1. Thulaganyo ya Mafoko mo Polelong: SVO kgatlhanong le SOV
Nngwe ya dikgwetlho tse di kgolo tseo motoloki a kopanang le tsone fa a fetolela mafoko go tswa mo Setswaneng go ya mo Sejapaneng ke thulaganyo ya mafoko mo polelong. Setswana se latela thulaganyo ya Subject-Verb-Object (SVO). Ka sekai, fa re re "Monna o bala lokwalo", thulaganyo e a iponatsa sentle: "Monna" (Subject), "o bala" (Verb), mme "lokwalo" (Object). Ka fa letlhakoreng le lengwe, Sejapane se dirisa thulaganyo ya Subject-Object-Verb (SOV). Mo Sejapaneng, polelo e e fa godimo e tla fetoga go nna "Monna lokwalo o a lo bala" (Otoko wa hon wo yomu).
Phapang eno e tlhoka gore motoloki a se ka a toloka lefoko ka lefoko. O tshwanetse go tlhaloganya sebopego sotlhe sa polelo mo Setswaneng pele a ka e rulaganya sesha go ya ka melao ya popopolelo ya Sejapane. Go dira jalo go thibela gore polelo e se ka ya utlwala e se ya tlholego mo go ba ba buang Sejapane e le puo ya bone ya gae.
2. Ditlhopha tsa Maina le Ditlhalosi tsa go Bala
Setswana ke puo ya SeBantu e e nang le ditshegetso tsa ditlhopha tsa maina (noun classes). Maina a Setswana a kgaogantswe ka ditlhopha tse di farologaneng go ya ka dipharologantsho tsa bongwe le bontsi (jaaka Mo-/Ba-, Le-/Ma-, Se-/Di-). Ditlhopha tse di laola ditumelano tsa popopolelo mo polelong yotlhe, go akaretsea le dilingo tsa ditiro le ditlhalosi.
Sejapane ga se na ditshegetso tse di ntseng jalo tsa ditlhopha tsa maina. Le fa go ntse jalo, se na le thulaganyo e e raraneng ya dikaedi tsa go bala (counter words kgotsa "josuushi"). Fa re bala dilo mo Sejapaneng, re tshwanetse go tsenya lefoko le le kgethegileng la go bala le le tsamaelanang le sebopego kgotsa mofuta wa selo se go buiwang ka sone. Ka sekai, dilo tse di sephara jaaka dipampiri di balwa ka go dirisa "-mai", fa dilo tse di telele tse di chitse jaaka dipene di balwa ka "-hon". Mo godimo ga moo, Sejapane se dirisa dikarolwana (particles jaaka "wa", "ga", "wo", "ni") go supa seabe sa leina mo polelong. Go toloka go tswa mo puong e e ikaegileng ka ditlhopha tsa maina go ya mo puong e e ikaegileng ka dikarolwana le dikaedi tsa go bala go tlhoka bokgoni jo bo tseneletseng.
3. Mekgwa ya Tlotlo le Ditlhabobo tsa Setso
Tlotlo ke ntlha e e botlhokwa thata mo ditsong tseo ka bobedi. Mo Setswaneng, re supa tlotlo ka go dirisa bontsi jo bo kgethegileng (go dirisa "lo-" kgotsa "bo-") fa re bua le bagolo kgotsa batho ba ba tlotlegang. Re na le gape le mafoko a a supang tlotlo le mekgwa e e farologaneng ya go dumedisa.
Mo Sejapaneng, thulaganyo eno ya tlotlo e raneitse go feta. Puo eno e na le karolo e e bidiwang "Keigo", e e kgaoganeng ka mefuta e le meraro e megolo: Teineigo (puo e e nang le botsalano le tlotlo e e tlwaelegileng), Sonkeigo (puo e e godisang yo o buang nae), le Kenjougo (puo e e kokobetsang mmui). Fa o toloka dipuisano kgotsa dikwalo tsa semmuso go tswa mo Setswaneng, o tshwanetse go sekaseka ka kelotlhoko gore ke maemo afe a tlotlo a a tshwanetseng mo Sejapaneng. Go tlhoka go dira jalo go ka baka gore go tlhokege tlotlo e e tshwanetseng kgotsa go utlwale e le lenyatso, selo se se ka senyang kamano ya kgwebo kgotsa ya botsalano.
4. Ditshwantsho tsa Puo, Maele le Diane
Puo ya Setswana e humile ka maele le diane tse di tletseng botlhale jwa rona jaaka Batswana. Fa re re "Lehura la nko le tswa ka dinala", re a bo re tlhalosa ntlha e e rileng ka setso. Fa re toloka mafoko a a ntseng jaana go ya mo Sejapaneng, ga re kake ra a toloka ka tlhamalalo gonne a ka nna a se ka a utlwala gotlhelele.
