ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်မှုများ ပိုမိုကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အမျှ ကွဲပြားခြားနားသော ဘာသာစကားအုပ်စုများအကြား ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာပါသည်။ ၎င်းတို့အနက် တရုတ်-တိဗက် ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော မြန်မာဘာသာစကား (Burmese) မှ ဆလဗ်ဘာသာစကားမိသားစုဝင်ဖြစ်သော မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာစကား (Macedonian) သို့ ပြန်ဆိုခြင်းသည် အလွန်ထူးခြားပြီး စိန်ခေါ်မှုများပြားသော လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်သည်။ အရှေ့တောင်အာရှ၏ အစဉ်အလာကြီးမားလှသော မြန်မာစကားနှင့် ဥရောပတောင်ပိုင်း ဘော်လ်ကန်ဒေသ၏ သမိုင်းဝင် ဆလဗ်စကားတို့အကြား ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် တွေ့ကြုံရသည့် အဓိကပြဿနာများ၊ သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံ ကွာခြားချက်များနှင့် အရည်အသွေးမြင့် ဘာသာပြန်ထွက်ပေါ်လာစေရန် လိုက်နာရမည့် အကြံပြုချက်များကို ဤဆောင်းပါးတွင် အသေးစိတ် ဖော်ပြပေးသွားမည် ဖြစ်ပါသည်။
၁။ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ကွဲပြားခြားနားခြင်း (Sentence Structure: SOV vs. SVO)
မြန်မာဘာသာစကားနှင့် မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာစကားတို့၏ အခြေခံအကျဆုံးနှင့် အသိသာဆုံးသော ကွဲပြားခြားနားချက်မှာ ဝါကျတည်ဆောက်ပုံ ဖြစ်သည်။ မြန်မာဘာသာစကားသည် SOV (Subject-Object-Verb) တည်ဆောက်ပုံကို အသုံးပြုပြီး ကတ္တား၊ ကံ၊ ကြိယာ အစီအစဉ်အတိုင်း ရေးသားဖော်ပြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် "ကျွန်တော်သည် စာအုပ်ကို ဖတ်သည်" ဟု ရေးသားလေ့ရှိသည်။ သို့သော် မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာစကားသည် ဥရောပဘာသာစကားအများစုကဲ့သို့ပင် SVO (Subject-Verb-Object) ဖွဲ့စည်းပုံကို အသုံးပြုကာ ကတ္တား၊ ကြိယာ၊ ကံ အစီအစဉ်အတိုင်း ရေးသားသည်။ မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာဖြင့် "Јас ја читам книгата" (ကျွန်တော် ဖတ်သည် စာအုပ်ကို) ဟု ရေးရမည် ဖြစ်သည်။
ဤကွဲပြားခြားနားချက်ကြောင့် ဘာသာပြန်သူတစ်ဦးသည် စာကြောင်းတစ်ကြောင်းကို ပြန်ဆိုရာတွင် စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ဖလှယ်၍ မရနိုင်ဘဲ ဝါကျတစ်ခုလုံး၏ ဆိုလိုရင်းကို ဦးစွာ နားလည်အောင် ဖတ်ရှုပြီးမှသာ မက်ဆီဒိုးနီးယား သဒ္ဒါဖွဲ့စည်းပုံအတိုင်း ပြောင်းလဲတည်းဖြတ် ပြန်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ရှုပ်ထွေးရှည်လျားသော မြန်မာဝါကျများကို ပြန်ဆိုရာတွင် ကြိယာကို ဝါကျ၏အဆုံး၌သာ တွေ့ရတတ်သဖြင့် စာကြောင်းတစ်ကြောင်းလုံးကို ကုန်စင်အောင် ဖတ်ရှုပြီးမှသာ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို သတ်မှတ်နိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် ဘာသာပြန်ဆိုရာတွင် အဓိပ္ပာယ်လွဲချော်မှုမရှိစေရန် မူရင်းဝါကျ၏ စကားလုံးအစီအစဉ်ကို စိတ်ထဲ၌ လုံးဝဖျက်ထုတ်ပြီးမှသာ ပစ်မှတ်ဘာသာစကား၏ ဖွဲ့စည်းပုံအသစ်သို့ ပြောင်းလဲပုံဖော်ရန် လိုအပ်သည်။
