פֿון ייִדיש אויף פּונדזשאַבי: אַ פּראָפֿעסיאָנעלער וועגווײַזער פֿאַר קולטורעלער און גראַמאַטיקאַלער איבערזעצונג

די קונסט פֿון איבערזעצונג צווישן צוויי פֿאַרשיידענע וועלטן איז קיין מאָל ניט קיין פּשוטע אויפֿגאַבע, בפרט ווען עס האַנדלט זיך פֿון צוויי שפּראַכן וואָס האָבן כּמעט קיין היסטאָרישן קאָנטאַקט ניט געהאַט, ווי ייִדיש און פּונדזשאַבי. די דאָזיקע איבערזעצונג פֿאָדערט ניט נאָר אַ טיפֿע קענטשאַפֿט פֿון דעם וואָקאַבולאַר, נאָר אויך אַ טיפֿער פֿאַרשטאַנד פֿון די גראַמאַטיקאַלישע סטרוקטורן און די קולטורעלע קאָנטעקסטן וואָס שטייען הינטער די ווערטער. פֿאַר אַן איבערזעצער וואָס וויל בויען אַ בריק צווישן ייִדיש און פּונדזשאַבי, זענען פֿאַראַן עטלעכע יסודותדיקע אַספּעקטן וואָס מען מוז נעמען אין באַטראַכט.

די לינגוויסטישע לאַנדשאַפֿט: ייִדיש און פּונדזשאַבי אין פֿאַרגלײַך

ייִדיש און פּונדזשאַבי געהערן צו צוויי גאָר פֿאַרשיידענע שפּראַך-משפּחות. ייִדיש איז אָריגינעל אַ מערבֿ-דײַטשמערישע שפּראַך וואָס האָט זיך ענטוויקלט אין מזרח- און צענטראַל-אייראָפּע, מיט שטאַרקע העברעיִש-אַרמישע און סלאַווישע קאָמפּאָנענטן. זי טראָגט דעם גײַסט פֿונעם ייִדישן גלות און דעם טאָג-טעגלעכן לעבן פֿון מזרח-אייראָפּעיִשן ייִדנטום. פֿון דער אַנדערער זײַט, איז פּונדזשאַבי אַן אינדאָ-אַרישע שפּראַך וואָס ווערט גערעדט דורך צענדליקער מיליאָנען מענטשן אין דעם פּונדזשאַב-ראַיאָן פֿון אינדיע און פּאַקיסטאַן. די דאָזיקע לינגוויסטישע דיסטאַנץ מיינט אַז קיין פּשוטע וואָרט-ביי-וואָרט איבערזעצונג קען ניט אַרבעטן עפֿעקטיוו.

סינטאַקס און וואָרט-סדר: פֿון V2 צו SOV

איינער פֿון די גרעסטע גראַמאַטיקאַלישע אַרויספֿאָדערונגען ליגט אין דעם וואָרט-סדר פֿון די זאַצן. ייִדיש ניצט אַ ספּעציעלן סינטאַקס באַקאַנט ווי V2 (Verb-Second), וואָס מיינט אַז דאָס קאָניוגירטע ווערב קומט כּמעט שטענדיק אין דער צווייטער פּאָזיציע פֿונעם הויפּטזאַץ, בשעת דער סוביעקט קען זיך געפֿינען אין פֿאַרשיידענע ערטער פֿאַר אָדער נאָך דעם ווערב. אין פּונדזשאַבי, אָבער, איז דער סטאַנדאַרטער וואָרט-סדר SOV (סוביעקט-אָביעקט-ווערב). דאָס מיינט אַז דאָס ווערב קומט תּמיד ביים סוף פֿונעם זאַץ.

לאַמיר זען אַ פּשוטן בײַשפּיל:

• ייִדיש: דער שרײַבער לייענט דאָס בוך. (סוביעקט - ווערב - אָביעקט)
• פּונדזשאַבי (טראַנסליטעראַציע): Lekhak kitab parhda hai (סוביעקט - אָביעקט - ווערב)

דער איבערזעצער מוז דעריבער פֿאַרוואַנדלען די גאַנצע גראַמאַטיקאַלישע סטרוקטור פֿונעם אָריגינעלן ייִדישן טעקסט כּדי ער זאָל קלינגען נאַטירלעך פֿאַר אַ פּונדזשאַבי-רעדנער, אָן אָנצורעקן אָדער פֿאַרלירן דעם אָריגינעלן זינען פֿונעם מחבר.

