မျက်မှောက်ခေတ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် ဒေသတွင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ကဏ္ဍများတွင် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအကြား ဆက်ဆံရေးသည် အလွန်အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့အကြား စီးပွားရေး၊ ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များသည် သိသိသာသာ တိုးတက်လျက်ရှိရာ ဘာသာစကားချင်း ကူးလူးဆက်သွယ်ပေးရသည့် မြန်မာဘာသာမှ ဗီယက်နမ်ဘာသာသို့ (Burmese to Vietnamese) ပြန်ဆိုသည့် လုပ်ငန်းများသည်လည်း တစ်နေ့တခြား ဝယ်လိုအား မြင့်မားလာပါသည်။ သို့ရာတွင် ဤဘာသာစကားနှစ်ခုသည် မတူညီသော ဘာသာစကားမိသားစုကြီးနှစ်ခုမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ သဒ္ဒါတည်ဆောက်ပုံ၊ အသံထွက်စနစ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံတို့သည် သိသိသာသာ ကွဲပြားခြားနားကြသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဆောင်းပါးတွင် မြန်မာ-ဗီယက်နမ် ဘာသာပြန်ဆိုသူများ ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိသည့် အဓိက ဘာသာစကားဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုများ၊ အသေးစိတ် ကွဲပြားခြားနားချက်များနှင့် အရည်အသွေးမြင့်မားပြီး သဘာဝကျသော ဘာသာပြန်ထွက်ပေါ်လာစေရန် လက်တွေ့ကျင့်သုံးရမည့် နည်းဗျူဟာများကို ကဏ္ဍအလိုက် အသေးစိတ် တင်ပြသွားမည် ဖြစ်သည်။
၁။ ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံနှင့် သဒ္ဒါအစီအစဉ် ကွဲပြားခြားနားခြင်း (Syntactic Differences)
ဘာသာပြန်ဆိုသူတစ်ဦးအတွက် အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အရေးကြီးဆုံး စိန်ခေါ်မှုမှာ မြန်မာဘာသာနှင့် ဗီယက်နမ်ဘာသာတို့၏ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် တိကျသော ကတ္တား-ကံ-ကြိယာ (Subject-Object-Verb - SOV) စနစ်ကို လိုက်နာသည်။ ဆိုလိုသည်မှာ ဝါကျတစ်ခုတွင် ပြောလိုသည့် လုပ်ဆောင်ချက် သို့မဟုတ် ကြိယာသည် ဝါကျ၏ အဆုံးသတ်တွင်သာ အမြဲတမ်း တည်ရှိသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘာ့အသုံးအများဆုံး စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည့် ကတ္တား-ကြိယာ-ကံ (Subject-Verb-Object - SVO) စနစ်ကို အသုံးပြုသည်။
ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် "မောင်မောင်သည် စာအုပ်ကို ဖတ်နေသည်" ဟု ရေးသားရာတွင် "မောင်မောင် (Subject) - စာအုပ် (Object) - ဖတ်နေသည် (Verb)" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ယင်းကို ဗီယက်နမ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပါက "Minh (မောင်မောင်) - đọc (ဖတ်သည်) - sách (စာအုပ်)" ဟု ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းရမည် ဖြစ်သည်။ ဝါကျတိုများတွင် ဤပြောင်းလဲမှုသည် မခက်ခဲသော်လည်း ရှုပ်ထွေးသော ဥပဒေရေးရာ စာချုပ်စာတမ်းများ၊ နည်းပညာဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်များနှင့် ရှည်လျားသော သတင်းဆောင်းပါးများကို ပြန်ဆိုရာတွင် မြန်မာဝါကျ၏ အဆုံးသတ်ရှိ ကြိယာကို ဦးစွာရှာဖွေပြီး ဗီယက်နမ်ဝါကျ၏ အလယ်တွင် စနစ်တကျ ပြန်လည်နေရာချထားရန် အလွန်သတိထားရသည်။ စာသားကို တိုက်ရိုက်စကားလုံးချင်း ဘာသာပြန်ဆိုခြင်း (Literal Translation) သည် ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားတွင် လုံးဝနားမလည်နိုင်သော ဝါကျဖျက်ဆီးမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်။
၂။ လူမှုဆက်ဆံရေး အဆင့်အတန်းနှင့် နာမ်စားအသုံးပြုမှု စိန်ခေါ်မှုများ (Social Register & Pronouns)
အာရှယဉ်ကျေးမှု၏ ထူးခြားချက်အရ ပြောဆိုဆက်သွယ်ရာတွင် ပြောဆိုသူနှစ်ဦး၏ လူမှုရေးအဆင့်အတန်း၊ အသက်အရွယ်၊ ရာထူးနှင့် ဆက်ဆံရေး ရင်းနှီးမှုတို့အပေါ် မူတည်၍ သင့်လျော်သော နှုတ်ကပတ်တော်နှင့် နာမ်စားများကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။ မြန်မာဘာသာတွင် "ကျွန်တော်"၊ "ကျွန်မ"၊ "ဦး"၊ "ဒေါ်"၊ "မောင်"၊ "မ" စသည့် စကားလုံးများကို သုံးနှုန်းပြီး ယဉ်ကျေးမှုကို ဖော်ပြသကဲ့သို့ ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားတွင်လည်း အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး ရှုပ်ထွေးသော နာမ်စားစနစ် (Pronoun System) ရှိသည်။
ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား၏ နာမ်စားစနစ်သည် ဆွေမျိုးတော်စပ်မှုဆိုင်ရာ အခေါ်အဝေါ်များကို အခြေခံထားသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မိမိထက် အသက်အနည်းငယ်ကြီးသော အမျိုးသားကို "Anh" (အစ်ကို)၊ အမျိုးသမီးကို "Chị" (အစ်မ) ဟု ခေါ်ဆိုရပြီး မိမိထက် အသက်ငယ်သူကိုမူ ယောက်ျား/မိန်းမ မခွဲခြားဘဲ "Em" ဟု သုံးနှုန်းသည်။ ပိုမိုသက်ကြီးရွယ်အိုများကို "Bác", "Chú", "Cô" စသဖြင့် အခြေအနေအရ ခွဲခြားရသည်။ အကယ်၍ ဘာသာပြန်ဆိုသူသည် မူရင်းစာသား၏ ပြောဆိုသူနှင့် နားထောင်သူတို့၏ ဆက်ဆံရေးကို အသေအချာ မသိရှိပါက မှားယွင်းသော နာမ်စားကို ရွေးချယ်မိနိုင်ပြီး ယင်းသည် ဗီယက်နမ်ယဉ်ကျေးမှုအရ ရိုင်းပျရာ ရောက်သွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ရာတွင် စာသား၏ စကားအပြောအဆို နောက်ခံ (Context) နှင့် ဇာတ်ကောင်များ၏ အခန်းကဏ္ဍကို နက်ရှိုင်းစွာ နားလည်ရန် လိုအပ်ပါသည်။
၃။ ပစ္စည်းပြစကားလုံးများနှင့် အချိတ်အဆက်များ (Classifiers & Connectives)
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား နှစ်ခုလုံးသည် သတ်မှတ်စုဖွဲ့မှု စကားလုံးများ သို့မဟုတ် ပစ္စည်းပြစကားလုံးများ (Classifiers) ကို အလွန်အသုံးများသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ၎င်းတို့ကို နာမ်များနှင့် တွဲဖက်ရာတွင် အစီအစဉ် ကွဲပြားသည်။
ဥပမာ-
- မြန်မာဘာသာတွင် နာမ်များကို အရင်ရေးပြီးမှ အရေအတွက်နှင့် ပစ္စည်းပြစကားလုံးကို ရေးရသည်- "ပန်းသီး (နာမ်) + သုံး (အရေအတွက်) + လုံး (ပစ္စည်းပြစကားလုံး)"