၂။ နာမ်အမျိုးအစား၊ လိင်နှင့် သတ်မှတ်ချက်စနစ်များ (Noun Gender and Definite Articles)
မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာစကားသည် ဆလဗ်ဘာသာစကားများထဲတွင် ထူးခြားသည့် သဘာဝရှိသော်လည်း အခြားသော ဥရောပဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် နာမ်များအားလုံး၌ လိင် (Gender) ခွဲခြားမှု ရှိသည်။ နာမ်များကို အမျိုးသားလိင် (Masculine)၊ အမျိုးသမီးလိင် (Feminine) နှင့် ကြားလိင် (Neuter) ဟူ၍ သုံးမျိုး ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့၏ နောက်ဆက်တွဲ ဝိဘတ်များနှင့် နာမဝိသေသနများသည်လည်း နာမ်၏ လိင်အမျိုးအစားအပေါ် မူတည်၍ ပြောင်းလဲမှု ရှိသည်။ ဥပမာအားဖြင့် မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာတွင် "စာအုပ်" (книга) သည် အမျိုးသမီးလိင် ဖြစ်ပြီး၊ "စားပွဲ" (маса) သည် အမျိုးသမီးလိင် ဖြစ်ကာ၊ "အိမ်" (куќа) သည်လည်း အမျိုးသမီးလိင် ဖြစ်သည်။ တစ်ဖက်တွင် "မြို့" (град) သည် အမျိုးသားလိင် ဖြစ်သည်။
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ထိုကဲ့သို့ နာမ်လိင်ခွဲခြားမှု လုံးဝမရှိဘဲ ပစ္စည်းအရေအတွက်နှင့် အမျိုးအစားကို ဖော်ပြရန် သင်္ချာပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် နာမ်ပစ္စည်းများ (Classifiers) ကို သုံးစွဲရသည်။ ဥပမာ- "စာအုပ် တစ်အုပ်"၊ "စားပွဲ တစ်လုံး" သို့မဟုတ် "ဆရာ တစ်ယောက်" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာမှ မက်ဆီဒိုးနီးယားသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် မြန်မာဘာသာရှိ နာမ်ပစ္စည်းများကို မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာသို့ တိုက်ရိုက်ပြန်ဆို၍ မရဘဲ နာမ်များ၏ လိင်သဘာဝကို သေချာစွာ သိရှိထားရန်နှင့် ၎င်းနှင့်တွဲဖက်မည့် နာမဝိသေသနများ၊ ကြိယာများကို သဒ္ဒါနည်းကျကျ မှန်ကန်စွာ ချိန်ညှိနိုင်ရန် လိုအပ်သည်။
ထို့အပြင် မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာတွင် Definite Articles (သတ်မှတ်ညွှန်းကိန်းများ) ကို နာမ်၏ နောက်ဆက်တွဲ (Suffix) အဖြစ် ပူးတွဲရေးသားရသည့် စနစ်ရှိသည်။ ၎င်းတို့သည် နာမ်၏လိင်အလိုက်လည်းကောင်း၊ အကွာအဝေးအလိုက်လည်းကောင်း ကွဲပြားသည်။ (ဥပမာ- книга က စာအုပ် ဖြစ်ပြီး книгата က ထိုစာအုပ်၊ книгава က ဤစာအုပ်၊ книгана က ဟိုစာအုပ် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်)။ မြန်မာဘာသာစကားတွင်မူ "ဤ"၊ "ထို"၊ "၎င်း" စသည့် ညွှန်းကိန်းစကားလုံးများကို နာမ်၏ ရှေ့တွင် သီးခြားထားရှိသုံးစွဲသဖြင့် ဤကွာခြားချက်ကိုလည်း စနစ်တကျ ဂရုပြုပြန်ဆိုရမည် ဖြစ်သည်။
၃။ ကြိယာပုံစံများနှင့် ကာလပြောင်းလဲမှုများ (Verb Conjugation and Aspect)
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ကြိယာများ၏ နောက်၌ "သည်"၊ "ခဲ့သည်"၊ "လိမ့်မည်" စသည့် အချိန်ပြပစ္စည်းများကို ကပ်ရုံမျှဖြင့် ကာလ (Tense) ကို လွယ်ကူစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်။ ကြိယာ၏ မူရင်းပုံစံသည် ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ် (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယနာမ်စား) သို့မဟုတ် ကိန်း (ဧကဝုစ်၊ ဗဟုဝုစ်) အပေါ် မူတည်၍ ပြောင်းလဲခြင်း မရှိပေ။ ဥပမာအားဖြင့် "ကျွန်တော် သွားသည်" နှင့် "သူတို့ သွားသည်" တွင် "သွား" ဟူသော ကြိယာသည် ပုံသေဖြစ်သည်။