די שוועריקייטן פֿון העברעיִשע קאָמפּאָנענטן און די קולטורעלע ספֿערע

ייִדיש פֿאַרמאָגט אַן אייגנאַרטיקן העברעיִש-אַרמישן קאָמפּאָנענט (באַקאַנט ווי לשון-קודש), וואָס ברענגט מיט זיך טיפֿע רעליגיעזע, פֿילאָסאָפֿישע און היסטאָרישע באַגריפֿן. ווערטער ווי "מזל", "נשמה", "צדקה" אָדער "מיצוה" זענען ניט בלויז פּשוטע ווערטער, נאָר גאַנצע קולטורעלע קאָנסעפּטן וואָס זענען טיף אײַנגעוואָרצלט אין ייִדישן לעבן. אין פּונדזשאַבי, וואָס איז שטאַרק באַאײַנפֿלוסט פֿון סאַנסקריט, פּערסיש און אַראַביש (ספּעציעל אין די סופיסטישע טראַדיציעס), מוז מען געפֿינען פּאַסיקע גלײַכווערטיקע באַגריפֿן.

למשל, דער ייִדישער באַגריף פֿון "נשמה" קען איבערגעזעצט ווערן אויף פּונדזשאַבי ווי "ਰੂਹ" (Ruha - מער באַנוצט אין מערבֿ-פּונדזשאַב מיט מוסולמענישן אָפּשטאַם) אָדער "ਆਤਮਾ" (Atma - מיט הינדו-סיקישן אָפּשטאַם). די וואַל פֿון דעם פּאַסיקן וואָרט ווענדט זיך אין דעם קאָנטעקסט פֿונעם טעקסט און דעם ציל-עולם. דאָס הייסט אַז אַ גוטער איבערזעצער דאַרף זיין באַקאַנט מיט די רעליגיעזע און קולטורעלע סיסטעמען פֿון ביידע קהילות כּדי ניט צו מאַכן אַ טעות וואָס קען באַליידיקן דעם לייענער.

די דינאַמיק פֿון העפֿלעכקייט און רעגיסטער

ייִדיש ניצט דעם פֿאָרמאַלן "איר" און דעם אינפֿאָרמאַלן "דו" כּדי אויסצודריקן העפֿלעכקייט און דיסטאַנץ, ענלעך צו אַנדערע אייראָפּעיִשע שפּראַכן ווי דײַטש אָדער פֿראַנצויזיש. פּונדזשאַבי, פֿון דער אַנדערער זײַט, פֿאַרמאָגט אַן נאָך מער קאָמפּליצירטע העפֿלעכקייט-סיסטעם מיט דריי הויפּט רעגיסטערס: "ਤੂੰ" (Tu - אינפֿאָרמאַל/נאָענט), "ਤੁਸੀਂ" (Tusi - פֿאָרמאַל/העפֿלעך), און די נוצונג פֿון ספּעציעלע סופֿיקסן ווי "ਜੀ" (Ji) כּדי צו ווײַזן טיפֿן רעספּעקט צו עלטערע אָדער חשובֿע מענטשן. בײַם איבערזעצן דיאַלאָגן פֿון ייִדיש אויף פּונדזשאַבי, מוז מען אכטונג געבן אויף דעם סאָציאַלן סטאַטוס פֿון די כאַראַקטערס כּדי צו אָפּהיטן די ריכטיקע קולטורעלע נואַנסן און געבן דעם ריכטיקן כּבֿוד.

די ראָלע פֿון אידיאָמען און פֿאָלקס-חכמה

ייִדישע אידיאָמען זענען טיף פֿאַרבונדן מיט דעם טאָג-טעגלעכן לעבן, הומאָר און זעלבסט-איראָניע. אַזעלכע אויסדריקן ווי "זאָלן פֿאַלן אויף אים מורא און שרעק" אָדער "מאַכן אַ טשייניק" אָדער "האַקן אַ טשייניק" קענען ניט איבערגעזעצט ווערן וואָרט-בײַ-וואָרט, ווײַל זיי וועלן פֿאַרלירן זייער גאַנצן זינען. אין פּונדזשאַבי, אַ שפּראַך וואָס איז גאָר רײַך מיט שפּריכווערטער (באַקאַנט ווי ਅਖਾਣ - Akhan) און פּאָעטישע אויסדריקן, דאַרף דער איבערזעצער געפֿינען אַ לאָקאַלן עקוויוואַלענט וואָס טראָגט דעם זעלבן עמאָציאָנעלן אָפּקלאַנג. דאָס פֿאָדערט ניט בלויז לינגוויסטישע פֿעיִקייטן, נאָר אויך אַ שעפֿערישן צוגאַנג צום טעקסט.