- ဗီယက်နမ်ဘာသာတွင်မူ အစီအစဉ် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်- "ba (အရေအတွက်) + quả (ပစ္စည်းပြစကားလုံး) + táo (နာမ်)"
ထို့အပြင် မြန်မာဘာသာစကားတွင် ဝါကျများအကြား ဆက်စပ်မှုကို ဖော်ပြသည့် ဝိဘတ်များနှင့် အချိတ်အဆက်များ (ဥပမာ- တွင်၊ က၊ ကို၊ ဖြင့်၊ ကြောင့်) သည် စကားလုံးများ၏ နောက်တွင် ကပ်လျက်လိုက်ပါလေ့ရှိသော်လည်း ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားတွင် ရှေ့ဆက်ဝိဘတ်များ (Prepositions) အဖြစ် စကားလုံးများ၏ ရှေ့တွင် တည်ရှိသည်။ ဤကွဲပြားခြားနားချက်များကို ဘာသာပြန်ဆိုသူက သတိပြုပြီး မှန်ကန်စွာ နေရာချထားပေးရမည် ဖြစ်သည်။
၄။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများနှင့် စကားပုံများ (Idiomatic & Cultural Expressions)
မြန်မာနှင့် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတို့သည် အိမ်နီးချင်းများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းကြောင်းအရ ကြီးမားစွာ ကွဲပြားကြသည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ပါဠိနှင့် သက္ကတဘာသာစကားတို့၏ လွှမ်းမိုးမှုကို အများဆုံး ခံယူထားရသဖြင့် "ကံ၊ ကံ၏အကျိုး"၊ "ဒုက္ခ"၊ "ကုသိုလ်" စသည့် ဘာသာရေးနောက်ခံ စကားလုံးများစွာ ရှိသည်။ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားသည် တရုတ်စာပေနှင့် ကွန်ဖူးရှပ်ဝါဒ (Confucianism) ၏ ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ လွှမ်းမိုးမှုကို ခံခဲ့ရသဖြင့် သွယ်ဝိုက်သော စကားပုံများနှင့် အသုံးအနှုန်းအများစုမှာ တရုတ်-ဗီယက်နမ် (Sino-Vietnamese - Hán Việt) ဝေါဟာရများ ဖြစ်ကြသည်။
ထို့ကြောင့် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု အသုံးအနှုန်းများကို ဗီယက်နမ်ဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက ဗီယက်နမ်ဖတ်ရှုသူများအတွက် လုံးဝနားမလည်နိုင်သော အခြေအနေများ ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်။ ဥပမာ- "မိုးကျရွှေကိုယ်" သို့မဟုတ် "ကျောက်ခဲရေပေါ် ပေါ်ချင်ပေါ်၊ ဘူးသီးငုပ်ချင်ငုပ်" စသည့် မြန်မာ့အသုံးအနှုန်းများကို ဗီယက်နမ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ယင်းတို့၏ အတွင်းအဓိပ္ပာယ်ကို သရုပ်ဖော်ပြီး ဗီယက်နမ်လူမျိုးတို့ အသုံးပြုလေ့ရှိသည့် အလားတူအဓိပ္ပာယ်ရှိသော စကားပုံ သို့မဟုတ် သဘာဝကျသော ရှင်းလင်းချက်များဖြင့်သာ အစားထိုးပြန်ဆိုသင့်သည်။
၅။ အသံထွက်စနစ်နှင့် ကိုယ်ပိုင်နာမ်များကို အက္ခရာလှယ်ခြင်း (Tones & Transliteration)
မြန်မာနှင့် ဗီယက်နမ် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံးသည် အသံအနိမ့်အမြင့်ပေါ် မူတည်၍ အဓိပ္ပာယ်ပြောင်းလဲသည့် အသံထွက်ဘာသာစကားများ (Tonal Languages) ဖြစ်ကြသည်။ သို့သော် ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား၏ အသံစနစ် (Phonology) သည် မြန်မာဘာသာထက် ပိုမိုပြင်းထန်ပြီး အသံအနိမ့်အမြင့် ၆ မျိုးအထိ ရှိသည်။