သို့သော် မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာစကားတွင် ကြိယာများသည် ကတ္တား၏ လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ကိန်းအလိုက် ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲသွားသည်။ (Verb Conjugation ဟု ခေါ်သည်)။ ထို့အပြင် ပြီးစီးခြင်းပြကြိယာ (Perfective Aspect) နှင့် မပြီးစီးသေးခြင်းပြကြိယာ (Imperfective Aspect) ဟူ၍ ခွဲခြားထားသောကြောင့် မည်သည့်အချိန်တွင် မည်သည့်ကြိယာပုံစံကို သုံးစွဲရမည်ကို ဘာသာပြန်သူက အလွန် ဂရုစိုက်ရမည် ဖြစ်သည်။ မြန်မာမူရင်းစာသားထဲရှိ ကြိယာအဓိပ္ပာယ်နှင့် အချိန်ကာလကို သေချာစွာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာပြီး မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာ၏ သင့်လျော်သော ကာလနှင့် ကြိယာပုံစံသို့ ပြောင်းလဲပြန်ဆိုရပါမည်။ မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာတွင် အတိတ်ကာလ၊ ပစ္စုပ္ပန်ကာလနှင့် အနာဂတ်ကာလတို့၏ သတ်မှတ်ချက်များအပြင် ကြိယာ၏ အနေအထားများသည် အလွန်ရှုပ်ထွေးသဖြင့် အထူးဂရုပြုရန် လိုအပ်သည်။
၄။ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ပုဒ်များနှင့် နာမ်စားများ (Honorifics and Pronouns)
မြန်မာယဉ်ကျေးမှုတွင် အသက်အရွယ်၊ အဆင့်အတန်းနှင့် ရင်းနှီးမှုအပေါ် မူတည်၍ နာမ်စားများကို အလွန်အမင်း ခွဲခြားသုံးစွဲသည်။ "ကျွန်တော်"၊ "ကျွန်မ"၊ "ဦး"၊ "ဒေါ်"၊ "မင်း"၊ "ဆရာ" စသည်ဖြင့် နာမ်စားနှင့် ခေါ်ဝေါ်မှုစနစ်သည် အလွန် ရှုပ်ထွေးလှပြီး လူမှုဆက်ဆံရေးကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြနေသည်။ မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာစကားတွင်မူ အနောက်တိုင်းဘာသာစကားများကဲ့သို့ပင် နာမ်စားစနစ်မှာ ပိုမိုရိုးရှင်းသော်လည်း ယဉ်ကျေးမှုအရ တရားဝင် သုံးစွဲသည့်စနစ် (T-V Distinction) ရှိသည်။ ဥပမာ- ရင်းနှီးသူ သို့မဟုတ် ကလေးငယ်များအား "ti" (မင်း) ဟု ခေါ်ဆိုပြီး၊ အသက်ကြီးသူ သို့မဟုတ် တရားဝင်အခြေအနေများတွင် "Vie" (သင်/လူကြီးမင်းတို့) ဟု သုံးစွဲသည်။ မြန်မာစာသားရှိ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သုံးနှုန်းမှုများကို မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာ၏ စာသားအခြေအနေနှင့် ကိုက်ညီအောင် ပြန်ဆိုရန် ဤကွာခြားချက်ကို သတိပြုရမည်။ မြန်မာစကား၏ ယဉ်ကျေးပျူငှာမှုနှင့် ရိုသေမှုပြညွှန်းချက်များကို မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် သင့်လျော်သော လေသံ (Tone) နှင့် အသုံးအနှုန်းကို ရွေးချယ်တတ်ရန် လိုအပ်သည်။
၅။ မြန်မာမှ မက်ဆီဒိုးနီးယားသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် လိုက်နာရမည့် အကြံပြုချက်များ
