddofn o systemau gramadegol cymhleth, cystrawen, a chyd-destun diwylliannol y ddwy iaith. Bwriad y canllaw hwn yw dadansoddi'r arlliwiau ieithyddol hyn a darparu cyngor ymarferol i gyfieithwyr ac arbenigwyr optimeiddio peiriannau chwilio (SEO) sy'n gweithio ar brosiectau lleoleiddio tebyg.
1. Strwythur Brawddegau a Chystrawen: VSO yn erbyn SVO
Un o'r gwahaniaethau mwyaf sylfaenol ac amlwg rhwng y Gymraeg a'r Croateg yw trefn sylfaenol y geiriau mewn brawddeg. Mae'r Gymraeg yn nodedig am ddefnyddio'r drefn Berf-Goddrych-Gwrthrych (VSO). Er enghraifft, yn y frawddeg "Ysgrifennodd yr awdur y llyfr", y ferf "Ysgrifennodd" sy'n dechrau'r frawddeg, yna'r goddrych "yr awdur", ac yn olaf y gwrthrych "y llyfr". Mae'r drefn hon yn sefydlog ar gyfer brawddegau syml yn y Gymraeg.
Ar y llaw arall, mae'r Croateg yn dilyn y drefn Goddrych-Berf-Gwrthrych (SVO) yn gyffredinol, sef "Pisac je napisao knjigu" (Yr awdur ysgrifennodd y llyfr). Fodd bynnag, mae gan y Croateg drefn geiriau llawer mwy hyblyg na'r Gymraeg oherwydd ei system achosion cyfoethog. Gall strwythur y frawddeg newid yn sylweddol yn dibynnu ar ba elfen y mae angen ei phwysleisio heb golli ystyr sylfaenol y frawddeg. Wrth gyfieithu, rhaid i'r cyfieithydd osgoi trosi strwythur VSO y Gymraeg yn llythrennol i'r Croateg, gan y byddai hynny'n swnio'n annaturiol iawn neu hyd yn oed yn anghywir yn ramadegol.
2. System Achosion y Croateg a Diffyg Achosion yn y Gymraeg Modern
Nid oes gan y Gymraeg fodern achosion gramadegol ar gyfer enwau (heblaw am weddillion bach iawn mewn rhai rhagenwau personol). Defnyddir arddodiaid a threfn geiriau i ddangos perthynas enwau o fewn brawddeg. Mewn cyferbyniad llwyr, mae gan y Croateg saith achos gramadegol wahanol ar gyfer enwau, ansoddeiriau, a rhagenwau: yr Enwol (Nominativ), y Genidol (Genitiv), y Dadiol (Dativ), y Gwrthrychol (Akuzativ), y Cyfarchol (Vokativ), y Lleol (Lokativ), a'r Offerynnol (Instrumental).
Mae pob un o'r saith achos hyn yn effeithio ar ddiweddglo'r enw a'r ansoddeiriau sy'n gysylltiedig ag ef. Wrth gyfieithu arddodiaid Cymraeg fel "i", "ar", "at", "gan", neu "gyda", rhaid i'r cyfieithydd bennu nid yn unig y gair Croateg cyfatebol ond hefyd yr achos cywir y mae'r arddodiad hwnnw'n ei lywodraethu. Er enghraifft, wrth gyfieithu "i'r dref" (i nodi cyfeiriad neu symudiad), defnyddir y gair Croateg "u" sy'n llywodraethu'r achos Gwrthrychol (Akuzativ), gan roi'r ffurf "u grad". Os yw'n nodi lleoliad sefydlog fel "yn y dref", defnyddir yr un arddodiad "u" ond mae'n llywodraethu'r achos Lleol (Lokativ), gan roi'r ffurf "u gradu". Gall camgymeriad bach yn yr achos newid ystyr y frawddeg neu arwain at destun sy'n swnio'n hynod anbroffesiynol.