פּראַקטישע עצות פֿאַר אַן עפֿעקטיווע איבערזעצונג

פֿאַר די וואָס ווילן דערגרייכן די בעסטע רעזולטאַטן אין דעם ספּעציפֿישן איבערזעצונגס-פֿעלד, זענען דאָ עטלעכע וויכטיקע פּרינציפּן וואָס קענען העלפֿן צוגרייטן אַ פּראָפֿעסיאָנעלן טעקסט:

• אַנאַליזירן דעם קאָנטעקסט: באַשטימען צי דער טעקסט איז ליטעראַריש, רעליגיעז אָדער אַקאַדעמיש, כּדי צו קלײַבן די ריכטיקע טערמינאָלאָגיע אויף פּונדזשאַבי וואָס פּאַסט צום זשאַנער.
• אָפּהיטן דעם ייִדישן טאָן: ייִדישער הומאָר און מעלאַנכאָליע זענען שווער צו איבערגעבן. מען מוז פֿאַרשטיין די אונטערשטע שורות פֿונעם טעקסט איידער מען הייבט אָן שרײַבן אויף פּונדזשאַבי.
• צופּאַסן דעם וואָרט-סדר: זיכער מאַכן אַז די זאַץ-סטרוקטור איז גאָר צוגעפּאַסט צו דער פּונדזשאַבי סינטאַקס-סיסטעם (SOV), ניט נאָר לאָזן די ווערטער אין זייער אָריגינעלן אייראָפּעיִשן סדר.
• די צוויי שריפֿטן פֿון פּונדזשאַבי: געדענקען אַז פּונדזשאַבי קען געשריבן ווערן סיי אין גורמוקשי (Gurmukhi - באַנוצט אין אינדיע) און סיי אין שאַהמוקשי (Shahmukhi - אַן אַראַביש-באַזירטע שריפֿט באַנוצט אין פּאַקיסטאַן). די וואַל פֿון דער שריפֿט מוז שטימען פּינקטלעך מיט דעם ציל-פּובליקום פֿונעם טעקסט.

פֿאַרקריפּלענע ווערטער און נײַע טערמינען אין מאָדערנעם לעבן

אין דער מאָדערנער וועלט זענען דאָ פֿיל טעכנאָלאָגישע און וויסנשאַפֿטלעכע טערמינען וואָס עקסיסטירן ניט היסטאָריש אין קיין איינע פֿון די צוויי שפּראַכן. בשעת מאָדערן ייִדיש ניצט אָפֿט נאָעלאָגיזמען פֿונעם ייוואָ (YIVO) אָדער ענגלישע קאָגנאַטן, קען פּונדזשאַבי באָרגן פֿון ענגליש אָדער סאַנסקריט און פּערסיש-אַראַבישע מקורות. אַ קאָנסענסוס דאַרף דערגרייכט ווערן דורך דעם איבערזעצער כּדי צו האַלטן דעם טעקסט קלאָר, פֿאַרשטענדלעך און לעבעדיק פֿאַרן לייענער.

די איבערזעצונג פֿון ייִדיש אויף פּונדזשאַבי פֿאָדערט אַ הויך מאָס פֿון פּראָפֿעסיאָנאַליזם, געדולד און אַ טיפֿע ליבע צו די אייגנאַרטיקע שפּראַכע פֿונעם מענטשלעכן גײַסט. דורכן אָפּהיטן די גראַמאַטיקאַלישע כללים און אָפּגעבן כּבֿוד צו די קולטורעלע ווערטן, קענען איבערזעצער העלפֿן צוויי היסטאָריש ווײַטע קהילות פֿאַרשטיין איינע די אַנדערע פֿיל בעסער.