- မူရင်းစကားလုံးထက် အကြောင်းအရာအလိုက် အဓိပ္ပာယ်ကို ဦးစားပေးပါ- စကားလုံးချင်း တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုခြင်း (Literal Translation) ကို ရှောင်ကြဉ်ပါ။ စာသား၏ နောက်ကွယ်ရှိ ဆိုလိုရင်းအနှစ်သာရကိုသာ မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာသို့ သဘာဝကျကျ ပြောင်းလဲရေးသားပါ။ အထူးသဖြင့် မြန်မာစကားပုံများနှင့် တင်စားချက်များကို တိုက်ရိုက်ပြန်ဆိုပါက မက်ဆီဒိုးနီးယားလူမျိုးများ နားလည်နိုင်မည်မဟုတ်သဖြင့် သင့်လျော်သော အလားတူအသုံးအနှုန်းများကို ရှာဖွေရပါမည်။
- မက်ဆီဒိုးနီးယား သဒ္ဒါကျွမ်းကျင်မှုကို မြှင့်တင်ပါ- အထူးသဖြင့် ကြိယာပုံစံပြောင်းလဲခြင်း (Verb Conjugation)၊ နာမ်လိင်ခွဲခြားခြင်း (Noun Gender) နှင့် Definite Articles သုံးစွဲပုံတို့ကို စနစ်တကျ လေ့လာထားရန် လိုအပ်သည်။ ဤသဒ္ဒါစနစ်များကို မကျွမ်းကျင်ပါက ဖတ်ရှုသူအတွက် စာသားသည် ထောက်ကန့်နေမည် ဖြစ်သည်။
- ဒေသအသုံးအနှုန်းများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားပါ- မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ ဒေသန္တရယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများနှင့် ကိုက်ညီသော စကားလုံးများကို ရွေးချယ်သုံးစွဲပါ။ ဘာသာရေး၊ လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ စကားလုံးများကို ပြန်ဆိုရာတွင် အထူးသတိထားရပါမည်။
- အက္ခရာဖလှယ်ခြင်းကို ဂရုပြုပါ- မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာစကားသည် ဆိုင်ရီလစ် (Cyrillic) အက္ခရာကို သုံးစွဲသောကြောင့် မြန်မာအမည်များ သို့မဟုတ် ဒေသအမည်များကို အသံထွက်အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်အောင် ဖလှယ်ရေးသားရာတွင် စနစ်တကျ ရှိပါစေ။ ဥပမာ- "ရန်ကုန်" ကို "Јангон" ဟု ဆိုင်ရီလစ်အက္ခရာဖြင့် မှန်ကန်စွာ ဖလှယ်ရေးသားရမည်။
- ဒေသခံ ပညာရှင်များဖြင့် ပြန်လည်စစ်ဆေးပါ- ဘာသာပြန်ဆိုပြီးပါက မက်ဆီဒိုးနီးယား မိခင်ဘာသာစကားပြောပညာရှင် (Native Speaker) တစ်ဦးအား စာသားများ သဘာဝကျမှု ရှိမရှိ၊ သဒ္ဒါအမှားများ ပါဝင်မှု ရှိမရှိကို အမြဲတမ်း တည်းဖြတ်စစ်ဆေးခိုင်းပါ။ ၎င်းသည် အမှားအယွင်းကင်းစင်သော ဘာသာပြန်ထွက်ပေါ်လာစေရန် အကောင်းဆုံးနည်းလမ်းဖြစ်သည်။
၆။ နိဂုံး- နှစ်နိုင်ငံဘာသာစကား ချိတ်ဆက်မှုတံတား
အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် မြန်မာဘာသာစကားမှ မက်ဆီဒိုးနီးယားဘာသာစကားသို့ ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် ကွဲပြားခြားနားလှသော ဘာသာစကားဖွဲ့စည်းပုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုစနစ်နှစ်ခုကို ချိတ်ဆက်ပေးရခြင်း ဖြစ်သည်။ ဘာသာပြန်သူအနေဖြင့် သဒ္ဒါပိုင်းဆိုင်ရာ လွဲချော်မှုမရှိစေရန် ဂရုပြုရုံသာမက နှစ်နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနောက်ခံကိုလည်း နားလည်သဘောပေါက်ထားရန် အထူးလိုအပ်ပါသည်။ မြန်မာမှ မက်ဆီဒိုးနီးယား ဘာသာပြန်ဆိုခြင်းသည် နည်းပညာအရ စိန်ခေါ်မှုများပြားသော်လည်း စနစ်တကျ လေ့လာပြင်ဆင်ပြီး နည်းလမ်းမှန်ကန်စွာ အသုံးချမည်ဆိုပါက နှစ်ဖက်လူမျိုးများအကြား ဆက်ဆံရေးနှင့် နားလည်မှုကို ပိုမိုတိုးတက်ကောင်းမွန်စေမည့် တန်ဖိုးရှိသော တံတားတစ်စင်း ဖြစ်လာမည်မှာ အသေအချာပင် ဖြစ်သည်။