3. Cenedl Gramadegol a Chytundeb Ansoddeiriau
Mae'r ddwy iaith yn nodi cenedl gramadegol enwau, ond mae yna wahaniaeth allweddol yn y nifer o genhedloedd sydd ar gael. Yn y Gymraeg, mae dwy genedl yn unig: gwrywaidd a benywaidd. Yn y Croateg, fodd bynnag, mae tair cenedl: gwrywaidd (muški rod), benywaidd (ženski rod), a'r dinod neu'r diryw (srednji rod).
Wrth drosi enw o'r Gymraeg sy'n wrywaidd neu'n fenywaidd, nid yw'n dilyn y bydd yr enw cyfatebol yn yr un genhedlaeth yn y Croateg. Ar ben hynny, mae rheolau cytundeb (concord) yn y Croateg yn llawer mwy cymhleth ac eang. Rhaid i bob ansoddair, rhagenw, a hyd yn oed rhanffurfiau berfol (mewn rhai amseroedd gorffennol) gytuno â'r enw y maent yn cyfeirio ato o ran cenedl, rhif (unigol neu luosog), ac achos gramadegol. Wrth gyfieithu ansoddeiriau sy'n dilyn yr enw fel arfer yn y Gymraeg, mae angen eu gosod cyn yr enw yn y Croateg a sicrhau bod eu diweddglo yn cyd-fynd yn fanwl â nodweddion yr enw hwnnw.
4. Agwedd Ferfol (Verbal Aspect) yn y Croateg
Nodwedd unigryw ac heriol arall o'r Croateg (ac ieithoedd Slafaidd yn gyffredinol) yw'r rhaniad rhwng berfau gorffenedig (perfective / svršeni) ac anorffenedig (imperfective / nesvršeni). Mae berfau gorffenedig yn dynodi gweithred sydd wedi'i chwblhau neu sy'n digwydd ar un amser penodol, tra bod berfau anorffenedig yn dynodi gweithred sy'n parhau, sy'n anghyflawn, neu sy'n digwydd dro ar ôl tro.
Nid yw'r cysyniad hwn yn bodoli yn yr un modd yn y Gymraeg. Yn y Gymraeg, rydym yn dibynnu ar eiriau cynorthwyol neu ronynnau agwedd i fynegi hyn, megis "yn" (ar gyfer agwedd barhaus: "Rwy'n darllen y llyfr") neu "wedi" (ar gyfer agwedd berffaith: "Rwyf wedi darllen y llyfr"). Wrth gyfieithu i'r Croateg, mae angen i'r cyfieithydd ddadansoddi cyd-destun y weithred yn fanwl er mwyn dewis y ferf gywir. Er enghraifft, mae "darllen" yn gallu cyfieithu fel "čitati" (anorffenedig, yn cyfeirio at y broses o ddarllen) neu "pročitati" (gorffenedig, yn cyfeirio at orffen y darlleniad). Mae dewis anghywir yn gallu drysu'r darllenydd o ran amseriad neu gwblhad y weithred.
5. Treigladau'r Gymraeg: Sut i osgoi dryswch wrth gyfieithu
Cyn y gall cyfieithydd ddechrau ar y broses o drosi i'r Croateg, mae angen iddo ddeall testun gwreiddiol y Gymraeg yn drylwyr. Un o nodweddion mwyaf heriol y Gymraeg i gyfieithwyr nad ydynt yn siaradwyr brodorol yw system treigladau cytsain (meddal, trwynol, a llaes). Mae treigladau yn newid llythyren gyntaf gair yn dibynnu ar gyd-destun gramadegol y frawddeg (e.g., "cath" yn troi'n "gath", "nghath", neu "chath").