လူအမည်များ၊ မြို့အမည်များနှင့် ကုမ္ပဏီအမည်များကဲ့သို့သော ကိုယ်ပိုင်နာမ်များကို မြန်မာဘာသာမှ ဗီယက်နမ်ဘာသာသို့ လက်တင်အက္ခရာဖြင့် ပြောင်းလဲရေးသားရာတွင် အခက်အနေများစွာ ကြုံတွေ့ရတတ်သည်။ မြန်မာ့အသံထွက် "အောင်း"၊ "ကျော်"၊ "ညွန့်" စသည်တို့ကို ဗီယက်နမ်ဘာသာဖြင့် စာလုံးပေါင်းရာတွင် အသံထွက်အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်စေရန်နှင့် ဗီယက်နမ်စာဖတ်သူများ အလွယ်တကူ ဖတ်ရှုနိုင်စေရန် သင့်လျော်သော အက္ခရာလှယ်ခြင်း (Transliteration) စနစ်များကို စနစ်တကျ အသုံးပြုရန် လိုအပ်သည်။
၆။ အရည်အသွေးမြင့် မြန်မာ-ဗီယက်နမ် ဘာသာပြန်ဆိုမှုအတွက် အောင်မြင်သော နည်းဗျူဟာများ
မြန်မာဘာသာမှ ဗီယက်နမ်ဘာသာသို့ အမှားအယွင်းကင်းပြီး ဖတ်ရှုရလွယ်ကူသော ဘာသာပြန်များ ထွက်ပေါ်လာစေရန် ဘာသာပြန်ဆိုသူများသည် အောက်ပါအချက်များကို အထူးလိုက်နာဆောင်ရွက်သင့်သည်-
- စာသားနောက်ခံ အကြောင်းအရာကို ဆန်းစစ်ပါ- မူရင်းစာသား၏ နောက်ခံရည်ရွယ်ချက်၊ ပစ်မှတ်ထားသော စာဖတ်ပရိသတ်နှင့် မည်သည့်ကဏ္ဍ (စီးပွားရေး၊ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ၊ စက်မှုလက်မှု သို့မဟုတ် စာပေ) ဖြစ်သည်ကို သေချာစွာ ဦးစွာ နားလည်အောင် လုပ်ဆောင်ရမည်။
- ဝါကျတိုများဖြင့် စုဖွဲ့ပါ- မြန်မာဘာသာစကားရှိ ရှည်လျားပြီး ကော်မာများစွာပါဝင်သော ဝါကျကြီးများကို ဗီယက်နမ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် SVO စနစ်အရ ပိုမိုရှင်းလင်းပြတ်သားစေရန် ဝါကျတိုများအဖြစ် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ၍ ပြန်လည်ရေးသားပါ။
- နည်းပညာသုံး ကိရိယာများနှင့် ဝေါဟာရမှတ်တမ်းများကို အသုံးချပါ- ဘာသာပြန်လုပ်ငန်းများတွင် ဝေါဟာရများ တစ်သမတ်တည်း ဖြစ်စေရန်အတွက် CAT Tools (Computer-Assisted Translation Tools) များ၊ Translation Memory များနှင့် စနစ်တကျ ပြုစုထားသော ဝေါဟာရမှတ်တမ်း (Glossary) များကို အသုံးပြုပါ။
- ဒေသခံဘာသာစကား တည်းဖြတ်သူနှင့် စစ်ဆေးပါ- ဘာသာပြန်ဆိုပြီးသော စာသားကို ဗီယက်နမ်လူမျိုး ဒေသခံစာဖတ်သူ (Native Speaker Proofreader) နှင့် အသေအချာ တည်းဖြတ်ပြီး စာသားစီးဆင်းမှု သဘာဝကျမကျကို စစ်ဆေးအတည်ပြုပါ။
နိဂုံးချုပ်
မြန်မာဘာသာမှ ဗီယက်နမ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဘာသာစကားနှစ်ခုလုံး၏ နက်ရှိုင်းသော သဒ္ဒါစနစ်များ၊ ယဉ်ကျေးမှု နောက်ခံသမိုင်းများနှင့် ထူးခြားသော အသုံးအနှုန်းများကို ကောင်းမွန်စွာ နားလည်သဘောပေါက်ထားမှသာ အောင်မြင်နိုင်မည့် အတတ်ပညာတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ဘာသာပြန်ဆိုသူများသည် စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်းထက် မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုနှင့်အညီ အကောင်းဆုံး စီးဆင်းအောင် ဖန်တီးပေးခြင်းဖြင့်သာ အရည်အသွေးအကောင်းဆုံးနှင့် လူကြိုက်အများဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုချက်များကို ဖန်တီးနိုင်မည် ဖြစ်သည်။