Sejapane le sone se na le diane tsa bone tse di bidiwang "Kotowaza" le maele a a bidiwang "Yojijukugo" (mafoko a a bopilweng ka ditlhaka di le nne tsa Se-Shina). Motoloki yo o nang le bokgoni o tla sekaseka molaetsa o o mo teng ga seane sa Setswana, mme a tsome seane sa Sejapane se se nang le bokao jo bo tshwanang kgotsa molaetsa o o tshwanang mo setsong sa bone. Seno se tiisa gore molaetsa o fetisediwa ka tsela e e amegang maikutlo le tlhaloganyo ya mmadi wa Sejapane.
5. Go Utlwanisa Ditlhaloso le Tekatekano ya Dikgopolo
Fa re toloka, go na le didiriswa le mafoko a a se nang ditlhamalalo mo puong e nngwe. Ka sekai, dilo tse di amanang le setso sa Setswana jaaka "go lobela", "bogadi", kgotsa "kgotla" di ka nna le mathata go tlhalosiwa ka lefoko le le lengwe fela mo Sejapaneng. Mo maemong a a ntseng jalo, motoloki o tshwanetse go dirisa mekgwa e e latelang:
- Go tlhalosa ka dintlha (Paraphrasing): Mo boemong jwa go batla lefoko le le fanang ka tlhaloso e e batlang e tshwana, tlhalosa kgopolo eo ka botlalo gore mmadi wa Sejapane a tlhaloganye setso se se fa morago ga yone.
- Go dirisa mafoko a a adimiwang (Transliteration/Loanwords): O ka dirisa lefoko la Setswana jaaka le ntse, mme wa tsenya tlhaloso e khutshwane ka ditlhaka tsa Sejapane (jaaka Katakana) go thusa mmadi go le bitsa le go le tlhaloganya.
- Go tsenya dintlha tse di kgethegileng tsa tlhaloso (Footnotes): Dinoutu tse di kwa tlase di ka thusa thata mo go fang lesedi le le oketsegileng ka setso sa Botswana kgotsa sa Batswana.
6. Ditlhopha tsa Mafoko le Ditlhopha tsa Tumelo
Kgwetlho e nngwe e e raraneng e mo go tsamaiseng tumelano ya nako (tenses) le ditlhopha tsa mafoko. Setswana se na le mekgwa e e humileng ya go supa nako e e fetileng, nako e e tlang, le nako ya gompieno ka go dirisa ditlhabololo tsa medumo le matlhagodi (auxiliaries). Sejapane sone se na le mekgwa e mebedi fela ya nako ya popopolelo: nako ya gompieno/e e tlang le nako e e fetileng. Se se raya gore go supa gore sengwe se diragala ka nako efe e e kgethegileng, Sejapane se tlhoka gore o dirise mafoko a nako (jaaka gompieno, maabane, kgotsa mo isagong) kgotsa sebopego sa lediri se se supanang le maemo ao.
7. Dikeletso tse di Botlhokwa tsa go Toloka ka Katlego
Gore o atlege mo go fetoleleng Setswana go ya mo Sejapaneng, go na le mekgwa e e kgethegileng e o tshwanetseng go e latela:
- Ithute Setso sa Dipuo ka Bobedi: Toloko e e atlegileng ga se fela go fetola mafoko, ke go fetola setso. O tshwanetse go tlhaloganya ditso tsa Batswana le tsa Bajapane.
- Dirisa Dibuka tsa Thutapuo le Didiriswa tsa Segompieno: Nna le didiriswa tse di maleba tsa popopolelo, ditshegetso tsa inthanete, le didiriswa tsa go toloka (CAT tools) go tiisa botswerere le go se fetogafetoge ga mafoko.
- Kopa Tshekatsheko ya Ditswerere tsa Gae: Nako le nako fa o fetsa go toloka, letla motho yo o buang Sejapane e le puo ya gagwe ya gae mme e bile a tlhaloganya Setswana gore a sekaseke tiro ya gago go netefatsa gore e a elela.
- Netefatsa Maemo a Mafoko: Ela tlhoko mafoko a segompieno (jaaka a thekenoloji) mme o tlhophise kafa a ka tlhalosiwang ka gone mo dipuong tseno ka bobedi ka gonne go ka tlhoka gore o tlhalose molaetsa ka mafoko a mantsi go na le go dirisa lefoko le le lengwe fela.