Ar gyfer cyfieithwyr neu systemau cyfieithu awtomatig (CAT tools), gall treigladau fod yn ffynhonnell dryswch fawr gan eu bod yn cuddio ffurf gysefin (lemmatized) y gair. Mae'n hanfodol nodi'r ffurf wreiddiol cyn chwilio am y term cyfatebol gorau yn y Croateg. Nid oes gan y Croateg dreigladau cytsain cychwynnol tebyg, ond mae ganddo system o newidiadau seinegol mewnol (fel palataleiddio a sibilantio) sy'n digwydd wrth ffurfio achosion neu ddirywiadau (declensions) ac sy'n gofyn am yr un lefel o graffter gan y cyfieithydd.
6. Optimeiddio SEO a Lleoleiddio ar gyfer y Farchnad Croateg
Wrth gyfieithu cynnwys gwe neu farchnata o'r Gymraeg i'r Croateg sydd angen ei optimeiddio ar gyfer peiriannau chwilio (SEO), rhaid dilyn nifer o arferion gorau i sicrhau bod y cynnwys yn cyrraedd y gynulleidfa darged yn effeithiol:
- Ymchwil Allweddeiriau Lleol: Peidiwch byth â chyfieithu allweddeiriau Cymraeg yn llythrennol i'r Croateg. Defnyddiwch offer SEO pwrpasol i ddod o hyd i'r termau chwilio a'r ymadroddion mwyaf poblogaidd y mae siaradwyr brodorol yn Croatia yn eu defnyddio mewn gwirionedd ar Google.
- Rheoli nodau arbennig y Croateg: Mae'r Croateg yn defnyddio llythrennau Lladin arbennig gyda nodau diacritig (č, ć, đ, š, ac ž). Mae'n hanfodol defnyddio'r nodau hyn yn gywir mewn URLs, tagiau teitl (title tags), disgrifiadau meta, a phenawdau. Gall hepgor neu gamddefnyddio'r nodau hyn effeithio'n negyddol ar rhengoedd chwilio a phrofiad y defnyddiwr.
- Addasu Naws ac Arddull (Tone of Voice): Mae'r Gymraeg yn aml yn tueddu i fod yn fwy anffurfiol a chyfeillgar mewn cynnwys marchnata a chyhoeddus. Mewn cyferbyniad, mae disgwyliadau o ran naws broffesiynol a ffurfiol yn Croatia yn uwch mewn cyd-destunau busnes ac academaidd. Rhaid addasu'r arddull yn briodol wrth leoleiddio.
- Trosi Diwylliannol (Transcreation): Os yw'r testun Cymraeg gwreiddiol yn cyfeirio at sefydliadau neu draddodiadau lleol (fel yr Eisteddfod, y Gymraeg fel iaith leiafrifol, neu sefydliadau fel y Llyfrgell Genedlaethol), dylid darparu esboniad cyd-destunol byr neu ddod o hyd i gyfatebiaeth ddiwylliannol addas er mwyn sicrhau bod y gynulleidfa Groateg yn deall y neges yn llawn.
Achosion Astudio ac Arferion Gorau i Gyfieithwyr
Wrth ymdrin â phrosiectau cyfieithu mawr o'r Gymraeg i'r Croateg, mae'n hynod fuddiol creu geirfa ddwyieithog (glossary) o termau technegol a chyfeiriadau diwylliannol cyn dechrau ar y gwaith. Dylai cyfieithwyr gydweithio'n agos â siaradwyr brodorol o'r ddwy iaith i sicrhau bod naws ac ystyr y testun gwreiddiol yn cael eu cadw. Hefyd, mae defnyddio Meddalwedd Cyfieithu (Translation Memory) yn helpu i gynnal cysondeb ar draws dogfennau hir, gan sicrhau bod achosion gramadegol cymhleth ac arddodiaid yn cael eu cyfieithu yn yr un modd bob tro.
Trwy roi sylw manwl i'r heriau strwythurol hyn, gellir creu pont ieithyddol gref sy'n parchu hunaniaeth y Gymraeg ac yn darparu cynnwys clir, cywir, a phwerus i'r darllenydd Croateg.